بیماری های رایج کلزا

یکی از مسائل اساسی در توسعه تولیدات کشاورزی، مهار عوامل بیماری زای گیاهی می باشد.

با توجه به افزایش جمعیت جهان و نیاز به افزایش تولید محصولات کشاورزی بویژه گیاهان روغنی که نقش بسزایی در صرفه جویی ارزی، تسریع در روند توسعه اقتصادی، امنیت و استقلال غذایی کشور به همراه دارد شناخت عوامل بیماری زا در مزارع کشاورزی و بکارگیری روش هایی به منظور کنترل آنها بسیار حائز اهمیت می باشد.

زنگ سفید کلزا

زنگ سفید کلزا با نام علمی White rust یکی از بیماری های مهم کلزا به شمار می رود. این بیماری اکثرا در مناطق شمالی کشور بویژه سواحل دریای خزر گزارش شده است.

عامل بیماری زنگ سفید کلزا قارچ Albugo candida می باشد. این بیماری بر روی بسیاری از گیاهان خانواده شب بو نظیر کلزا، شاهی، تربچه، ترب، کلم، منداب و کیسه کشیش تاثیر می گذارد. میزان خسارت این قارچ بر روی کلزا بیشتر از سایر گیاهان می باشد.

علائم این بیماری بر روی کلیه اندام های گیاه نظیر برگ، ساقه، میوه و گل به صورت تاول های برجسته و به رنگ سفید قابل مشاهده می باشد. گاهی علائم آلودگی به صورت سیستمیک بروز می کند که به صورت پهن شدن ساقه و همچنین تبدیل اندام های گل به کاسبرگ و عقیم شدن گلها می باشد.

نحوه جلوگیری از بیماری زنگ سفید کلزا

1) استفاده از واریته های مقاوم

2) رعایت تناوب زراعی

3) جمع آوری و از بین بردن بقایای گیاهی آلوده

4) از بین بردن علف های هرز مزارع

5) استفاده از سموم قارچ کش نظیر مانکوزب یا متالاکسیل (ریدومیل) به نسبت 2 در هزار در دو نوبت

پوسیدگی سفید ساقه کلزا

پوسیدگی سفید ساقه یا کپک سفید یکی از عمده ترین بیماری های کلزا به شمار می رود. این بیماری در مناطقی نظیر هندوستان، کانادا، چین، انگلستان و غیره انتشار دارد. در ایران نیز در استان هایی نظیر گلستان، مازندران، گیلان و اردبیل گزارش شده است.

پوسیدگی ساقه اسکلروتینیا یک بیماری قارچی کلزا است، که می تواند در شرایط مساعد باعث از دست دادن عملکرد قابل توجهی از محصول گردد. میزبانان اصلی این قارچ بسیاری از گیاهان پهن برگ نظیر آفتابگردان، کلزا، کلم، کاهو و علف های هرز برگ پهن نظیر تربچه وحشی و گیاه خزدار بوده که در انتقال عامل بیماری نیز نقش مهمی دارند.

عامل این بیماری قارچ Sclorotinia sclerotiorum می باشد. معمولا کلزا در مرحله شکوفه دهی و رطوبت بالا مقاومت کمی در برابر این بیماری دارد. این قارچ بر روی کلیه اندام های هوایی گیاه تاثیر می گذارد. علائم بارز این بیماری برروی ساقه و برگ به صورت لکه های آب سوخته قابل مشاهده می باشد. سپس سطح لکه ها از گرد سفید رنگی پوشیده می گردد. در صورتیکه آلودگی شدت یابد بوته پژمرده و خشک می گردد. اما اگر آلودگی خفیف باشد بوته های آلوده کوتاه مانده و زودرس می شوند. 

نحوه جلوگیری از پوسیدگی سفید ساقه کلزا

1) رعایت تناوب زراعی 3 تا 4 ساله

2) عدم کاشت گیاهان حساس نظیر آفتابگردان و لوبیای خشک

3) ضدعفونی بذر

4) مدیریت تاریخ کشت و تراکم بوته

5) استفاده از سموم قارچ کش نظیر رورال تی اس یا  (در مرحله گلدهی ۱۵-۱۰ درصد یا ۳ تا ۷ روز بعد از آغاز گلدهی و در زمان خشک شدن اولین گلبرگ کلزا و به میزان ۷۰۰ سی سی تا ۱ لیتر در هر هکتار) ، تیوفانات (تاپسین) در مرحله گلدهی ۵۰ – ۲۰ درصد یا ۴ تا ۱۰ روز ، بعد از ظهور گل در کلزا و به میزان ۷۵۰ تا ۱۱۵۰ گرم در هر هکتار

پوسیدگی سیاه ساقه کلزا

بیماری لکه سیاه یا سوختگی آلترناریایی کلزا یکی از مهم ترین و خطرناک ترین بیماری های کلزا به شمار می رود و در بسیاری از نقاط جهان گسترده است. شیوع این بیماری در آب و هوای معتدل و مرطوب بیشتر است.

عامل این بیماری قارچ های Alternaria.brassicae، Alternaria.brassicola و Alternaria.raphani می باشد که از جمله قارچ های ناقص محسوب می شوند. میزبان اصلی و اقتصادی آن کلزا می باشد. این بیماری باعث کاهش فتوستز در مراحل اولیه رشد گیاه و آسیب به دانه ها و کاهش وزن هزار دانه و روغن در مرحله انتهایی و بلوغ گیاه می گردد.

این بیماری در هر مرحله از رشد گیاه می تواند به وجود بیاید. علائم بارز این بیماری همزمان با ایجاد لکه های قهوه ای تیره تا سیاه بر روی ساقه، برگ و غلاف قابل مشاهده می باشد. با گسترش بیماری لکه ها به یکدیگر متصل شده و تمام سطح برگ را فرا می گیرند.

نحوه جلوگیری از پوسیدگی سیاه ساقه کلزا

1) جمع آوری و معدوم نمودن بقایای گیاهی آلوده

2) رعایت تناوب زراعی

3) استفاده از سموم قارچ کش مانند مانکوزب و زینب به نسبت 2 در هزار و همچنین قارچ کش هایی نظیر کاپتان، کالیکسین(تریدومورف) ایپرودیون(رورال) و رونیلان( وینکلوزولین)

4) نگهداری بذر حداقل به مدت 5-6 ماه در دمای 35 درجه سانتی گراد

سفیدک داخلی کلزا

این بیماری در بسیاری از مناطق جهان از قبیل فرانسه، آلمان، انگلستان، ژاپن، سوئد، ترکیه، هند، آمریکا و … گسترده شده است. در ایران نیز به صورت محدود در استان گلستان شیوع دارد. 

عامل این بیماری قارچ Peronospora parasitica می باشد.

از نشانه های این بیماری ایجاد لکه های زرد تا قهوه ای بر روی بافت های آوندی می باشد. این بیماری بر روی دیگر اندام های هوایی گیاه اعم از ساقه و غلاف نیز تاثیر می گذارد. علاوه بر این سطح برگ ها از لکه های سفید مایل به خاکستری پوشیده می گردند. چنانچه شرایط مساعد باشد بیماری گسترش پیدا کرده و تمام سطح برگ و ساقه ها را فرا می گیرد. بوته های به شدت آلوده، رشدشان کاهش یافته و در نتیجه بذور کوچک و چروکیده می گردند.

نحوه جلوگیری از رشد سفیدک داخلی کلزا

1) رعایت تناوب زراعی

2) کنترل علف های هرز مزارع

3) استفاده از بذور سالم و عاری از بیماری

4) انتخاب تاریخ کشت مناسب

5) ضدعفونی بذر با متالاکسیل

6) زهکشی مزرعه و استفاده از آهک به منظور خشک کردن و ضدعفونی محل کشت

7) استفاده از سموم کشاورزی نظیر سموم گوگردی، کاراتان (دینوکاپ) به نسبت 1 الی 1.5 در هزار در سه نوبت به فاصله زمانی 10 روز

شانکر ساقه کلزا (ساق سیاه)

ساق سیاه کلزا یکی از مهم ترین بیماری های کلزا در سراسر جهان به شمار می رود. این بیماری به Phoma lingam معروف می باشد. بیماری شانکر ساقه در بسیاری از کشورهای جهان نظیر آمریکا، آفریقا، آسیا، اروپا، استرالیا، انگلیس و… گسترده شده و سبب خسارت زیادی می گردد. در ایران نیز در برخی از استان ها نظیر گلستان، مازندران، اردبیل، آذربایجان، همدان، کرمانشاه، قزوین و خوزستان گزارش شده است.

اولین نشانه های این بیماری در مزارع کلزا معمولا در ماه های آبان و آذر بعد از گلدهی دیده می شود. علائم بارز این بیماری بر روی برگ ها به صورت لکه های خاکستری تا سفید قابل مشاهده می باشد بعد از مدتی در مرکز این لکه ها نقاط سیاه رنگ قارچی به وجود می آید. معمولا بیماری در اواخر اسفند ماه به تدریج از برگ ها به ساقه ها گسترش یافته و بر روی ساقه ها لکه هایی سفید رنگ و کشیده با حاشیه های تیره به وجود می آید. چنانچه آلودگی ساقه به قسمت های پایین گیاه گسترش یابد موجب ایجاد شانکر طوقه می گردد. شانکر طوقه با قطع جریان شیره نباتی گیاه و ایجاد ورس یا خوابیدگی به عنوان خسارت زا ترین حالت بیماری شناخته می شود. در صورتیکه شرایط مساعد باشد بیماری به غلاف ها نیز آسیب وارد می کند.

عامل بیماری ساق سیاه کلزا دو گونه قارچ Leptosphaeria maculans و Leptosphaeria biglobosa می باشد. خسارت ناشی از گونه اولی به مراتب بیشتر از گونه دومی می باشد. گونه اول موجب ایجاد زخم های عمیق در بخش های پایینی ساقه و قطع جریان شیره نباتی گیاه می گردد که در نتیجه باعث شکسته شدن و از بین رفتن کامل ساقه می شود. گونه دومی اغلب با آسیب به بخش های فوقانی ساقه اصلی موجب ایجاد خسارت می گردد.

نحوه کنترل ساق سیاه کلزا

1) رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان

2) مبارزه با علف های هرز

3) مدیریت تاریخ کشت

4) جمع آوری و از بین بردن بقایای گیاهی آلوده

5) استفاده از بذور سالم و بوجاری شده

6) استفاده از واریته های مقاوم

7) استفاده از سموم قارچکش نظیر کاربندازیم، بنومیل، تبوکونازول و فلوزیلازول

پژمردگی فوزاریومی بوته کلزا

پژمردگی فوزاریومی بوته اغلب در مناطق گرمسیری و خاک های سبک شیوع دارد. این بیماری بر روی کلیه اندام های هوایی گیاه تاثیر گذاشته و باعث ایجاد لکه های قهوه ای رنگ بر روی برگ ها می گردد. از علائم بارز این بیماری می توان به زرد و پژمرده شدن برگ ها و همچنین قهوه ای شدن آوندهای چوبی ریشه و ساقه اشاره نمود. با گسترش بیماری شاخ و برگ ها خشک شده و بذرها سیاه و چروکیده می گردند.

مدیریت و کنترل پژمردگی فوزاریومی بوته کلزا

1) رعایت تناوب زراعی با غلات

2) کنترل علف های هرز مزارع

3) استفاده از واریته های مقاوم

4) ضدعفونی خاک با سموم تدخینی نظیر متیل برومید، واپام و …

بیماری های ویروسی در کلزا

اغلب بیماری های ویروسی نظیر ویروس موزاییک زرد شلغم ، ویروس موزاییک کلم گل، ویروس زرد غربی چغندر قند، ویروس لکه پژمردگی گوجه فرنگی، ویروس موزاییک خیار، موزاییک تربچه و … گیاه کلزا را تهدید می کنند. از میان 12 ویروس گزارش شده در کلزا، ویروس موزاییک شلغم، ویروس موزاییک کلم گل و ویروس زرد غربی چغندر قند دارای اهمیت ویژه ای می باشند. از علائم بارز بیماری های ویروسی در کلزا می توان به بدشکلی برگ، موزاییک، رگبرگ های روشن، کلروز، توقف رشد گیاه و کاهش بازدهی دانه های روغنی اشاره نمود. راه حل مناسب برای کنترل بیماری های ویروسی استفاده از واریته های مقاوم می باشد.

سوالات متداول
  • مهم ترین بیمارگرهای کلزا در جهان کدام است؟

    • بیماری زنگ سفید کلزا
    • بیماری پوسیدگی سفید ساقه کلزا
    • بیماری پوسیدگی سیاه ساقه کلزا
    • بیماری سفیدک داخلی کلزا
    • بیماری شانکر ساقه کلزا
    • بیماری پژمردگی فوزاریومی بوته کلزا
    • بیماری های ویروسی در کلزا

  • بیماری های کلزا را با استفاده از چه روش هایی می توان کنترل کرد؟

    کنترل زراعی از طریق استفاده از ارقام مقاوم، از بین بردن بقایای گیاهی آلوده، رعایت تناوب زراعی، ضدعفونی بذور، تراکم بوته و تاریخ کشت

    کنترل شیمیایی از طریق استفاده از سموم مناسب در کنترل هر یک از بیماری ها

  • چه زمانی عوامل بیماری زا بیشترین خسارت را به محصول کلزا وارد می سازند؟

    • اوج خسارت ناشی از بیمارگرهای کلزا در اوایل فروردین تا اواخر اردیبهشت ماه می باشد. دقیقا زمانیکه کلزا به 30 درصد گلدهی رسیده است و غلاف ها به بار نشسته باشند.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *