چگونه پسیل ها منجر به پدید آوردن آفت درختان میوه میشوند؟

پسیل با نام علمی Psyllidae در زبان فارسی شپش گیاهی جهنده نیز نامیده میشود. این حشره در شاخۀ بند پایان، راستۀ نیم بالان و در زیر راستۀ سینه بینیان قرار گرفته است. حشرات کوچک و تا حدی به شته ها شباهت دارند با این تفاوت که حشرات کامل دارای پاهای قوی جهنده و شاخکهای به نسبت بلند هستند، حشرات نر و ماده هر دو بالدار بوده، خرطوم آنها کوتاه و سه مفصلی است. 

پسیل ها به عنوان مهم ترین آفات باغات شناخته می شوند. پسیل ها در انواع مختلفی در باغات یافت می شوند و نحوه خسارت هر یک از آنها متفاوت می باشد. در این مقاله ضمن شناسایی انواع مختلف پسیل ها و نحوه خسارت آنها، با روش های کنترل پسیل ها آشنا می شوید. این آفت فعالیت چشمگیری بر روی درختان دارد لذا تشخیص زودهنگام آفت و به کارگیری روش های استراتژیک در کنترل آنها می تواند نقش موثری در کاهش تلفات و خسارت ناشی از پسیل ها داشته باشد.

متداول ترین انواع پسیل ها

1-  پسیل گلابی (Psylla pyricola)

2- پسیل پسته (Agonoscena pistaciae)

3- پسیل زیتون (Euphyllura pakistanica)

4- پسیل آسیایی مرکبات (Diaphorina citri)

پسیل گلابی (Psylla pyricola)

آفت پسیل گلابی به عنوان یک آفت جدی در کلیه مناطق کشت گلابی در جهان به شمار می رود. پسیل گلابی با نام هایی نظیر عسلک گلابی یا آفت چراغی نیز شناخته می  شود. این آفت از اهمیت ویژه ای برخوردار است و عدم کنترل به موقع آن سبب از بین رفتن کامل درختان و کاهش محصول سال آینده می گردد.

نسبت مقاومت ارقام مختلف گلابی به آفت پسیل

از میان ارقام مختلف گلابی، رقم درگزی از مقاومت بالایی در برابر آفت پسیل برخوردار است. همچنین ارقامی نظیر KS13 و KS8 گلابی آسیایی به ترتیب کمترین و بیشترین تراکم آفت را دارا می باشند. از این رو می توان نتیجه گرفت که ارقام با کربوهیدرات کمتر در برابر آفت پسیل مقاوم تر بوده و تراکم کمتری از آفت بر روی آنها مشاهده می شود. پس از رقم درگزی ارقامی مانند اسپادانا و بیروتی در برابر آفت نسبتا مقاوم می باشند.

حساس ترین رقم به آفت پسیل، رقم شاه میوه است. پس از آن ارقامی نظیر دم کج، سردرودی، سبری، نطنزی، فلسطینی و کمیس از مقاومت متوسطی در برابر آفت پسیل برخوردار می باشند.

نحوه خسارت آفت پسیل گلابی

خسارت ناشی از این آفت در نواحی گرم و خشک بیشتر از مناطق سرد و مرطوب می باشد. این آفت حین تغذیه از شیره گیاهی، سبب تولید عسلک می گردد. عسلک ها موجب تجمع قارچ های مولد کپک دوده ای می گردند و باعث سیاه شدن بافت میوه و کاهش کیفیت میوه می گردند. علاوه بر این در اثر ترشح فراوان عسلک و آغشته شدن آن با گرد و خاک سبب انسداد روزنه ها و جلوگیری از فتوسنتز و رشد و نموی گیاه می گردد.

 در صورت شدت آلودگی کوچک و پیچیده شدن برگها، سوختگی برگها، خزان زودرس، عدم تشکیل جوانه های گل و میوه، کاهش درصد تشکیل میوه، ریز و کوچک شدن میوه، طعم نامطلوب میوه و کاهش محصول سال آینده را به همراه دارد. 

عدم تغذیه و آبیاری به موقع درختان گلابی سبب ضعیف شدن درخت و در نهایت کاهش مقاومت آن در برابر عواملی نظیر سرما، آفات و بیماری ها می گردد. پسل گلابی به عنوان ناقل بیماری فایتوپلاسما نیز شناخته می شود. این بیماری موجب مرگ تدریجی درختان گلابی و خشک شدن سریع درختان می گردد.

خصوصیات مورفولوژی و بیولوژی آفت پسیل گلابی

تخم
تخم ها، به صورت کشیده و به طول 1.5 تا 2 میلیمتر هستند. تخم ها در ابتدا بی رنگ بوده و به تدریج به رنگ زرد کمرنگ و یا کهربائی در می آیند. حشرات بالغ نسل اول تخم های خود را در اوایل اسفندماه به صورت دستجات 400 عددی بر روی جوانه های جوان و شاخه ها می گذارند. در این نسل تخم گذاری معمولا در دمای کمتر از 10 درجه سانتی گراد و تا پایان ریزش گلبرگ ها ادامه دارد. حشرات بالغ نسل دوم در مقایسه با نسل اول کوچکتر بوده و قادر به گذاشتن 500 الی 700 عدد تخم بر روی برگ ها و رگبرگ های اصلی می باشند. دوره رشد و نمو تخم بسته به شرایط آب وهوایی و نسل آفت متغیر بوده و در نسل اول این آفت حدود 15 ال 30 روز و در نسل های بعدی کوتاه تر می گردد.
پوره
پوره ها در ابتدا به رنگ زرد کمرنگ و بدون بال می باشند. به تدریج رنگ آنها تغییر کرده و بر روی بدن آنها نوارهای تیره رنگی مشاهده می گردد. پوره ها دارای 5 نسل در سال هستند. طول دوره پورگی حدود 30 الی 37 روز به طول می انجامد.
حشره بالغ
حشرات بالغ نسل اول دارای بدنی به طول 3.5 الی 4 میلیمتر و به رنگ نارنجی مایل به قهوه ای می باشند. حشرات بالغ بسته به شرایط اقلیمی دارای 2 الی 7 نسل در سال هستند. تراکم جمعیت حشرات بالغ در نسل آخر بیشتر است. طول دوره زندگی حشرات بالغ در نسل اول 2 ماه، در نسل های دوم تا چهارم 35 الی 40 روز و در نسل های آخر حدود 6 ماه می باشد.
Previous
Next

کنترل آفت پسیل گلابی

1) استفاده از تله های زرد چسبنده

2) کاشت گیاهانی نظیر یونجه در اطراف درخت گلابی

3) استفاده از ارقام مقاوم

4) رعایت فواصل بین درختان و هرس به موقع شاخ و برگ های درخت

5) رعایت بهداشت زراعی و از بین بردن شاخ و برگ های آلوده

6) کنترل بیولوژیک آفت با استفاده از دشمنان طبیعی آفت نظیر سن های (anthocoridae (nemoralis، بالتوری ها (chrysoperla carnea)، کفشدوزک های نقابدار دولکه ای و چهار لکه ای، زنبورهای پرازیتوئید (Trechnites insidiosus) 

7) استفاده از سموم حشره کش نظیر کونفیدور، استامی پراید و بیس کایا

پسیل پسته (Agonoscena pistaciae)

کاشت درختان پسته با توجه به کمبود ذخایر آبی و اقتصادی بودن آن از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. پسته گیاهی گرمسیری است و کشت آن از بهار آغاز می شود. درخت پسته، در طی دوره رشد رویشی تا زمان برداشت آن در پاییز ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار گیرد که کیفیت آن را به شدت کاهش می دهد. از جمله مهم ترین این عوامل هجوم آفات به باغات پسته می باشد.

آفت پسیل پسته، یکی از مهم ترین آفات درختان پسته محسوب می شود. این آفت جزء آفات درجه یک درختان پسته است و در کلیه مناطق پسته کاری ایران شیوع جهانی دارد. پسیل ها با تغذیه از شیره نباتی گیاه سبب ترشح عسلک می گردند از این رو به آنها شیره خشک نیز می گویند. 

نحوه خسارت آفت پسیل پسته

آفت پسیل پسته در اوایل بهار همزمان با تورم جوانه ها فعالیت خود را آغاز می نماید. پسیل ها اغلب در قسمت های فوقانی درخت پسته شیوع بیشتری دارند. پوره ها در اردیبهشت و خرداد، همزمان با پر شدن مغز پسته خسارت قابل توجهی به محصول وارد می سازند. این آفت با تغذیه از شیره نباتی گیاه سبب تولید عسلک می گردد. با از بین رفتن شیره نباتی، گیاه مقاومت خود را از دست داده و برگ ها قبل از موعد خشک شده و ریزش می نمایند. از دیگر خسارت های ناشی از این آفت می توان به ناخندانی و پوک شدن پسته، تشکیل پسته های نیم مغز، کاهش وزن و اندازه میوه و در نهایت کاهش محصول و ریزش جوانه های میوه سال بعد اشاره نمود.

میزان خسارت ناشی از آفت پسیل به عواملی نظیر اندازه جمعیت آفت و میزان مقاومت گیاه بستگی دارد. لذا انتخاب رقم مقاوم پسته می تواند تأثیر بسزایی در کاهش تلفات و کنترل جمعیت آفت به همراه داشته باشد. در زیر به بررسی نسبت مقاومت ارقام مختلف پسته به آفت پسیل می پردازیم.

نسبت مقاومت انواع ارقام پسته به آفت پسیل
نوع منطقه
ارقام حساس به آفت
ارقام مقاوم به آفت
مناطق بیابانی جنوب شهرستان زرند
رقم ممتاز
رقم بادامی ریز زرند
منطقه خراسان رضوی
رقم محلی پسته قرمز و ارقام تجاری نظیر رقم کله قوچی، رقم اکبری، رقم فندقی
رقم بادامی سفید، رقم برگ سیاه
منطقه اردکان
به ترتیب شامل رقم عمو غلامی و اکبری، رقم پرنده ای
رقم حاج ولی اللهی
منطقه رفسنجان
به ترتیب شامل رقم اکبری، احمدآقایی و کله قوچی
رقم اوحدی

خصوصیات مورفولوژی و بیولوژی آفت پسیل پسته

تخم
تخم این حشره معمولا به رنگ سفید می باشد. حشرات بالغ پسیل، تخم های خود را به صورت انفرادی و یا دستجات 100 الی 150 عددی بر روی سطح برگ و جوانه ها می گذارند.
پوره
رنگ بدن پوره ها زرد است. در سن آخر پورگی لکه های سیاه رنگی بر روی بال ها مشاهده می شود. پوره ها با تغذیه از شیره نباتی گیاه سبب ترشح عسلک می گردند. تراکم پوره ها از اوایل خرداد تا اوایل تیر ماه افزایش یافته و در اوایل مرداد ماه به اوج خود می رسد.
حشره بالغ
رنگ بدن حشرات بالغ زرد تیره با لکه هایی به رنگ قهوه ای می باشد. طول بدن حشرات بالغ 5 الی 8 میلیمتر می باشد. حشرات بالغ در اواسط اسفند تا اوایل اردیبهشت ماه فعالیت خود را بر روی درختان پسته آغاز می کنند. روند افزایش جمعیت حشرات بالغ به تدریج از خرداد ماه آغاز شده و در مردادماه به اوج خود می رسد. این آفت زمستان را در بین کلوخه ها، زیر برگها و شکاف بین درختان سپری می کند. آفت پسیل بسته به شرایط آب و هوایی دارای 5 الی 6 نسل در سال است.
Previous
Next

کنترل آفت پسیل پسته

1) استفاده از کارتهای چسبی بعنوان تله یکی دیگر از موارد کنترل جمعیت پسیل های زمستانی میباشد که برای پسیل پسته نیز روشی کاربردی است. باید قبل از مرحله تخم گذاری و در اواسط اسفند تا اوایل فروردین تله ها را در مکان مناسب قرار داد. میزان استفاده از تله ها به اندازه ی درختان و نحوه کاشت آنها بستگی دارد. بفاصله ی یک متری درختان، در طول ردیف ها یک تله زرد رنگ نصب می کنیم در طرف دیگر آن نیز به همین طریق صورت می پذیرد. به این نکته باید توجه داشت که در اواخر اردیبهشت ماه درست پس از اولین سمپاشی بهتر است کارت های زرد رنگ را جمع کنیم، زیرا برخی از حشرات برای درختان مزیت داشته و مهاجم آفات محسوب میشوند.

2) یکی از موارد مبارزه با پسیل پسته شخم زدن زمین کشاورزی در فصل زمستان است. بهترین زمان شخم از اواخر پاییز تا اوایل اسفند ماه بوده، خاک بایستی تا عمق 10 سانتیمتری شخم زده شود. بر این اساس تعداد بیشماری از آنها نابود شده و از بین میروند.

3) آبیاری منظم باغات

4) عدم استفاده بی رویه از کودهای ازته

5) جمع آوری برگ های آلوده از سطح باغات

6) کنترل بیولوژیک آفت با استفاده از شکارگرهایی نظیر کفشدوزک ها، زنبور پسیلافاگوس، سن ها، بالتوری ها و کنه ها

7) استفاده از سموم حشره کش نظیر کونفیدور، استامی پراید و بیس کایا

8) استفاده از کائولین فرآوری شده با غلظت 5 درصد در کاهش جمعیت پوره ها (در اواسط اردیبهشت و در طی 3 مرحله و به فواصل حدود 4 هفته) 

پسیل زیتون (Euphyllura pakistanica)

پسیل زیتون با نام علمی Euphyllura olivine یکی از مهم ترین آفات در مناطق زیتون کاری ایران به شمار می رود.

با توجه به طول عمر زنبور پارازیتوئید بر روی آفت پسیل زیتون نسبت مقاومت ارقام زیتون به این آفت مورد بررسی قرار گرفت. طبق این موضوع ارقام شنگه زیتون با نرخ 85.71  بقای زنبور، بیشترین مقاومت را به آفت پسیل از خود نشان دادند. پس از آن به ترتیب ارقامی نظیر فیشمی با نرخ 84.60، رقم زرد زیتون با نرخ 82.25 و ارقام روغنی با نرخ 78.12 در برابر این آفت مقاوم می باشند.

گونه های رایج پسیل زیتون
گونه Euphyllura pakistanica
مناطق جنوبی (استان فارس)
گونه straminea Euphyllura
مناطق شمالی (استان هایی نظیرگیلان، قزوین، زنجان)

نحوه خسارت آفت پسیل زیتون

پسیل ها با تغذیه از شیره نباتی گیاه و ترشح تارهای سفید مومی سبب مسدود شدن سلول های گیاهی و کاهش تولید فتوسنتز توسط گیاه می گردند. این آفت موجب ریزش گلها، میوه ها و برگها، کاهش رشد میوه ها، افت کیفیت روغن استحصالی و کاهش عملکرد محصول تا 31 درصد می گردد. این آفت در مرحله گلدهی درخت زیتون بیشترین خسارت را به محصول وارد می نماید.

خصوصیات مورفولوژی و بیولوژی آفت پسیل زیتون

تخم
تخم این آفت به صورت بیضی شکل و به رنگ زرد روشن با طول 0.3 میلیمتر می باشد. حشرات بالغ پس از زمستان گذرانی سرانجام در اوایل بهار شروع به تخم گذاری بر روی شاخه ها، برگ ها و جوانه ها می نمایند. این حشرات در طول عمر خود قادر به گذاشتن 1000 عدد تخم بر روی گیاه هستند. زمان تفریخ تخم ها، یک الی دو هفته به طول می انجامد.
پوره
پوره ها دارای بدنی صاف به طول 0.4 تا 1.5 میلیمتر و به رنگ سبز روشن تا سفید با چشمانی به رنگ ارغوانی مایل به قرمز می باشند. پوره های پسیل زیتون دارای 3 نسل در سال می باشند. اولین نسل از پوره ها در فروردین ماه و در دمای 27 درجه سانتی گراد به وجود می آیند. نسل دوم آفت در خردادماه ایجاد شده و به دلیل شرایط نامساعد و آب و هوای گرم معمولا به صورت غیرفعال هستند. همزمان با مساعد شدن درجه حرارت در مهرماه نسل سوم از این آفت به وجود آمده و به صورت فعال می باشند. دوره پورگی حدود 5 هفته به طول می انجامد. پوره ها بیشترین خسارت را به محصول باغات وارد می نمایند.
حشره بالغ
حشرات بالغ به رنگ قهوه ای روشن و یا سبز ملایم هستند. طول دوره زندگی حشرات ماده 26 الی 50 روز و حشرات نر 24 الی 44 روز می باشد. دمای بهینه برای رشد و نموی پسیل ها 20 الی 25 درجه سانتی گراد است. معمولا تراکم جمعیت پسیل ها در دمای 32 درجه سانتی گراد کاهش می یابد. حشرات بالغ این آفت در مناطق جنوبی دارای دو نسل و در مناطق شمالی دارای یک نسل در سال هستند. نسل اول حشرات بالغ در اوخر زمستان به وجود می آید. نسل دوم حشرات بالغ در اردیبهشت ماه ظاهر می شود. این نسل از حشرات به صورت غیرفعال هستند و پس از طی کردن گرمای تابستانه در اواخر تابستان به صورت فعال در می آیند. طول دوره تخم تا حشره بالغ تقریبا 2 ماه می باشد.
Previous
Next

کنترل آفت پسیل زیتون

1) هرس بهاره درختان

2) آبیاری منظم باغات

3) کننترل بیولوژیک آفت با استفاده از حشرات مبارز نظیر کفشدوزک ها، مگس های سیرفیده، بالتوری ها و زنبور های پارازیتویید مانند Pteromalidae  و Encyrtidae 

4) استفاده از سموم حشره کش نظیر کونفیدور، استامی پراید و بیس کایا

پسیل آسیایی مرکبات (Diaphorina citri)

مرکبات از جمله گیاهانی است که کاشت آن در مناطق نیمه گرمسیری و نواحی جنوبی کشور رواج دارد. یکی از مهم ترین عواملی که کیفیت محصول مرکبات را تحت تاثیر قرار می دهد هجوم آفات می باشد. آفت پسیل یکی از مهم ترین آفات باغات مرکبات به شمار می رود. این آفت به عنوان ناقل بیماری باکتریایی سبز شدن مرکبات (Citrus Huanglongbing) شناخته می شود و دارای دامنه انتشار وسیعی می باشد.

نحوه خسارت آفت پسیل آسیایی مرکبات

آفت پسیل، با تغذیه از شیره نباتی گیاه عسک تولید می کند. با ترشح عسلک گیاه دیگر قادر به تولید فتوسنتز نمی باشد و در پی آن بر روی برگ ها لکه های زرد و سبز رنگی شبیه به علائم کمبود روی مشاهده می گردد. با گسترش آلودگی بر روی برگ ها روزنه هایی ایجاد می گردد و برگ ها دچار پیچیدگی شده و از حالت طبیعی خود خارج می شوند. در نهایت برگ ها ریزش کرده و مرگ زودرس گیاه را موجب می گردد. وجود قارچ بر روی میوه ها، سبب کوچک شدن میوه، ضخیم شدن لایه سفید رنگ داخل میوه، تغییر رنگ میوه و ایجاد لایه قارچی بر روی میوه، سیاه و عقیم شدن دانه ها، ریزش بیش از حد میوه ها و طعم نامطلوب میوه می گردد.

از این رو به جهت جلوگیری از پیشروی بیماری باکتریایی سبز شدن مرکبات انجام اقدامات لازم به منظور کنترل پسیل ها لازم و ضروری می باشد.

خصوصیات مورفولوژی و بیولوژی آفت پسیل آسیایی مرکبات

تخم
تخم ها در ابتدا بی رنگ بوده و به تدریج به رنگ زرد تا نارنجی در می آیند. تخم این آفت به صورت کشیده و به طول 0.3 میلیمتر است و قسمت سر تخم ها پهن و انتهای آنها باریک می باشد. معمولا حشرات بالغ تخم های خود را در اواخر اسفندماه به صورت دستجات 300 الی 750 عددی و به طور عمودی بر روی سطح برگ می گذارند. زمان تفریخ تخم ها، 2 الی 4 روز به طول می انجامد.
پوره
پوره ها در ابتدا به طول 0.25 میلیمتر بوده و به تدریج با افزایش سن پورگی، طول آنها 1.5 تا 1.7 میلیمتر می باشد. این آفت دارای 5 سن پورگی می باشد.پوره ها در ابتدا به رنگ زرد مایل به نارنجی هستند. با افزایش سن پورگی لکه های چشمی قرمز رنگی مشاهده می گردد. پوره ها در سنین پایین تر تحرکی نداشته و با افزایش سن پورگی فعالیت آنها افزایش می یابد.
حشره بالغ
سطح بدن حشرات بالغ با خال هایی به رنگ قهوه ای پوشیده شده است. این حشرات به طول 3 الی 4 میلیمتر هستند. قسمت سر آن به رنگ قهوه ای روشن و ابتدای شاخک ها به رنگ مشکی می باشد. حشرات بالغ دارای 9 الی 10 نسل در سال هستند. طول دوره زندگی این حشرات، 30 الی 50 روز می باشد.
Previous
Next

کنترل آفت پسیل آسیایی مرکبات

1) استفاده از تله های زرد در اواخر اسفند و قرار دادن آنها بصورت عمودی و در ارتفاع 1/5 متری از سطح زمین 

2) انجام شخم زمستانه

3) کنترل علف های هرز

4) اجتناب از مصرف بیش از حد کودهای ازته

5)کنترل بیولوژیک آفت با استفاده از دشمنان طبیعی نظیر کفشدوزکهای شکارگر، عنکبوت ها، زنبورهای پارازیتوئید و بالتوری ها

6) استفاده از سموم حشره کش نظیر کونفیدور، استامی پراید و بیس کایا

سوالات متداول
  • مهم ترن میزبانان آفت پسیل چه درختانی می باشد؟

    • درختانی نظیر پسته، گلابی، زیتون، مرکبات، سیب، زردآلو و خرمالو جزء مهم ترین میزبانان آفت پسیل محسوب می شوند.

  • کدامیک از ارقام پسته مقاومت پایین تری نسبت به آفت پسیل دارند؟

    • ارقام محلی در مقایسه با ارقام تجاری (غیرمحلی) مقاومت بیشتری در برابر آفت پسیل دارند. ارقام تجاری کله قوجی بیشتر از ارقام اکبری و فندقی تحت تاثیر این آفت قرار می گیرند. در میان ارقام محلی، رقم پسته قرمز حساسیت بالایی در برابر آفت پسیل دارد.

  • کنترل آفات پسیل با استفاده از چه روش هایی صورت می گیرد؟

    • کنترل زراعی با بکارگیری ارقام مقاوم، از بین بردن شاخه های آلوده، انجام شخم زمستانه و استفاده از کارت های چسبی
    • کنترل بیولوژیکی آفت با استفاده از حشرات شکارگر نظیر زنبورهای پارازیتوئید، کفشدوزک ها، عنکبوت ها،مگس های سیرفیده و بالتوری ها
    • کنترل شیمیایی با بکارگیری سموم موثر نظیر کونفیدور، استامی پراید و بیس کایا (توجه: در زمان استفاده این حشره کش ها حتماً از مویان (صابون های محلول پاشی) که اثر بخشی بهتری در کنترل آفات پسیل دارند، مصرف شود.)

  • نصب کارتهای رنگی بر روی درختان به چه صورت می باشد؟

    • استفاده از تله های زرد رنگ چسبنده به منظور کنترل آفت پسیل نقش موثری دارد. برای این منظور کافیست آنها را بر روی پایه های چوبی به ارتفاع 1.5 متر از سطح زمین و در جهت جنوبی نصب نمایید.

  • بهترین زمان برای سمپاشی آفت پسیل چه هنگام است؟

    • مبارزه با آفت پسیل مصادف با ظهور اولین تخم ها و پوره ها بر روی گیاه می باشد. معمولا در اوایل فروردین سمپاشی چندان ضرورت ندارد. اما در صورت مشاهده 10 عدد تخم می توان از صابون های محلول پاشی با دز کمتر و سموم دفع آفات نظیر بیس کایا و کونفیدور که خطر کمی برای دشمنان طبیعی آفت دارد استفاده نمود. استفاده از کودهای پتاسه در فروردین و اردیبهشت مقاومت گیاه به آفت را افزایش می دهد. همزمان با پر شدن مغز میوه در مرداد ماه و ظهور حداکثر جمعیت پوره ها لازم است که عملیات سمپاشی مجددا و پیش از ترشح مواد مومی انجام گیرد. نکته مهم در استفاده از سموم این است که حداقل 2 الی 3 هفته پیش از برداشت محصول از سموم حشره کش استفاده نگردد. علاوه بر این در باغاتی که جمعیت دشمنان طبیعی آفت زیاد است حتی المقدور از سموم استفاده نشود.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *