آشنایی با عوامل بیماری زا خیار

خیار گیاهی یکساله از خانواده کدوئیان به شمار می رود. کشت این گیاه در اکثر مناطق دنیا رواج دارد و از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار می باشد. گیاه خیار در طی مراحل رشد و نمو خود ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی به خصوص بیماری های قارچی قرار گیرد. عوامل بیماری زا با از بین بردن پاراشیم گیاه نقش چشمگیری در کاهش عملکرد محصول به همراه دارند لذا تشخیص زود هنگام بیماری و بکارگیری روش های استراتژیک در کنترل آنها نقش موثری در کاهش تلفات و افزایش کمی و کیفی محصول ایفا می نماید.

بیماری آنتراکنوز خیار

بیماری آنتراکنوز یکی از مخرب ترین بیماری های خیار به شمار می رود. عامل بیماری آنتراکنوز خیار قارچی به نام Colletotrichum orbiculare می باشد که علاوه بر خیار به سایر گیاهان خانواده کدوئیان به جزء کدو تنبل و کدو مسمایی خسارت وارد می نماید. عامل بیماری زا در کلیه مناطق دارای آب و هوای نسبتاً ملایم با رطوبت بالا 70-80 درصد و درجه حرارت بین 24 تا 27 درجه سانتی گراد شیوع دارد. قارچ عامل بیماری زا در دمای زیر 4 درجه و بالای 30 درجه سانتی گراد متوقف می شود.

علائم بیماری آنتراکنوز خیار

این بیماری بر روی کلیه اندام های هوایی گیاه تأثیر می گذارد. از نشانه های بارز این بیماری ایجاد لکه های گرد قهوه ای تا سیاه با حاشیه ای زرد رنگ بر روی برگ های جوان و ساقه ها می باشد. از علائم این بیماری بر روی میوه، ایجاد لکه های قهوه ای مایل به قرمز، فرورفته، مدور و آب سوخته می باشد که پس از مدتی باعث پوسیدگی بافت میوه می گردد. علائم بیماری بر روی ارقامی که مقاومت بیشتری دارند به صورت لکه های برنز با حاشیه ای سبز نمایان می گردد. با گسترش لکه ها، ساقه شکاف برداشته و می شکند. برگ ها نیز خشک شده و بر روی زمین می ریزند.

روش های کنترل بیماری آنتراکنوز خیار

1) استفاده از بذور سالم و عاری از بیماری

2) استفاده از واریته های مقاوم

3) رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان

4) جمع آوری و از بین بردن بقایای آلوده

5) رعایت بهداشت زراعی

6) کاهش رطوبت و تهویه مناسب

7) استفاده از آبیاری قطره ای

8) استفاده از سموم قارچ کش نظیر رورال تی اس، مانکوزب، اکوئیشن پرو، الیت و دیفروبین

بیماری لکه برگی خیار

بیماری لکه برگی خیار در ایالات متحده جنوبی و سایر مناطق نیمه گرمسیری یا گرمسیری متداول می باشد. Mycosphaerella melonis یک پاتوژن گیاهی قارچی غیر مستقیم است که باعث از بین رفتن ساقه برگ می گردد و در شرایط جوی مساعد، پاتوژن کلیه اندام های خانواده کدوییان را آلوده می سازد. هنگامی که این پاتوژن میوه خیار را آلوده می کند به آن پوسیدگی سیاه یا بلایت صمغی ساقه می گویند. این پاتوژن معمولاً بر شاخ و برگهای گیاهان خانواده کدوییان تأثیر می گذارد که شامل گیاهان طالبی، خیار، هندوانه و انواع کدو ها می باشد.

اکثر آلودگی ها در فصول بارانی و مرطوب رخ می دهد که در آنها رطوبت بیش از 90٪ و درجه حرارت تقریباً 20-24 درجه سانتیگراد است. به نظر می رسد که رطوبت نسبت به دما نقش مهمی در افزایش آلودگی به همراه دارد. هنگامی که قارچ در بذر انتقال یابد، پوسیدگی بذر و مرگ گیاهچه ها را به دنبال دارد.

نشانه های بیماری لکه برگی خیار

علائم آن بر روی برگها، دُمبرگها و ساقه ها ابتدا به صورت لکه های مدور به رنگ سبز مایل به خاکستری بین بافت های برگ گیاه مشاهده می گردد به تدریج و با افزایش سن لکه های خاکستری یا قهوه ای سطح آن را می پوشاند.

زمانیکه پوسیدگی سیاه بر روی ساقه صورت گیرد معمولاً لکه هایی در محل رشته ها نمایان می شود که به مرور به بخش های دیگر رخنه کرده و تولید ماده صمغی کهربایی می نماید. لکه ها روی ساقه و دمبرگ گسترش یافته و باعث زرد شدن و از بین رفتن برگ گیاه می گردند.

روش های کنترل بیماری لکه برگی خیار

1) استفاده از بذور سالم

2) ضدعفونی بذور

3) رعایت تناوب زراعی 

4) استفاده از قارچ کش هایی نظیر رورال تی اس، مانکوزب، اکوئیشن پرو، الیت و دیفروبین

بیماری سفیدک پودری خیار

سفیدک پودری (حقیقی یا سطحی) یکی از رایج ترین بیماری های شناخته شده در اکثر مناطق دنیا به شمار می رود. این بیماری علاوه بر خیار بر روی بسیاری از محصولات زراعی خسارت وارد می کند. دو گونه عامل بیماری زا که سبب ایجاد بیماری سفیدک پودری در خیار می شوند شامل Sphaerotheca Fuliginea و Golovinomyces cichoracearum می باشد. شرایط بهینه برای توسعه عامل بیماری زا، محدوده دمایی 20 الی 25 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 80 الی 90 درصد می باشد. به طور کلی می توان گفت دمای پایین، نور کم و رطوبت بالا از جمله عوامل تاثیرگذار در رشد و توسعه بیماری محسوب می گردد.

علائم بیماری سفیدک پودری خیار

علائم این بیماری در ابتدا به صورت لکه های کوچک، سفید و گردآلود بر روی اندام های هوایی گیاه قابل مشاهده می باشد. این علائم اغلب در زمان باز شدن اولین گل های خیار و پیش از ایجاد ساقه های خزنده ظاهر می گردد. به تدریج و با رشد قارچ، گرد سفید رنگی کلیه قسمت های گیاه را می پوشاند. در صورت شدت بیماری، برگ ها و ساقه ها خشک و شکننده شده و می میرند. به دلیل از بین رفتن شاخصاره های گیاه، میوه به شدت در معرض نور مسستقیم آفتاب قرار گرفته و دچار آفتاب سوختگی می شود و در نتیجه کیفیت آن به شدت کاهش می یابد.

عامل بیماری زا با نفوذ به بافت میوه ها و سایر اندام های هوایی گیاه و ایجاد لایه کپک پودری بر روی آنها موجب افزایش تعرق گیاه، زودرسی میوه، کاهش فتوسنتز و در نتیجه رشد رویشی گیاه می گردد. این بیماری در کلیه مراحل رویشی گیاه وجود داشته و قادر است تا 20 الی 40 درصد کیفیت محصول را کاهش دهد.

سفیدک پودری معمولاً در سطوح فوقانی برگها بیشتر مشاهده می شوند. اما در زیر برگها، روی ساقه ها، نهال های جوان، غنچه ها، گل ها و میوه های جوان نیز به وجود می آیند.

روش های کنترل بیماری سفیدک پودری خیار

1) استفاده از واریته های مقاوم

2) جمع آوری و از بین بردن بقایای گیاهی آلوده

3) عدم استفاده بی رویه از کودهای ازته

4) کنترل علف های هرز

5) کاهش تراکم کاشت

6) کاهش رطوبت به ویژه در شب

7) رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان

8) اجتناب از کشت های متراکم

9) استفاده از سموم قارچ کش نظیر رورال تی اس، مانکوزب، اکوئیشن پرو، الیت و دیفروبین

بیماری ویروس موزائیک خیار

بیماری ویروس موزائیک خیار یکی از مهم ترین بیماری های شناخته شده در سراسر جهان به شمار می رود. این بیماری به بیماری برگ تاولی و مخملک نیز معروف است و طیف وسیعی از گیاهان زراعی را آلوده می کند.

عامل این بیماری قارچی به نام (Cucumber mosaic virus (CMV می باشد. یکی از عوامل توسعه عامل بیماری زا شته ها می باشند که نقش چشمگیری در ایجاد تلفات و کاهش کمی و کیفی محصول ایفا می کنند. این ویروس علاوه بر شته ها از طریق سوسک های خیار، گیاهان انگلی، انسان و روش های مکانیکی نیز منتقل می ‌شود. همچنین این ویروس در دمای بالا و آب و هوای معتدل و گرمسیری شیوع بیشتری دارد.

علائم بیماری ویروس موزائیک خیار

علائم این بیماری در ابتدا به صورت نکروزه شدن رگبرگ ها در اطراف جوانه های انتهایی بوته قابل مشاهده می باشد. در اغلب موارد لکه های نکروتیک به رنگ قهوه ای مایل به زرد بر روی قسمت های زیرین و فوقانی برگ ها دیده می شوند. به تدریج با از دست رفتن کلروفیل و بافت جوان گیاه، برگ ها چروکیده، کوچک و موزائیکی می گردند.

بر روی سطح میوه ها نیز لکه های متحد المرکزی به رنگ زرد مایل به سبز و یا زرد متمایل به سفید ایجاد شده که در اثر آن میوه کوتوله و از بازار پسندی پایینی برخوردار می گردد.

روش های کنترل بیماری ویروس موزائیک خیار

1) از بین بردن علف های هرز میزبان

2) استفاده از بذور سالم و عاری از بیماری

3) حذف بوته‌های آلوده و معدوم نمودن آنها

4) رعایت بهداشت زراعی

5)  استفاده از واریته های مقاوم

6) کاشت گیاهان مقاوم به بیماری در اطراف مزرعه

7) کنترل ناقل شته ها از طریق نصب توری

8) از بین بردن ناقلین شته ها با قارچ کش هایی نظیر کونفیدور، دورسبان، دیازینون و استامی پراید

9) استفاده از کنترل کننده های بیولوژیک در از بین بردن شته ها

10) استفاده از سموم قارچ کش نظیر رورال تی اس، مانکوزب، اکوئیشن پرو، الیت و دیفروبین

بیماری سفیدک داخلی خیار

بیماری سفیدک داخلی یکی از مهم ترین و مخرب ترین بیماری های شناخته شده در اکثر مناطق کشت خیار در جهان محسوب می گردد. بیماری سفیدک داخلی با نام هایی نظیر سفیدک دروغی، سفیدک کرکی، بلایت شاخ و برگ و بیماری آتشک شناخته می شود.

عامل بیماری سفیدک داخلی خیار قارچ Pseudoperonospora Cubensis می باشد که بر روی بسیاری از گیاهان خانواده کدوئیان به ویژه خیار خسارت وارد می کند. شرایط بهینه برای ایجاد بیماری سفیدک داخلی، محدوده دمایی 16 الی 22 درجه سانتی گراد و رطوبت بالا می باشد. 

علائم بیماری سفیدک داخلی خیار

علائم این بیماری در ابتدا به صورت لکه های کوچک زاویه دار به رنگ سبز مایل به زرد در هر دو سطح برگ ظاهر می گردد. در زیر برگ های آلوده توده های قارچی سفید یا خاکستری رنگی دیده می شود که ناشی از اسپورهای قارچ است. به تدریج و با گسترش بیماری، برگ ها به رنگ قهوه ای یا سیاه در آمده و از حالت طبیعی خود خارج می گردند. از دیگر علائم بارز این بیماری می توان به پیچیده شدن برگ ها، خشک و شکننده شدن ساقه ها، بدشکلی میوه ها و در نهایت کاهش کیفیت محصول اشاره نمود. خسارت ناشی از این بیماری به دلیل سوختگی برگ ها بسیار مشابه خسارت حاصل از یخ زدگی می باشد. از این رو به آن آتشک خیار نیز گفته می شود.

این بیماری قادر است در کلیه مراحل رشد، گیاه را آلوده نماید و منجر به مرگ گیاه گردد.

روش های کنترل بیماری سفیدک داخلی خیار

1) جمع آوری و از بین بردن بقایای گیاهی آلوده

2) اجتناب از مصرف بیش از حد کودهای ازته

3) استفاده از کودهای پتاسه

4) کاهش رطوبت اطراف گیاه و تهویه مناسب گلخانه ها

5) افزایش درجه حرارت گلخانه به ویژه در طول شب

6) رعایت فواصل کاشت

7) استفاده از ارقام مقاوم

8) رعایت تناوب زراعی

9) ضدعفونی بذور با استفاده از قارچ کش بردوفیکس و متالاکسیل

10) استفاده از سموم قارچ کش نظیر رورال تی اس، مانکوزب، اکوئیشن پرو، الیت و دیفروبین

بیماری پژمردگی باکتریایی خیار

یکی از مهم ترین بیماری های خیار، بیماری پژمردگی باکتریایی می باشد. اصلی ترین میزبانان این بیماری گیاهانی نظیر خیار، هندوانه، کدو و خربزه می باشد.

پژمردگی باکتریایی خیار ناشی از باکتری Erwinia tracheiphila می باشد. این باکتری در کلیه مراحل رشد گیاه حضور دارد و خسارت آن در آب و هوایی مرطوب و محدوده دمایی 24 الی 29 درجه سانتی گراد بیشتر می باشد.

علائم بیماری پژمردگی باکتریایی خیار

علائم اولیه بیماری به صورت خشک و پژمرده شدن اندام های هوایی گیاه قابل مشاهده می باشد. در اثر فعالیت عامل بیماری زا، برگ ها و ساقه ها نکروزه شده و دچار تیرگی و خمیدگی می گردند. بوته هایی که در اثر آفت سوسک خیار آسیب دیده اند بیشتر مستعد این بیماری می باشند. این سوسک ها در اننتقال بیماری نیز نقش به سزایی دارند. بوته های آلوده به بیماری به شدت ضعیف شده و پس از مدتی از بین می روند. علائم بیماری بر روی گیاهان نسبتاً مقاوم به صورت کوتولگی، گلدهی بیش از حد و به وجود آمدن شاخه های ریز قابل مشاهده می باشد.

با برش عرضی قسمتی از ساقه، مایع چسبناک باکتریایی بین دو مقطع قابل مشاهده است که نشان دهنده بیماری باکتریایی می باشد.

روش های کنترل بیماری پژمردگی باکتریایی خیار

1) استفاده از واریته های مقاوم به بیماری

2) از بین بردن بقایای گیاهی آلوده

3) رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان

4) معدوم نمودن علف های هرز

5) رعایت بهداشت زراعی

6) کنترل سوسک خیار با استفاده از قارچ کش هایی نظیر استامی پراید و تری کلروفن

7) کنترل سوسک خیار از طریق نصب توری

سوالات متداول
  • چه بیماری هایی گیاه خیار را آلوده می نماید؟

    • بیماری آنتراکنوز خیار
    • بیماری لکه برگی خیار
    • بیماری سفیدک پودری خیار
    • بیماری ویروس موزائیک خیار
    • بیماری سفیدک داخلی خیار
    • بیماری پژمردگی باکتریایی خیار

  • چگونه می توان از بروز بیماری های قارچی در گیاه پیشگیری نمود؟

    • استفاده از کودهای ریز مغذی حاوی پتاسم و کلسیم می تواند در تقویت رشد بوته ها و افزایش مقاومت گیاه در برابر بیماری ها موثر واقع شود.

  • مدیریت و کنترل بیماری های خیار از چه طریق انجام می گیرد؟

    • کنترل زراعی از طریق استفاده از ارقام مقاوم به بیماری، رعایت تناوب زراعی، از بین بردن علف های هرز و بقایای گیاهی آلوده، رعایت بهداشت زراعی، کاهش رطوبت و تهویه مناسب گلخانه ها
    • کنترل بیولوژیک از طریق استفاده از سموم مناسب در مدیریت ناقلین بیماری
    • کنترل شیمیایی از طریق استفاده از سموم مناسب در کنترل هر یک از بیماری ها

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.