اهمیت کود کلسیم در زمین های کشاورزی

تمام گیاهان جهت رشد و نمو به عناصر متعددی نیاز دارند که از مهم ترین آنها، کلسیم می باشد. کلسیم از جمله عناصر ماکرو ثانویه به شمار می رود که به منظور تحریک رشد گیاهان و بازدهی بهتر محصولات کشاورزی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. 

عنصر کلسیم غلظت بالایی در محلول خاک دارد و تحت شرایطی که تعرق گیاه بالا باشد انتقال آن به سطح ریشه به کندی صورت می گیرد. تحت این شرایط و به دلیل محدود شدن آن در اندامک های درون سلول های گیاهی (واکوئل ها) حرکت آن به درون گیاه تنها از طریق آوندهای چوبی میسر می باشد. این موضوع به صراحت بیان می دارد که با بر هم خوردن آب و افزایش تعرق در گیاه، رشد گیاه نیز کاملا تحت تأثیر قرار گرفته و جذب عناصر مغذی به ویژه کلسیم در آنها با مشکل مواجه می شود. همواره میزان تعرق در برگ ها بیشتر از سطح میوه ها است از این لحاظ این بخش ها میزان بیشتری از کلسیم را دریافت نموده و تنها مقدار اندکی از آن در اختیار میوه های در حال رشد قرار می گیرد. در نتیجه میوه ها دچار کمبود کلسیم شده و از کیفیت نامطلوبی برخوردار خواهند شد. توجه به این امر و به کارگیری کودهای حاوی کلسیم در طی دوره رشد گیاه تأثیر فوق العاده ای بر روی شکل گیری میوه ها و افزایش خصوصیات کمی و کیفی محصولات کشاورزی به همراه خواهد داشت.

میزان کل کلسیم در دیواره سلولی بالای 60 درصد است از این رو کلسیم از جمله عناصر ضروری در ترکیبات تشکیل دهنده دیواره سلولی محسوب می گردد. به گونه ای که در اکثر فرآیندهای مختلف از جمله تنظیم رشد، سفت شدن بافت میوه و حفظ ثبات غشاء سلولی در برابر میکروارگانیسم های بیماری زا بسیار حائز اهمیت می باشد.

نقش کلسیم در گیاهان

  1. استحکام دیواره سلولی
  2. فعال سازی آنزیم ها
  3. بهبود جذب سایر عناصر
  4. افزاش قدرت جوانه زنی بذور
  5. کاهش اثرات مخرب تنش شوری
  6. افزایش کیفیت محصولات زراعی و باغی
  7. تنظیم تعرق گیاه با باز و بسته کردن روزنه ها
  8. بهبود رشد ریشه و سلول‌ های مریستمی اولیه
  9. افزایش مقاومت گیاه به آفات و بیماری ها
  10. افزایش ماندگاری محصول پس از برداشت
  11. افزایش مقاومت گیاه به تنش های محیطی به ویژه گرما
  12. افزایش شادابی و سلامت گیاه و جلوگیری از پیری زودرس گیاه

علائم کمبود کلسیم در گیاهان

کلسیم عنصری بسیار کم تحرک است از این رو علائم نخست در ابتدای رشد جوانه ها و ظهور برگ های جوان ظاهر می شود.

در اثر کمبود کلسیم، بر روی سطح برگ های جوان نقاط زرد رنگی (کلروز برگی) مشاهده می گردد. برگ های مسن نیز به تدریج تغییر رنگ داده و به رنگ سبز تیره در می آیند. کمبود کلسیم تضعیف رشد ریشه، پژمرده شدن برگ ها و ریزش گلبرگ ها، سرخشکیدگی شاخه ها، بدشکلی و پیچیدگی برگ های جوان به سمت پایین و آسیب به میوه را به دنبال دارد.

علائم کمبود کلسیم در صیفی جات به ویژه گوجه فرنگی، فلفل، هندوانه و خیار به صورت ایجاد زخم های نکروزه یا بافت مرده قهوه ای رنگ در قسمت سر میوه قابل مشاهده است که به سوختگی گلگاه معروف است. علائم با پیشرفت لکه های آبسوخته توسعه می یابد و آن قسمت از بافت میوه به صورت خشک، چروکیده و فرو رفته در می آید. گاهی ممکن است ناحیه آلوده در اثر حمله پاتوژن های گیاهی به رنگ سیاه در آید. هجوم قارچ های بیماری زا به ویژه آلترناریا سبب نرم و فاسد شدن میوه و ایجاد پوسیدگی سیاه می گردد. عامل بیماری زا، علاوه بر افزایش میزان خسارت به محصول سبب آسیب به بافت های داخلی میوه و کاهش درصد کیفیت میوه خواهد شد.

 از طرفی درختانی نظیر سیب و گلابی در اثر کمبود کلسیم دچار سوختگی گلگاه و عارضه لکه تلخی می شوند. همچنین بافت میوه نرم و آبکی شده و از کیفیت میوه به شدت کاسته می شود. کلسیم به طور مستقیم جذب گیاهانی همچون سیب زمینی و بادام زمینی که در داخل خاک تشکیل می شوند می گردد از این رو این گیاهان دچار کمبود کلسیم نخواهند شد. همچنین سبزیجات نیز نیاز کمتری به عنصر کلسیم دارند.

عوامل محدود کننده عنصر کلسیم در گیاه

– استفاده بیش از حد از کودهای ازته و فسفره: مصرف بیش از حد از این کودها باعث تهی شدن خاک از عناصر کلسیم می شود. همچنین عدم تعادل این عناصر سبب بروز عارضه سرخشکیدگی، ریز برگی و کاهش کیفیت محصول می گردد.

– افزایش غلظت بیکربنات پتاسیم در آب آبیاری: غلظت بالای بیکربنات در آب آبیاری سبب کاهش درصد عناصر کلسیم در خاک شده و بر درصد نکروزه شدن برگ ها می افزاید.

– رطوبت بالا و سرمای هوا: رشد گیاه و مقدار جذب کلسیم رابطه مستقیمی با تعرق گیاه دارد. رطوبت بالا و هوای سرد باعث کاهش تعرق گیاه و در نتیجه کاهش جذب کلسیم می گردد.

– میزان بالای EC خاک: همواره تجمع شوری در خاک های کشاورزی باعث کاهش جذب و نگهداری آب توسط گیاه می شود. جهت کاهش میزان شوری خاک می توان از کودهای نیترات کلسیم به همراه هیومیک اسید استفاده نمود.

– غلظت بالای یون های پتاسیم، منگنز، سدیم و آمونیوم در خاک: غظت بالای این یون ها باعث کاهش جذب عنصر کلسیم و فقدان دسترسی گیاه به کلسیم می گردد.

بهترین زمان مصرف کود کلسیم

کلسیم را می توان از طریق اضافه نمودن به خاک و یا پاشش روی برگ ها بکار برد. استفاده از کودهای حاوی کلسیم در طی دو نوبت توصیه می گردد. نوبت اول حداکثر 4 هفته پس از اتمام گلدهی (به منظور جلوگیری از ریزش میوهچه و بار) و نوبت دوم 14 الی 15 روز قبل از برداشت محصول (به منظور جلوگیری از ترک خوردگی، حفظ سفتی میوه و شکیل شدن میوه) می باشد.

میزان مصرف کود کلسیم به صورت محلول پاشی 1 الی 3 لیتر در هکتار و به صورت همراه آبیاری 15 الی 25 کیوگرم در هکتار می باشد. شایان ذکر است که در صورت استفاده از کودهای کلسیم دار به صورت محلول پاشی نباید با هیچ ماده دیگری ترکیب شود و باید به تنهایی مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل اگر همراه آبیاری بکار رود می توان از کودهای ازته و هیومیک اسید ها جهت افزایش راندمان محصول استفاده نمود.

محلول پاشی کود کلسیم با بُر سبب اثرگذاری بهتر و در نتیجه استحکام بیشتر میوه ها و افزایش مقاومت در برابر قارچ بوتریتیس در هنگام برداشت می گردد.

سوالات متداول
  • کلسیم باعث جلوگیری از چه بیماری هایی می شود؟

    • بیماری پوسیدگی گلگاه در گوجه فرنگی، هندوانه، فلفل و خیار
    •  بیماری پیسک در گوجه فرنگی
    • نکروزه برگی در خانواده کلم
    • سیاه شدگی وسط چغندر قند
    • تلخک سیب (بیتر پیت)
    • پوسیدگی گلگاه زیتون
    • شکافتن(cracking) در میوه های گیلاس و شلیل
    • لکه چوب پنبه ای و لهیدگی در میوه های سیب

  • کوددهی بیش از حد کلسیم چه تاثیری بر روی گیاهان و جذب سایر عناصر دارد؟

    • مصرف بی رویه از کودهای حاوی کلسیم باعث قلیایی شدن بیش از حد خاک و عدم دسترسی گیاه به عناصری نظیر پتاسیم و منیزیم، فسفر، بُر، مس، آهن یا روی می گردد. کمبود این عنصر با وجود آنکه خسارت قابل ملاحظه ای به محصولات وارد می کند با این حال مسمومیت ناشی از آن به ندرت رخ می دهد.

  • علت اصلی سوختگی گلگاه در میوه ها چیست؟

    • سوختگی گلگاه به دلیل عدم جذب کافی کلسیم، دوره های متناوب خشکی و مرطوب خاک و عدم زهکشی مناسب خاک رخ می دهد. تنش کم آبی و تغییرات در میزان آب قابل دسترس گیاه باعث ایجاد سوختگی گلگاه می گردد. همچنین در اثر استرس هایی نظیر آسیب ریشه در اثر سله شکنی یا وجین علف های هرز نزدیک بوته، میزان بالای ای سی خاک و درصد نیتروژن بالا سوختگی در ناحیه گلگاه به وجود می آید. کاهش جذب آب توسط گیاه باعث کاهش نرخ تعرق گیاه و در نتیجه ایجاد سوختگی گلگاه خواهد شد. بیماری پوسیدگی گلگاه اغلب در بوته ها و شاخه هایی که به شدت در سال های اولیه رشد هرس شده اند مشاهده می شود. به منظور جلوگیری از سوختگی گلگاه در میوه ها مصرف کودهای کلسیم به شدت توصیه می گردد.

  • از چه طریق می توان کمبود کلسیم در گیاهان را بر طرف نمود؟

    • استفاده از ارقام مقاوم
    • انجام آبیاری منظم و استفاده از آبیاری قطره ای
    • استفاده از آهک یا کودهای حاوی کلسیم
    • استفاده از مالچ جهت کاهش اثرات مخرب تنش خشکی و حفظ رطوبت خاک
    • اجتناب از مصرف بی رویه کودهای منیزیم، فسفر و کودهای نیتروژن به صورت آمونیوم

محصولات مرتبط با مقاله
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *