آموزش جامع کاشت کلزا

محتوای مقاله در یک نگاه

۱- مهم ترین تولید کنندگان کلزا
۲- اهمیت کشت کلزا در جهان
۳-ارقام مختلف کلزا
۴- روش های مقابله با علف های هرز کلزا
۵- شرایط لازم جهت کشت کلزا
۶- زمان کشت کلزا
۷- اقدامات لازم قبل از کاشت کلزا
۸- روش های کاشت کلزا
۹-مراحل کاشت کلزا
۱۰- برداشت کلزا

کلزا با نام علمی Brassica napus، گیاهی یکساله از خانواده شب بویان با ارتفاعی حدود ۵۰ الی ۱۷۰ سانتی متر می باشد. این محصول از اهمیت ویژه ای در بسیاری از مناطق دنیا برخوردار است به گونه ای که سطح زیر کشت آن در ایران حدود ۹۳.۶ هزار هکتار و میزان محصول در هر سال ۱۷۵ هزار تن برآورد شده است.

کلزا به عنوان یکی از مهم ترین محصولات تولید روغن در جهان به شمار می رود. کلزا نیز همانند بسیاری از محصولات زراعی در معرض حمله آفات و بیماری های متعددی قرار دارد. در این مقاله برخی از آنها به صورت مختصر شرح داده شده اند و روش های کنترل هر کدام از آنها بیان شده است.

مهم ترین تولید کنندگان کلزا

کلزا دارای قابلیت های فراوان و سازگاری اقلیمی بالایی می باشد. از این رو در بسیاری از نقاط مختلف جهان کشت آن صورت می گیرد. از مهم ترین تولید کنندگان کلزا در جهان می توان به کانادا، چین، هند، آلمان و فرانسه اشاره نمود. عمده ترین تولیدکنندگان دانه های روغنی در کشور طبق برآورد سال ۹۷-۹۸، استان های گلستان، خوزستان، مازندران، ایلام، کرمانشاه و اردبیل می باشد

اهمیت کشت کلزا در جهان

– کشت کلزا به عنوان مهم ترین دستاورد در حوزه تولید دانه های روغنی و جلوگیری از خروج ارز از کشور از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد.

– کلزا دارای پتانسیل عملکرد بالایی بوده و درصد روغن آن به ۳۰-۴۰ درصد میرسد و کنجاله ­اش ۴۰-۵۰ درصد پروتئین دارد که به منظور خوراک دام مورد استفاده قرار می گیرد.

– کلزا با سهمی حدود ۱۴.۷ درصد به عنوان سومین منبع مهم تولید روغن نباتی جهان، بعد از سویا و نخل روغنی قرار گرفته است.

– کلزا در تناوب با غلات و بسیاری از محصولات زراعی باعث افزایش عملکرد محصول و کنترل بسیاری از آفات و بیماری های گندم می گردد.

– کلزا به دلیل پاییزه بودن آن و امکان استفاده از نزولات آسمانی، نیاز کمتری به آبیاری دارد.

– این گیاه دارای تیپ های بهاره و پاییزه است و قابلیت سازگاری با انواع شرایط آب و هوایی را دارا می باشد.

– در توسعه صنعت زنبورداری نقش مهمی ایفا می کند.

– کلزا در افزایش میزان ماده آلی خاک نقش داشته و با داشتن بقایای گیاهی مطلوب در تأمین علوفه موردنیاز دام موثر است.

– روغن کلزا در کاهش کلسترول و جلوگیری از بیماری های قلبی مؤثر می باشد.

ارقام مختلف کلزا

یکی از مهم ترین گام ها در جهت توسعه کشت کلزا انتخاب ارقام مناسب و سازگار با منطقه مورد کشت می باشد.

ارقام کلزا از لحاظ زمان کشت متفاوت و شامل گونه های بهاره و زمستانه می باشد. عملکرد ارقام مختلف کلزا در مناطق سردسیری و فصل رشد طولانی به مراتب بیشتر از مناطق گرمسیری با فصل رشد کوتاه می باشد. علاوه بر این به دلیل کوتاه بودن طول دوره رشد ارقام بهاره، زمان کشت آنها یک هفته زودتر از ارقام زمستانه صورت می گیرد.

ارقام بهاره کلزا برای به گل رفتن به درجه حرارت ۳ درجه سانتی گراد به مدت ۷ روز نیاز دارند. ارقامی که مناسب مناطق معتدل سرد می باشند نیز به درجه حرارت ۳ درجه سانتیگراد به مدت ۱ ماه نیاز دارند. اما ارقام زمستانه کلزا، نسبت به سرما از مقاوت بالایی برخوردار بوده و به منظور رشد زایشی به درجه حرارت ۳ درجه سانتی گراد و کمتر به مدت ۱ و نیم ماه نیاز دارند.

ارقام بهاره کلزا ویژگی ارقام ارقام زمستانه کلزا ویژگی ارقام
هایولا۴۰۱، Hyola 308 برتر بودن نسبت به بقیه ارقام از لحاظ کوتاهتر بودن طول دوره رشد، کوتاهتر بودن دوره انتقال مواد به دانه و همچنین بیشتر بودن تعداد دانه در خورجین و وزن هزار دانه، زودرس بودن و یکنواختی در رسیدن، مقاومت بیشتر در برابر بیماری شانکر ساقه، بیشترین تعداد دانه در کپسول در ارقام Hyola 308 و Hyola 401 به ترتیب با ۹/۳۲ و ۵/۳۲ عدد، از نظر درصد روغن دانه رقم Hyola 401 با ۶۳/۴۱ و رقم Hyola 308 با میزان ۴۵/۳۹ درصد، مقاومت بیشتر در برابر آفت شته مومی کلزا Foranx مقاومت بیشتر در برابر بیماری شانکر ساقه، مناسب برای مناطق سرد
Jeriss برتری از نظر تولید ۴۷/۳۹ درصد روغن دانه Talay مقاومت بیشتر در برابر بیماری شانکر ساقه
Kimberley نزدیک ترین رقم به هایولا۴۰۱ و جایگزین مناسب رقم هایولا۴۰۱، کوتاهتر بودن طول دوره رشد، کوتاهتر بودن دوره انتقال مواد به دانه و همچنین بیشتر بودن تعداد دانه در خورجین و وزن هزار دانه ،Alice, Eurol, Colvert،Regent. Cobra, Orkan,Parade، برتری از نظر شاخص های قطر طوقه، ارتفاع روزت و وزن خشک گیاه در مرحله روزت، مناسب مناطق معتدل سرد
RG405/02 نزدیک ترین رقم به هایولا۴۰۱ و جایگزین مناسب رقم هایولا۴۰۱، کوتاهتر بودن طول دوره رشد، کوتاهتر بودن دوره انتقال مواد به دانه و همچنین بیشتر بودن تعداد دانه در خورجین و وزن هزار دانه slmo46 مناسب برای مناطق سرد، مقاومت نسبی در برابر آفت شته مومی کلزا
S-83 دارای تعداد زیاد خورجین در بوته و تعداد بسیار کم دانه در خورجین به همراه وزن هزار دانه بالا okapi مناسب برای مناطق سرد
Sarigol بیشترین تعداد کپسول در بوته به میزان ۲۷۳ عدد، مقاومت بیشتر در برابر بیماری شانکر ساقه و آفت شته مومی کلزا
جولویس و هایولا ۴۸۱۵ دارای عملکرد بالای دانه و روغن در شرایط تنش های رطوبتی در مراحل انتهایی رشد
option 501، PF 7046/91 رقم PF7045/91 از نظر درصد روغن دارای اهمیت می باشد.

روش های مقابله با علف های هرز کلزا

نحوه جلوگیری از رشد علف های هرز کلزا

– رعایت تناوب زراعی

– رعایت تاریخ کاشت مناسب

– رعایت تراکم بوته در واحد سطح و انجام عملیات وجین کاری

– استفاده از بذور سالم و عاری از آلودگی

– به منظور کنترل علف های هرز نازک برگ می توان از علف کش هایی نظیر گالانت (۲ لیتر در هکتار)، گالانت سوپر (۷۵۰ میلی لیتر در هکتار)، نابو- اس (۳ لیتر در هکتار) و فوکوس (۲ لیتر در هکتار) در مرحله ۳-۶ برگی استفاده نمود. برای کنترل علف های هرز پهن برگ نیز می توان از علف کش لونترل به میزان ۸۰۰  میلی لیتر در هکتار استفاده کرد.

شرایط لازم جهت کشت کلزا

– آب و هوا

این گیاه سازگار با انواع شرایط آب و هوایی می باشد.

– دما

دمای پایه برای رشد این گیاه ۵ درجه سانتی گراد در نظر گرفته می شود. دمای مطلوب براى رشد و نمو کلزا ۳۰-۲۵ درجه سانتى‌گراد مى‌باشد.

– خاک

کلزا با انواع مختلف خاک سازگاری داشته و در محدوده وسیعی از خاک ها رشد می کند. با این وجود خاک مناسب برای رشد و نموی این گیاه، خاک هایی با بافت متوسط و دارای زهکشی مناسب به همراه مواد آلی کافی می باشد. ph مناسب برای کشت این گیاه ۶.۵ است. کلزا در خاک های شنی، شور و قلیایی رشد خوبی ندارد.

– میزان بذر مصرفی

عوامل تاثیرگذار در میزان بذر مصرفی، شیوه کاشت و نحوه تهیه بستر، تاریخ کاشت و ارقام مورد استفاده در هر منطقه می باشد. به گونه ای که در کشت سنتی ۸-۱۰ کیلوگرم در هکتار و در کشت مکانیزه ۳-۵ کیلوگرم در هکتار بذر موردنیاز است.

مقدار بذر مصرفی با حجم بوته نسبت عکس دارد. از این رو توصیه می شود که به میزان لازم بذر در مزارع بکار برده شود. چراکه استفاده بیش از حد و زیاده روی در مصرف بذر موجب افزایش تراکم بوته ها و در نتیجه تهویه نامناسب و فضای کمتر برای رشد و نمو گیاه می گردد. افزایش فضای کافی و تهویه مناسب به عنوان فاکتور مهمی در افزایش عملکرد و رشد رویشی گیاه محسوب می گردد. علاوه بر این امکان مبارزه با آفات و بیماری ها را تسهیل می بخشد.

زمان کاشت کلزا

زمان کشت به عنوان فاکتور مهمی در کشت کلزا محسوب می گردد. بطوریکه رعایت تاریخ مناسب کاشت نقش بسزایی در تثبیت گیاه در خاک قبل از شروع سرماهای پاییزه و افزایش راندمان تولید و عملکرد محصول و همچنین افزایش مقاومت گیاه در برابر آفات و علف های هرز ایفا می کند. از این رو بهترین زمان برای کاشت کلزا در مناطق مختلف به شرح زیر می باشد:

مناطق سردسیری: ۱۰ شهریور تا اوایل مهر

مناطق معتدل سرد : اوایل پاییز تا ۱۵ آبان ماه

مناطق گرمسیری: اوایل آبان تا اوایل آذر

مناطق گرم و مرطوب ( اعم از گلستان، گیلان، مازندران و مغان): نیمه دوم مهر تا ۱۵ آبان

تأخیر در کاشت موجب کاهش تعداد میانگره ها و تعداد غلاف در بوته می گردد. از طرفی کاشت زودهنگام نیز خطر سرمازدگی در مرحله رشد رویشی گیاه را افزایش می دهد.

اقدامات لازم قبل از کاشت کلزا

۱- بذر مال کردن بذر قبل از کاشت کلزا

گاهی بذور در اثر یکسری از عوامل محدود کننده از جمله عوامل فیزیکی، شیمیایی و میکروبی قادر به جوانه زنی و رشد اولیه نیستند.

آغشته نمودن بذر قبل از کاشت با ترکیباتی نظیر فولوی بست به میزان ۳۰۰ گرم در هکتار و سم کاچو (ایمیدوکلوپراید) به مقدار هر ۶ کیلوگرم بذر ۱۰۰ گرم تاثیر بسزایی در افزایش جوانه زنی و یکنواختی در سبز شدن مزرعه به همراه دارد.

بذر مال کردن نقش موثری در افزایش جوانه زنی بذور، بهبود ایمنی گیاه در برابر آفات و بیماری های قارچی، افزایش حجم ریشه و استقرار بهتر گیاهچه و در نتیجه عملکرد بهتر محصول می گردد.

۲- آماده سازی زمین قبل از کاشت کلزا

به منظور جوانه زنی بذور و یکنواختی در سبز شدن آنها لازم است تا بستر کشت مرطوب و دارای بافت مناسب باشد. از این رو به منظور تأمین رطوبت برای جوانه زنی بذر کلزا می توان از روش های هیرم کاری (در خاک های با بافت رسی و لومی) و روش خشکه کاری (در خاک هایی با بافت شنی) استفاده نمود. سپس به منظور انجام عملیات خاک ورزی و افزایش رشد محصول ابتدا زمین را به عمق ۲۰ الی ۲۵ سانتی متر شخم زده و سطح خاک را با استفاده از دیسک و ماله نرم و یکنواخت می کنیم. (توصیه می گردد بدلیل وجود و یا ایجاد لایه فشرده در اکثر خاک ها هر ۳ تا ۴ سال یکبار از دستگاه های زیر شکن استفاده شود).

سپس به منظور کنترل علف های هرز پاییزه پس از نرم کردن و تسطیح خاک مقداری کود مورد نیاز گیاه از قبیل کود فسفاته و هیومیک گرانول می توان استفاده نمود. پس از انجام عملیات تسطیح و تهیه بستر بذر، اقدام به آبیاری زمین می نماییم.

نکات مهمی که در آماده سازی زمین باید به آن توجه داشت این است که خاک با حداقل تردد ادوات نرم گردد و در طی این عملیات خاک پودر نشود. همچنین زمین باید عاری از کلوخه های بزرگ باشد. چراکه در این نوع خاک ها ممکن است زمین سله ببندد و بیرون آمدن گیاهچه ها از خاک با مشکل مواجه گردد.

روش های کاشت کلزا

– کاشت سنتی کلزا (دست پاش)

– کاشت مکانیزه کلزا

از نکات قابل توجه در مرحله کاشت کلزا، رعایت تاریخ کاشت و ایجاد تراکم مناسب بوته در مزارع می باشد.

کاشت دستپاش کلزا

در کشت دستپاش، باید بستر بذر کاملا صاف و یکنواخت باشد. در این روش پس از انجام عملیات بذرکاری یا پخش بذر، استفاده از دیسک و یا ماله به منظور پیوستگی میان بذر و خاک الزامی می باشد. در این روش فاصله خطوط کشت ۳۰ سانتی متر در نظر گرفته می شود. آبیاری باید با دقت صورت گیرد تا از سله بستن و عدم یکنواختی در بستر مزارع جلوگیری شود. در غیر این صورت ممکن است زمین سله ببندد از این رو به جهت اجتناب از سله بستن می توان پس از گاورو شدن زمین از کولتیواتور استفاده نمود.

از معایب روش دستپاش می توان به عدم امکان کنترل مکانیکی علف های هرز اشاره نمود. علاوه بر این در کشت دستپاش به میزان بذر بیشتری نیاز است.

 

کاشت مکانیزه کلزا

کشت کلزا با استفاده از دستگاه ریز دانه کار علاوه بر افزایش ضریب و درجه مکانیزاسیون، امکان تنظیم دقیق میزان بذر مصرفی در واحد سطح و در نتیجه مصرف بهینه بذر، تنظیم دقیق عمق کاشت و سهولت کالیبراسیون و کشت محصولات پاییزه را فراهم می‌نماید. بکارگیری دستگاه های مکانیزه در کشت کلزا نقش موثری در افزایش تولید محصول به همراه دارد. به منظور استفاده از آن باید تنظیم دستگاه را با توجه به عمق مناسب کاشت و میزان بذر مطلوب تغییر داد. در روش کشت کلزا با استفاده از دستگاه خطی کار غلات، فاصله خطوط کشت ۶۰ سانتی متر در نظر گرفته می شود. با توجه به ریز بودن دانه های کلزا، عمق کاشت را معمولا سطحی در نظر گرفته می شود.

مراحل کاشت کلزا

– آبیاری

به منظور جلوگیری از سله بستن و تسهیل در خروج گیاهچه از خاک، ۴ الی ۵ روز پس از آبیاری اولیه مجدداً آبیاری زمین صورت می گیرد. توجه داشته باشید که آبیاری باید با دقت انجام گیرد تا از شسته شدن بذر جلوگیری شود. سپس آبیاری همزمان با مرحله رشد ساقه و غنچه دهی گیاه به همراه کود سرک به زمین داده می شود.. حداقل دو نوبت آبیاری دیگر در مرحله تشکیل غلاف و پر شدن دانه ضروری است.

آبیاری در مرحله غلاف دهی و پر شدن دانه ها بسیاری ضروری است چراکه در این مرحله گیاه به شدت به تنش خشکی حساس است. همچنین آبیاری در زمان رسیدن دانه ها تاثیر مطلوبی در افزایش وزن دانه و عملکرد محصول به همراه دارد.

– سله شکنی

سله شکنی از جمله اقدامات کاربردی برای بهتر شدن شرایط محیطی و رشد و نمو گیاه محسوب می گردد. عملیات سله شکنی بویژه در اراضی سنگین و رسی که پس از آبیاری بخش هایی از آن سفت و سخت و غیر قابل نفوذ می گردد و خروج گیاهچه از خاک با مشکل مواجه می شود بسیار ضروری است.

– وجین کاری

مهم ترین عامل محدود کننده رشد و تولید کلزا، علف های هرز می باشند. کلزا گیاهی است که توان مقاومت در برابر علف های هرز را نداشته و در صورت عدم وجین عملکرد آن کاهش می یابد. معمولا عملیات سله شکنی و وجین به طور همزمان و با استفاده از کج بیل و بیلچه انجام می شود و خاک دهی پای بوته نیز صورت می گیرد.

– سمپاشی و کودپاشی

استفاده از کودهایی نظیر دولچه ویتا ۲۰-۲۰-۲۰ به میزان یک کیلوگرم و آمینو گروس به میزان یک لیتر در هکتار به صورت محلول پاشی که باعث رشد و نمو در گیاه می شود و موجب شادابی گیاه و فتوسنتز بهتر در گیاه می گردد.

با گرم شدن تدریجی هوا در اواخر زمستان گیاه از مرحله روزت خارج شده و تولید ساقه می نماید. در این مرحله استفاده از کودهای سرک (کودهای ازته) به میزان ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار کود اوره توصیه می گردد. زمان مصرف کود سرک در مناطق گرمسیری از اواخر بهمن و در مناطق سردسیری از اواخر اسفند ماه می باشد. بهترین زمان برای مصرف کود سرک در گیاهان، بعداز ظهر و قبل از آبیاری و بارندگی است.  رعایت زمان دقیق استفاده از کود سرک که همزمان با مراحل اولیه به ساقه رفتن کلزا است تاثیر بسزایی در رشد و افزایش عملکرد کلزا به همراه دارد. علاوه بر این استفاده از کود سرک قبل از گلدهی به میزان ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار به منظور توسعه برگ و شاخه بندی استفاده می شود. عدم مصرف کود سرک در این مرحله سبب کوتاه شدن دوره گلدهی و عدم تشکیل غلاف می گردد. پس از پخش کود سرک در مرحله به ساقه رفتن و غنچه دهی کلزا می بایست در اسرع وقت نسبت به آبیاری زمین اقدام شود. (نکته: از هرگونه مواد شیمیایی نظیر کود سرک، کود مایع و …در مرحله گلدهی اجتناب گردد چراکه باعث کاهش عملکرد محصول می گردد.)

علاوه بر این با توجه به نیاز زیاد کلزا به ریز مغذی ها شما می توانید از کودهای مایع نظیر دکاپلاس به میزان ۰.۵ لیتر در هکتار یا آسکومارین به میزان ۰.۵ لیتر در هکتار در مرحله قبل از گلدهی استفاده نمایید.

برداشت کلزا

بهترین زمان برای برداشت کلزا زمانی است که بیش از ۹۰% غلاف ها رسیده و اکثر آنها زرد و تقریباً خشک شده باشند. در این حالت رطوبت دانه ها باید کمتر از ۱۲ درصد و بیشتر از ۸ درصد باشد. چنانچه رطوبت دانه کمتر از ۸ درصد باشد دانه ها طی عملیات برداشت می شکنند. تعیین زمان مناسب برداشت و تنظیم دقیق کمباین اثر فوق العاده ای در کاهش ریزش دانه دارد. به منظور کاهش ریزش، عملیات برداشت باید اوایل صبح یا عصر انجام گیرد. یکی از روش هایی که به منظور کاهش ریزش دانه در کشور رواج دارد خشک کردن گیاه با استفاده از سمومی نظیر دی کوآت و گلیفوزیت است. این روش معمولا در مناطقی با آب و هوای مرطوب به کار برده می شود. پس از ۵ الی ۷ روز از زمان مصرف سم، کلزا آماده برداشت می باشد.

محصولات مرتبط با مقاله
ویدی کالا
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .