آموزش کاشت خربزه

 خربزه با نام علمی Cucumis melo، گیاهی یکساله و علفی از خانواده کدوئیان و زیرگونه Cucumis melo spp به شمار می رود. منشاء کشت این گیاه کشور هند می باشد که پس از آن به سایر نقاط دنیا گسترش یافته است. خربزه اغلب در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری کشت می شود و دارای ساقه هایی طویل و خزنده با برگ هایی درشت می باشد که به صورت متناوب در طول ساقه می رویند.

خربزه خاتونی یا مشهدی
خربزه خاتونی متوسط رس بوده و مدت زمان کاشت آن تا سبز شدن 8-10 روز و تا گلدهی 47 روز می باشد. طول دوره رشد آن 120 روز و تعداد چین آن به طور متوسط 4 نوبت است. این نوع خربزه به صورت بیضی و کشیده و رنگ آن زرد می باشد. متوسط وزن میوه 5/3 کیلوگرم و طول و عرض آن به ترتیب 37 و 14 سانتی متر می باشد. درصد قند آن متوسط بوده و در اکثر مناطق کشور بویژه خراسان رضوی کشت آن صورت می گیرد.
خربزه جعفرآبادی
این خربزه متوسط رس می باشد. شکل این نوع خربزه بیضی مانند و دارای پوستی زرد و مشبک و گوشت سفید است. متوسط زمان کاشت تا سبز شدن 10-15 روز و تا زمان گلدهی 47 روز به طول می انجامد. متوسط وزن میوه 3 کیلوگرم و طول و عرض میوه به ترتیب 35 و 15 سانتی متر می باشد.
خربزه قصری
این نوع خربزه کشیده و رنگ آن سبز مایل به زرد می باشد. این خربزه اکثرا در مناطق شرقی خراسان از جمله اطراف مشهد، تربت جام و فریمان کشت می شود. متوسط وزن میوه 5/3 کیلوگرم و درصد قند آن متوسط می باشد.
خربزه درگزی
این نوع خربزه کشیده و رنگ پوسته آن به صورت سفید مایل به زرد می باشد که دارای خطوط راه راه سبز رنگی است. این نوع خربزه نیز متوسط رس بوده و طول دوره رشد آن 110 تا 115 روز می باشد. متوسط زمان کاشت تا سبز شدن 7-9 روز و تا گلدهی 45 روز به طول می انجامد. متوسط وزن آن 5/3 کیلوگرم و طول و عرض آن به ترتیب 40 و 24 سانتی متر می باشد. درصد قند آن بالا و دارای طعم مطلوبی است. این رقم از خربزه در برابر بیماری ها از حساسیت زیادی برخوردار بوده و اکثرا در خراسان رضوی و درگز کشت آن انجام می گیرد.
خربزه گرگابی
خربزه گرگاب دارای پوستی سبز رنگ و کشیده می باشد. این نوع خربزه بیشتر در استان اصفهان کشت می شود.
خربزه ایوانکی زرد (جلالی)
خربزه ایوانکی، به رنگ زرد و به همراه برجستگی هایی بر روی پوست آن می باشد. این نوع خربزه اغلب در گرمسار و ایوانکی کشت می شود. این خربزه ترد و آبدار است ولی خیلی شیرین نیست.
خربزه سوسکی
این رقم از خربزه دارای رنگ سبز تیره با خطوط مشبک بر روی پوست آن می باشد. رنگ گوشت میوه سفید مایل به سبز است. از ویژگی های بارز این رقم کیفیت گوشت مطلوب و قند بالای آن است. این رقم از شیرینی و طعم بی نظیری برخوردار می باشد و اغلب کشت آن در مناطق سمنان، گرمسار و دشت ایوانکی رواج دارد. همچنین این رقم نسبتا دیر رس بوده و متوسط وزن میوه 6 تا 8 کیلوگرم می باشد.
Previous
Next

شرایط لازم جهت کشت خربزه

– آب و هوا

خربزه بسیار گرما دوست بوده و به نور فراوانی نیاز دارد. خربزه در آب و هوای گرم و خشک بهترین عملکرد را داراست و طعم آن شیرین تر و مطبوع تر خواهد بود. در آب و هوای گرم و مرطوب نیز رشد خوبی دارد اما میوه آن طعم و کیفیت نامطلوبی خواهد داشت. علاوه بر این در این حالت خربزه بیشتر مورد حمله آفات و بیماری ها قرار می گیرد. 

– دما

دمای مناسب برای جوانه زنی بذر خربزه بین 12 تا 15 درجه سانتی گراد می باشد و بهترین دما برای رشد آن 25 تا 35 درجه سانتی گراد است. 

– خاک

خاک مناسب برای کشت خربزه خاک های سبک و حاصلخیز با زهکشی بالا می باشد. خربزه در خاک های سنگین و رسی با اسیدیته بالا رشد نمی کند و مناسب ترین PH برای رشد آن بین  6 تا 7 می باشد. خاک مناسب برای کاشت خربزه باید دارای مقادیر زیادی کلسیم، پتاسیم، ازت و به مقدار کمتر اسید فسفریک باشد. (۸۰-۱۰۰ کیلو در هکتار ازت خالص، ۶۰-۸۰ کیلو فسفر خالص و ۱۰۰-۱۵۰ کیلوگرم پتاس خالص نیاز می باشد.)

– میزان بذر مصرفی

2-4 کیلو در هکتار

تناوب خربزه به چه صورت می باشد؟

با توجه به عمق نفوذ ریشه گیاه خربزه بهتر است با گیاهانی در تناوب قرار بگیرد که ریشه آنها از قسمت های سطحی خاک به جذب آب و مواد غذایی می پردازند براین اساس خربزه را می توان با گیاهانی مانند گندم و جو در تناوب قرار داد. در کشت خربزه بهتر است برنامه ی تناوب چهار ساله رعایت گردد. خربزه بعد از کشت بقولات، چغندرقند، سیب زمینی و علوفه یک ساله عملکرد خوبی دارد. کشت خربزه بعد از خیار، هندوانه و طالبی به علت داشتن بیماری های مشترک توصیه نمی شود. کشت خربزه بعد از محصولاتی که به عنوان کود سبز به کار می روند باعث بهبود عملکرد و کیفیت آن می گردد.

زمان کاشت خربزه

بهترین زمان کاشت خربزه اوایل بهار بعد از آخرین سرمای بهاره و اوایل تابستان می باشد. کشت خربزه در استان گلستان از بهمن ماه آغاز و تا اواخر اردیبهشت ادامه دارد.

کاشت خربزه

خربزه یکی از میوه های محبوب فصل تابستان می باشد که به دو صورت آبی و دیم کشت می شود. در استان گلستان انواع خربزه مانند زامچه، چقرچه، آتشی و خربزه مشهدی کشت می‌شود. قبل از کاشت، ابتدا بذور خربزه را باید با قارچکش‌ ضدعفونی کرده تا دچار بوته میری و آفت تریپس نشود. 

کاشت خربزه به روش کشت آبی

برای کشت آبی خربزه به صورت سنتی، بالغ  بر ۱۰۰۰۰ متر مکعب آب در هکتار مصرف می شود. به منظور کاهش مقدار آب مصرفی در کشت آبی این محصول می توان از آبیاری قطره ای به جای آبیاری سطحی استفاده نمود.

در روش کشت سنتی ابتدا زمین را در فصل پاییز یا اواخر اسفندماه شخم عمیق زده و سپس به خاک کود و کمپوست و مالچ اضافه کرده و خوب مخلوط می کنیم. در این روش پس از ایجاد جوی و پشته اقدام به کشت بذر خربزه می نماییم. این روش اغلب در مناطق گرم و خشک با بافت سنگین و در سطوح کوچک رواج دارد.

مراحل کار به این صورت می باشد که ابتدا به وسیله بیل و یا نهرکن در سطوح بالاتر، جوی هایی به عمق 50 سانتی متر و عرض 75 سانتی متر عمود بر شیب زمین حفر می نمایند. عموماٌ خاک کف جوی ها را در روی پشته انباشته می کنند تا عمق خاک افزایش یابد. فاصله جوی ها از هم 4 متر در نظر گرفته می شود. پس از حفر کردن نهرها و ایجاد پشته ها در فاصله هر 10 تا 15 متر در مسیر نهرها و با توجه به شیب زمین مقداری کاه و کلش به خاک اضافه کرده و روی آنها را با نایلون می پوشانند.

پس از پهن کردن نوار تیپ در مسیر ردیف های کاشت و آماده نمودن سیستم آبیاری قطره ای، عملیات آبیاری شروع می شود. کاشت بذرها می تواند در خاک خشک انجام گیرد و سپس آبیاری انجام شود. ولی بهتر است مشابه روش کشاورزان در آبیاری سنتی، علمیات کاشت به صورت هیرم کاری اجرا شود. یعنی ابتدا سیستم آبیاری قطره ای شروع به کار کرده و بعد از حدود ۲۴ ساعت آبیاری به وسیله نوارها، آبیاری هر واحد آبیاری را قطع کرده و پس از حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت که خاک به رطوبت متناسب برای عملیات زراعی رسید کاشت بذر به وسیله دست به فاصله ۶۰-۵۰ سانتی متر(بسته به تیپ رشدی رقم) و در عمق حدود ۷-۵ سانتی متر اجرا شود و تا زمانی که بذرها سبز نشده اند، آبیاری اجرا نخواهد شد، مگر اینکه رطوبت خاک برای سبز کردن بذر کفایت نکند. در این صورت در حدی آبیاری اجرا می شود که رطوبت به محل بذر برسد زیرا آبیاری زیاد در این مرحله باعث پوسیدن بذرها خواهد شد.

لازم به ذکر است که امکان کاشت بذر و پهن کردن نوار آبیاری به طور همزمان و توسط ماشین نیز امکان پذیر می باشد که معمولاً در مزارع بزرگ عملی تر و بهتر می باشد ضمن اینکه عملیات مذکور به صورت خشکه انجام شده و سپس قطعات کشت شده، به نوبت آبیاری می شوند.

بعد از سبز شدن بذرها با توجه به شرایط رطوبتی فصل،نیازی به آبیاری سریع نمی باشد و بهتر است اجازه داده شود، تا مقداری ریشه بوته ها عمیق شوند. این عمل باعث می شود که ریشه های گیاه در فصل تابستان که نیاز آبی گیاه افزایش می یابد، قادر به جذب آب و مواد غذایی از حجم بیشتری از خاک شوند و گیاه در مقابل توقف های احتمالی سیستم آبیاری و در نتیجه تنش آبی مقاومت بیشتری از خود نشان دهد.

در روش آبیاری قطره ای می توان ۲۵ درصد از حداکثر آب مورد نیاز برآورد شده خربزه را کاهش داد و بدون اینکه تفاوت فاحش و معنی داری در عملکرد محصول پدید آید، خربزه هایی با کیفیت و بازارپسندی مطلوب تولید نمود. در این روش به طور متوسط حدود یک سوم آبیاری سطحی آب مصرف می شود.

کاشت خربزه به روش دیم

گیاه خریزه به علت سیستم ریشه ای قوی در مناطقی که بارندگی به میزان مناسب می باشد به صورت دیم کشت می شود.

در این روش ابتدا زمین مورد نظر را با مرزهای بلند کرت بندی می نمایند. فاصله هر جوی با جوی بعدی 2 متر باید باشد. سپس در اواخر زمستان و قبل از کاشت بذر، نهر را به مدت طولانی پر از آب می کنند. پس از گذشت چند روز که رطوبت نسبی تبخیر و سطح زمین نرم شد زمین را شخم زده و با دیسک و ماله اقدام به هموار کردن زمین و تسطیح خاک می نمایند. سپس بذری که از قبل در آب ولرم خیسانده شده را به فاصله یک متر از یکدیگر روی خطوط موازی و به فاصله 3 متر از یکدیگر بر روی ردیف ها می کارند.

اصلی ترین مواردی که در کشت به صورت دیم باید در نظر داشت انتخاب زمینی است که قابلیت نگهداری رطوبت را داشته باشد. همچنین کشت به موقع به منظور جلوگیری از تبخیر رطوبت خاک، کنترل علف های هرز و کاشت ارقام مناسب خربزه دیم کاری و … تاثر بسزایی در افزایش کیفیت محصول به همراه خواهد داشت. 

در کشت به صورت دیم، گیاه وابسته به آب باران می باشد از این رو با توجه به کاهش بارندگی در سال های اخیر و امکان استفاده از آب چاه های عمیق و نیمه عمیق این روش به صورت نیمه دیم کاری تبدیل شده است. در روش نیمه دیم کاری کلیه مراحل مانند روش دیم کاری است تنها در مراحلی از رشد گیاه بویژه در مرحله تشکیل میوه به بعد که احتمال تنش رطوبتی در گیاه بالاست زمین را به دفعات معینی با استفاده از آبیاری سطحی و غرقابی شیاری آبیاری می نمایند. این کار موجب درشت تر شدن میوه ها و افزایش عملکرد محصول می گردد اما از مرغوبیت و قند میوه کاسته می شود و محصول طعم و شیرینی محصول دیم را نخواهد داشت. 

مهم ترین علف های هرز مزارع خربزه

داشت خربزه

– کوددهی

استفاده از کودهای کشاورزی معمولا چندین روز قبل از کاشت بذر صورت می گیرد. مقدار و نوع کود بستگی به حاصلخیزی و نوع خاک دارد. میزان مصرف کودهای شیمیایی برابر است با : ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار ازت خالص ۸۰ – ۶۰ کیلوگرم در هکتار فسفر خالص و ۱۵۰ – ۱۰۰ کیلو گرم در هکتار پتاس خالص ( کود شیمیایی پتاس در تشکیل میوه تأثیر زیادی دارد). میزان ۱۰۰ – ۸۰ کیلوگرم در هکتار ازت در خاکهای سیلتی لومی حاصل خیز به کار می رود در حالی که در خاک های سبک و ماسه ای میزان ازت و تعداد دفعات مصرف آن بیشتر می شود.

استفاده از کود ازت در مزارع خربزه به صورت یک سوم قبل از کاشت، یک سوم پس از تنگ کردن مزرعه و یک سوم نهایی را به هنگام آغاز میوه دهی مورد استفاده قرار می دهند. استفاده به موقع از کودهای ازته نقش مهمی در جلوگیری از تاخیر در رسیدن میوه ها به همراه دارد.  معمولا به جای این که کود شیمیایی در زمین پخش شود میزان مورد نیاز را در یک نوار پهن در زیر ردیف به گیاه داده می شود.

کود سولفات پتاسیم قبل از کاشت به خاک اضافه می شود اما در صورت استفاده از کلرور پتاسیم عملیات کوددهی باید به صورت سرک و در زمان آبیاری صورت گیرد. کاربرد کودهای پتاسیم باید با توجه به نتایج آزمایش در زمین های شور از کود سولفات پتاسیم قبل از کشت استفاده شود زیرا پس از آن باعث تشدید شوری خاک می گردد.

کاربرد کودهای آلی مانند کودهای دامی از سابقه دیرینه ای برخوردار است. استفاده از کودهای آلی در تولید محصولات ارگانیک است که کودهای سبز باعث افزایش عملکرد خربزه می شوند.

– آبیاری

گیاهان خربزه را هر 2 تا 3 روز در طول تابستان آبیاری نمایید. گیاهان خربزه به 1-2 اینچ (1 تا 5.5 سانتی متر) آب در هفته نیاز دارند. در صورتی که هوا بسیار گرم و خشک می باشد به آنها بیشتر آب دهید.

برداشت خربزه

زمان برداشت خربزه به عواملی نظیر نوع رقم، میزان دمای محیط در موقع برداشت، روش های حمل و نقل و نیز مدت زمان لازم از موقع برداشت تا رسیدن به بازار بستگی دارد. در صورتیکه فاصله برداشت تا بازار کوتاه باشد بهتر است میوه ها کاملا رسیده و شیرین باشند ولی اگر فاصله طولانی باشد توصیه می شود میوه ها را نرسیده برداشت نمایید.

برداشت محصول معمولا از اوایل مردادماه آغاز و تا اواخر شهریور ماه و گاهی تا اوایل مهرماه ادامه دارد. در برداشت باید از آخرین سمپاشی حداقل 15-18 روز بسته به زمان لازم برای تجزیه سموم گذشته باشد. سعی نمایید خربزه را در زمان صبح و بعد از ظهر که هوا نسبتا مناسب می باشد برداشت نمایید. چراکه آب و هوای گرم و خشک پیش از برداشت موجب افزایش طعم و بوی میوه ها می گردد.

به منظور تشخیص زمان رسیدن و برداشت محصول می توان از مشخصه هایی نظیر ایجاد شکاف هایی در ناحیه اتصال ساقه به میوه، برجسته شدن شبکه روی پوست میوه و تغییر رنگ پوسته میوه بهره جست. همچنین در برخی از انواع خربزه در زمان رسیدن انتهای میوه نرم شده به گونه ای که با اندکی فشار به داخل فرو می رود.

مشکلات رایج در زمان برداشت خربزه

یکی از مشکلات عمده در زمان برداشت این محصول این است که معمولا در چین اول میوه ها درشت ولی در چین های بعدی اندازه آن کوچک بوده و از عطر و طعم کمتری برخوردار می باشند. به منظور افزایش قند و بهبود این مشکل می توان علاوه بر استفاده از کندوهای زنبور عسل جهت گرده افشانی مزارع خربزه، از تنظیم کننده های رشد گیاهی نظیر اسید جیبرلیک استفاده نمود. طبق تحقیقات صورت گرفته استفاده از زنبور عسل و تنظیم کننده های رشد تفاوت چندانی در محتوای قند کل با یکدیگر ندارند. با این وجود طول و عرض میوه های تولید شده به وسیله تنظیم کننده های رشد به مراتب بیشتر از میوه های حاصل از گرده افشانی حشرات می باشد که در بازار پسندی میوه نقش به سزایی دارد.

تعداد کندوی مورد استفاده در هر هکتار به گلدهی سایر محصولات زراعی و علف های هرز بستگی دارد. بویزه اگر در اطراف مزارع خربزه، مزراع ذرت شیرین وجود داشته باشدف بیشتر زنبورها جذب مزارع ذرت شیرین شده و تمایل کمتری گل های خربزه خواهند داشت. کندوها را بایستی در اوایل گلدهی در مزرعه مستقر نمایید. حداقل در یک هکتار 3 تا 7 کندوی فعال و قوی نیاز می باشد. فاصله کندوها از یکدیگر نیز حدود 160 متر لحاظ گردیده و معمولا در انتهای مزرعه واقع می شوند.

اقدامات لازم پس از برداشت خربزه

1) محصولات خود را از نظر علائم آفت و بیماری نظارت نمایید و از عدم ایجاد آلودگی در آنها اطمینان حاصل نمایید. سپس میوه های سالم را از میوه های فاسد و شکسته جدا نموده آنگاه اقدام به بارگیری آنها نمایید.

2) مدت زمان حمل و نقل نباید زیاد طولانی باشد. چراکه خربزه دارای قابلیت ماندگاری و حمل و نقل پایینی می باشد.

3) توجه داشته باشید تا در هنگام بارگیری میوه ها صدمه نبینند.(می توان به منظور پیشگیری از آسیب به میوه ها از پوشال در هنگام بارگیری استفاده نمود.)

4) ادوات کشاورزی برای انبارکردن محصول باید خشک و تمیز باشند و درجه حرارت لازم را داشته باشند.

سوالات متداول
  • در مرحله داشت خربزه چه نکاتی را باید رعایت کرد؟

    • انجام عملیات آبیاری به صورت منظم (آبیاری در خاک های نیمه سنگین هر 10-12 روز یکبار و در خاک های سبک هر 6-8 روز یکبار انجام گیرد)
    • تنک کردن گیاه به منظور کاهش تراکم بوته ها و افزایش رشد گیاه
    • انجام عملیات هرس پس از تولید دو ساقه فرعی
    • استفاده از کودهای کشاورزی مناسب به منظور افزایش عملکرد محصول

  • از روی چه علائمی می توان رسیدن خربزه را تشخیص داد؟

    • نرم شدن نوک میوه
    • برجسته شدن خطوط روی پوست
    • خشک شدن نزدیکترین پیچک به دم میوه
    • ایجاد ترک در ناحیه نزدیک به دمگل میوه

  • کاربرد مالچ یا خاک پوش های پلاستیکی در کشت خربزه چیست؟

    • کنترل علف های هرز در مزرعه
    • کاهش فرسایش خاک
    • بهبود ظرفیت و نگهداری رطوبت خاک
    • افزودن مواد مغذی و آلی به خاک
    • بهینه ‌سازی عملیات داشت و کاهش آفات خربزه
    • افزایش کمی و کیفی محصول
    • کاهش تعداد دفعات آبیاری
    • جلوگیری از سله بستن

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *