چگونه پسیل ها منجر به پدید آوردن آفت درختان میوه میشوند؟

پسیل با نام علمی Psyllidae در زبان فارسی شپش گیاهی جهنده نیز نامیده میشود. این حشره در شاخۀ بند پایان، راستۀ نیم بالان و در زیر راستۀ سینه بینیان قرار گرفته است. حشرات کوچک و تا حدی به شته ها شباهت دارند با این تفاوت که حشرات کامل دارای پاهای قوی جهنده و شاخکهای به نسبت بلند هستند، حشرات نر و ماده هر دو بالدار بوده، خرطوم آنها کوتاه و سه مفصلی است.

انواع پسیل ها:پسیل گلابی (Psylla pyricola)

یکی از آفات مهم درختان گلابی در ایران است، که به آن عسلک گلابی یا آفت روغن چراغی نیز می گویند. این گونه از آفات بمنظور حفاظت از خویش با مادۀ چسبناکی که از بدن تراوش می شود خود را میپوشانند. تخم این حشرات کشیده و نوک دار بوده و رنگ آن زرد مایل به نارنجی میباشد. علت نوک دار بودن تخمها بخاطر راحت چسبیدن آنها به بافت برگها است. پسیل گلابی با ترشح عسلک از خود موجب متوقف شدن تنفس در برگ شده که این اتفاق از رشد جوانه و برگ جلوگیری می‌ کند. این حشره، پس از ایجاد خسارت در گیاه موجب کوچک شدن میوه ها و همچنین باعث از دست رفتن شکل اصلی میوۀ درختان شده، در نتیجه باعث خشک شدن سریع درخت گلابی می‌شود. بهتر است شاخ و برگ درختان گلابی سم پاشی شده تا از بروز بیماری جلوگیری شود. این گونه از حشرات در نواحی گرم و خشک خسارت بیشتری وارد میکنند. پسیل گلابی حشره ای خشکی دوست بوده و بیشتر به باغ های کم آب خسارت وارد میکند. این گونه از آفات بیشتر از برگ درختان تغذیه میکنند اما گاهی به میوه ها، دمبرگ ها و حتی پوست شاخه و تنه ها نیز آسیب میزنند. پسیلهای گلابی به شکل حشره کامل در فصل سرد سال برای حفاظت از خود به زیر برگ های افتاده در کنار تنۀ درخت یا زیر پوستهای تنه پنهان میشوند آنها بيشتر در سطح زيرين سرشاخه‌ها، زمستان را سپری می کنند. طبق بررسی های بعمل آمده حشرات زمستان گذران همزمان با شروع رشد جوانه ها تخمریزی خود را آغاز میکنند، در ابتدای اسفندماه اغلب پسیلها در اطراف جوانه ها تخم ریزی می کنند. اولین تخم ریزی آنها بحالت مجتمع و رشته ای انجام می گیرد. هر حشرۀ ماده در این فصل قادر است ۲۰۰ الی ۴۰۰ عدد تخم بگذارد. اما حشرات بهاره و تابستان گذران اغلب بروی برگها و بصورت دسته جمعی و در اطراف رگبرگهای اصلی تخمریزی میکنند. این حشرات تقریباً ۵۰۰ تا ۷۰۰ عدد تخم میگذارند.

بطور خلاصه میتوان نحوۀ ایجاد خسارت پسیل گلابی به درختان را بصورت زیر بر شمرد:
۱) مکیدن شیرۀ گیاهی و ضعیف شدن درختان.
۲) ترشح شیره بر سطح برگها و میوه ها، توقف تنفس و فتوسنتز گیاه و متمرکز شدن نور خورشید درمحل شیره که حالت ذره بینی ایجاد میکند و سبب سوختگی برگها و ریزش آنها می شود.
۳) بد فرم و ریز شدن میوه ها، همچنین بد طعم شدن آنها.
۴) پسیل گلابی عامل سرایت بیماری فتوپلاسمایی به گیاهان است که موجب نابودی درختان گلابی میشود.

کنترل آفت پسیل گلابی

استفاده از تلۀ زرد و مبارزات شيميایی، که برای مقابله با شته ها و شپشک های نباتی انجام می گيرد بروی این آفت نیز تاثیر گذار میباشد. همچنین با بریدن شاخه های زائد در زمان مناسب و رعایت کردن فاصله‌ها برای درختان، می‌توان این آفت را کنترل کرد و جمعیت آنرا کاهش داد. امروزه انسانها برای پیشگیری از ابتلا به بیماری راهکارهایی را ابداع کرده اند دربارۀ نباتات نیز همین روند انتظار میرود، در این حالت استفاده از سموم ضروری نیست. براین اساس با سوزاندن شاخه های آلوده و مدفون کردن برگ ها در فصل پاییز از جمله مواردیست که سبب تمیز نگه داشتن درختان باغ شده و همچنین از میزان آسیب این حشرات و بیماریهای نباتی در فصل زراعی بعد میکاهد. یکی دیگر از اقدامات کنترل این آفت کاشت گیاه یونجه در زیر درختان گلابی است. دلیل کشت یونجه بخاطر بالا بردن رطوبت محیط میباشد. از آنجایی که این حشره خشکی دوست بوده میتوان مرگ بسیاری از آنها را موجب گردید، حتی المقدور بهتر است این روش زیر نظر جهاد کشاورزی صورت بگیرد. لذا بایستی مواد معدنی و آب مورد نیاز گیاهان در زمان و میزان مناسب داده شود تا پایداری درختان در برابر امراض و بیماریها افزایش بیابد.

گلابی سالم گلابی آفت زده

پسیل پسته (Agonoscena pistaciae)

بطور تقریبی کاشت درختان پسته در کشور توسط بشر به سه هزار سال پیش بر می گردد. پسته بعلت خاستگاه فراوانی که در بین مردم دنیا دارد، علاوه بر مصارف داخلی بصورت بسته بندی صادرات نیز میگردد. بنابراین پسته یکی از مهمترین محصولات کشاورزی و بازرگانی بحساب می آید. درختان پسته بوسیله آفت پسیل پسته(Agonoscena pistaciae) مورد آسیب واقع میشوند. پسیل پسته از لحاظ ظاهری با پسیل گلابی دارای شباهت های چشمگیری میباشد. به دلیل خشک شدن سریع عسلک ترشح شده توسط این پسیل، به آن شیرۀ خشک نیز می گویند. این آفت حتی در هنگام ریزش برگها در فصل خزان نیز به درختان باغ خسارت وارد میکند. از اواخر بهار تا اواسط تابستان زمانیکه پوستۀ پسته در حال رویش و مملو شدن از مغز بوده، بیشتر تحت تاثیر آفت پسیل پسته قرار خواهد گرفت. پسیل پسته بعد از بازشدن جوانه ها درست در انتهای فصل زمستان تخم گذاری خود را آغاز میکند. این حشرات تقریباً ۱۰۰ تا ۱۵۰ عدد تخم می گذارند. هر حشرۀ ماده بروی سطح برگ و جوانه ها تخمریزی میکنند آنها با فرو کردن تخم ها بدرون بافت نباتی در جای خود ثابت باقی می مانند. دوره ی تخم و پورگی پسیل پسته بطور میانگین بین ۲۰ تا ۲۵ روز بطول می انجامد. اما در فصل گرم سال از تعداد روزها کاسته میشود. اگر خسارت وارد شده خیلی زیاد و سخت باشد علاوه بر کاهش کیفیت میوه ها، ریزش گل و برگ نیز در سال آتی بهمراه خواهد داشت. پوره ها بمنظور ترشح عسلک از شیره ی نباتی مصرف میکنند. پسیل پسته دونوع مختلف تابستانه و زمستانه دارد. این آفت همچون پسیل گلابی برای گذراندن فصل زمستان در زیر برگها، در بین شکاف درختان و همچنین کلوخه های سطح باغ از دید بصری پنهان میشوند، بنابراین تا ۵ نسل در سال میتوانند زاد و ولد کنند. از طرفی با افزایش جمعیت آنها بروی درختان پسته منجر به ریزش برگ ها و مانع بوجود آمدن مغز پسته خواهد شد.

پسیل پسته ۱۸ گونه ی متفاوت دشمن در طبیعت دارد. چند مورد از آنرا در ذیل ذکر کردیم :
۱) کفشدوزک ها
۲) زنبور پسیلافاگوس
۳) سنهای شکارگر
۴) بالتوری سبز
۵) کنه های شکارگر

کنترل آفت پسیل پسته

۱) استفاده از کارتهای چسبی بعنوان تله یکی دیگر از موارد کنترل جمعیت پسیل های زمستانی میباشد که برای پسیل پسته نیز روشی کاربردی است. باید قبل از مرحلۀ تخم گذاری تله ها را در مکان مناسب قرار داد. میزان استفاده از تله ها به اندازه ی درختان و نحوۀ کاشت آنها بستگی دارد. بفاصله ی یک متری درختان، در طول ردیف ها یک تله زرد رنگ نصب می کنیم در طرف دیگر آن نیز به همین طریق صورت می پذیرد. به این نکته باید توجه داشت که در اواخر اردی بهشت ماه درست پس از اولین سمپاشی بهتر است کارت های زرد رنگ را جمع کنیم، زیرا برخی از حشرات برای درختان مزیت داشته و مهاجم آفات محسوب میشوند.

۲) یکی از موارد مبارزه با پسیل پسته شخم زدن زمین کشاورزی در فصل زمستان است. بهترین زمان شخم از اواخر پاییز تا اوایل اسفند ماه بوده، خاک بایستی تا عمق ۱۰ سانتیمتری شخم زده شود. بر این اساس تعداد بیشماری از آنها نابود شده و از بین میروند.

پسیل زیتون (Euphyllura pakistanica)

این آفت حشره ای جهنده و کوچک است و رنگ آن خاکستری، قهوه ای روشن و یا سبز ملایم بوده که بر روی بال این حشره نقاط سیاهی دیده میشود. طول جثه ی آن در زمان بلوغ به ۳_۲٫۵ میلی متر میرسد و عرض آن تقریباً تا ۲ میلی متر رشد خواهد داشت. این آفت دو جفت بال غشایی و شاخک ده بندی دارد. بدن این حشره قبل از بلوغ(پوره)، پهن و صاف است و رنگ آن سبز، سفید و قهوه ای روشن بوده و چشم آنها ارغوانی مایل به قرمز رنگ مشاهده میشود. پوره ها بدون بال یا دارای بالهای تمایز نیافته میباشند. تخم این گونه از آفات بسیار کوچک بوده(کمتر از ۰٫۵ میلی متر)، به رنگ زرد ملایم، بیضی شکل و دارای دنباله میباشد که توسط این دنباله ها قادر به چسبیدن روی جوانه های برگی هستند. این حشره با مکیدن شیره نباتی گیاه زیتون، موجب ضعف شدید درختان میشود. این حشره علاوه بر رودبار، طارم و منجیل در شیراز، نی ریز، فسا و جیرفت نیز انتشار دارد. زمان زندگی یک پسیل زیتون از مرحلۀ تخم تا حشرۀ بالغ، بطور تقریبی دو ماه میباشد. عملکرد این آفت وابسته به شرایط آب و هوایی است و دمای مناسب برای آن ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد میباشد. این حشره در دمای بالای ۲٫۳۲ درجه سانتیگراد دچار مرگ تدریجی شده و از جمعیت آن کاسته میشود. حشرات کامل زندگی خود را بروی درختان زیتون در فصل زمستان سپری می کنند. زمان مناسب لقاح پسیلهای نرو ماده از اواخر اسفند تا اوایل فروردین ماه میباشد. در فصل بهار هر ماده روی جوانه های جانبی موجود روی سرشاخه های زیتون تخمریزی را آغاز کرده و حتی تا درون جوانه های انتهایی و در بین کاسبرگ و گلبرگ نیز به تخم گذاری خود ادامه میدهند. پوره ها(نوزادان) ی نسل اول، دوم و سوم به ترتیب در فروردین، خرداد و مهرماه بوجود می آیند. دوره ی عمر حشرات مادۀ بالغ ۲۶ تا ۵۰ روز و حشرات نر ۲۴ تا ۴۴ روز است. پسیل زیتون همچون گونه های دیگر پسیل در فصل سرد سال بروی کندۀ درخت پنهان شده و زمستان را سپری میکند. این آفات با ترشح شهد از خود علاوه بر جلوگیری تنفس و فتوسنتز گیاه موجب جذب گرد و غبار نیز میگردد. حشرۀ پسیل زیتون در حالت پورگی بیشترین میزان خسارت را به درختان میوه وارد میکند. پوره ها با مکیدن شیرۀ نباتی منجر به کاهش رشد میوه ها، ریزش گلها، میوه ها و برگ ها میشود.

کنترل آفت پسیل زیتون

۱) حشرات مبارز از جمله کفشدوزک ها، عنکبوت ها، مگس های سیرفیده، بالتوری ها و زنبور های پارازیتویید مانند Pteromalidae  و Encyrtidae  موجب نابودی این آفات میشوند.
۲) سرمای شدید فصل زمستان نیز سبب از بین رفتن حشرات کامل نسل زمستان گذران میشود.

پسیل آسیایی مرکبات (Diaphorina citri)

این آفت در شرایط اقلیمی خشک با زمستان­ های ملایم و تابستان­ های خیلی گرمسازگار است. پسیل آسیایی مرکبات همانطور که از اسم آن پیداست، یکی از شاخص ترین آفات مرکبات در کشورهای جنوبی آسیا به شمار میرود. این گونه بیشتر در نواحی جنوبی ایران انتشار دارد مانند سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان و با تغذیه صمغ نباتی بر روی جوانه ها، زیر برگهای مرکبات ایجاد خسارت مینماید. این آفت ناقل موثر بیماری باکتریایی سبز شدن مرکبات(Citrus greening disease) به شمار میرود و باعث تلخی میوه ها و مرگ درختان مرکبات میشود. 

مقابله با این آفت بخاطر مرگ آور بودن بیماری باکتریایی سبز شدن مرکبات اندکی تأمل برانگیز است. این عارضه بر اثر باکتری گرم منفی که در آوندهای آبکشی بوجود می آیند و درختان پرتغال، نارنگی و دیگر گونه های مرکبات را مورد حمله قرار میدهند در جهان از حساسیت بالایی برخوردار است.

کنترل آفت پسیل آسیایی مرکبات

براساس تحقیقات انجام شده توسط (رنجبر و همکاران، در سال ۱۳۹۳-۱۳۸۸) استفاده از تله های زرد در اواخر اسفند و قرار دادن آنها بصورت عمودی و در ارتفاع ۱/۵ متری از سطح زمین قادر به ردیابی آفت و تعیین زمان شروع فعالیت حشرات زمستانی خواهیم بود. در مرحلۀ بعد با گیر افتادن آفت پسیل مرکبات در تله ها باعث کاهش تعداد پسیلها میشود. با توجه به ناقل بودن پسیل مرکبات استفاده از سموم آفت کش لازم و ضروری است. مناسب ترین زمان برای مقابله با هجوم آفات  بروش شیمیایی در ابتدای فروردین، اوایل اردی بهشت، اواسط خرداد و انتهای شهریور ماه میباشد. همچنین از طرفی پراکندگی پسیل آسیایی مرکبات D. citri  در جنوب کرمان نشان داد که مناطق منوجان و قلعه گنج که هم مرز استانهای هرمزگان و سیستان بلوچستان هستند، بالاترین میزان خسارت توسط این حشره میباشد. بنابراین بایستی برنامه هدفمندی برای کنترل پسیل مرکبات بمنظور ممانعت از پیشروی بیماری باکتریایی سبز شدن مرکبات صورت بگیرد و همچنین از ترابری نهالهای آلوده به اقصی نقاط دیگر جلوگیری کرد.

انواع دشمنان طبیعی پسیل آسیایی

الف) کفشدوزکهای شکارگر
ب) ۲ گونه عنکبوت مانند Salticidae  و Linyphidae
ج) ۲ گونه زنبور پارازیتویید مانند Encyrtidae  و Eulophidae
د) و بالتوری از خانوادۀ  Chrysopidae

مشخصات بیماری باکتریایی سبز شدن مرکبات

۱) زرد شدن برگها بعلت از دست دادن کلروفیل
۲) خشکیدگی رگبرگ اصلی
۳) خشک شدن شاخه های جوان
۴) زردی جوانه ها
۵) ایجاد لکه های زرد و سبز روی برگها (مانند کمبود روی)
۶) ریزش برگ ها
۷) سیاه و عقیم شدن دانه ها
۸) ریختن، بدشکل و کوچک شدن میوه ها
۹) و همچنین بخشی از میوه سبز باقی میماند.

راه حل مقابله با بیماری (Citrus greening disease)

جمعیت این حشره بعلت چند نسلی بودن در زمان کوتاه رو به فزونی رفته، برای جلوگیری از افزایش تعداد پسیلها استفاده از روشهای مبارزۀ شیمیایی (مبارزه با عامل آفات درختان میوه به روش شیمیایی از طریق سمپاشی باعث نابودی تعداد بیشماری از حشرات مبارز نیز می گردد) یکی از کاربردی ترین روش در کنترل بیماری میباشد.

* بهتر است به این نکته توجه شود که :
با افزایش و کاهش عناصر غذایی پرمصرف(ازت ، فسفر و پتاسیم) و کم مصرف(روی ، بر ، آهن ، منگنز و منیزیم) علاوه بر بروز بیماریهای ارگونومی(داخلی) نباتی باعث ایجاد آفت پسیل نیز میگردد. از طرفی با استفاده ی بی رویه از کود حاوی ازته رویش بخش برگی گیاه و هجوم حشرات مکنده مانند پسیل ها که آنها از گیاهان تغذیه میکنند رو به فزونی میرود. برای جلوگیری از افزایش جمعیت پسیلها بایستی کمتر از کودهای ازته استفاده کرد.

در زمان استفادۀ این حشره کش ها حتماً از که اثر بخشی بهتری در کنترل آفات پسیل دارند، مصرف شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

X