بیماری های قارچی گیاهان

بیماری های قارچی گیاهی بخش عمده بیماری های گیاهی را تشکیل می دهند. ارگانیسم‌های قارچی و شبه قارچی در گونه های مختلفی وجود دارند که سبب ایجاد بیماری های قارچی گیاهی می شوند. ارگانیسم‌های شبه قارچی شامل فیتیوم و فیتوفتورا می باشند.

قارچ های گیاهی چه نوع قارچ هایی هستند؟

قارچ‌ها گروهی بسیار بزرگ و متنوع از میکروارگانیسم‌ها هستند. قارچهای گیاهی، عمدتاً شامل گیاهان تک سلولی و میکروسکوپی هستند که کلروفیل و آوند ندارند و به علت عدم استفاده از انیدریک کربنیک (co2)، امکان ساخت مواد غذایی خود را مانند سایر گیاهان سبزینه دار، نخواهند داشت. قارچها ،موجوداتی اعجاز آمیز هستند که فاقد اندام های فتوسنتزی، ساقه و برگ می باشند. آنها، نقش خاصی در ایجاد بیماری در انسان و یا حیوان دارند، بطوریکه با تحقیقات جدیدی که صورت گرفته است ، 50 نوع از آنها شناسایی شده اند.

تفاوت قارچ با دیگر عوامل بیماری زا

یکی از تفاوت‌ های عوامل بیماری زای قارچی در برابر باکتری و ویروس آن است که قارچ‌ ها علاوه بر نفوذ از طریق زخم روی گیاه یا دیگر روزنه های موجود، با تولید ساختار ویژه هیف آپرسوریم (Appressorium) می‌توانند مستقیماً وارد بافت گیاهی شوند.

اصلی ترین انواع بیماری های قارچی گیاهان

روش زندگی قارچ های گیاهی به چه صورت می باشد؟

قارچ ها به سه شکل کود چسبی(Saprophytes)، انگلی(Parasite) و همزیستی(Symbiosis) در طبیعت به سر می برند.

اگر قارچ ها  روی مواد آلی مرده فعالیت نمایند و غذای موردنیاز خود را از این مواد بدست آورند ساپروفیت نام دارند این گونه قارچ ها در تجزیه مواد آلی گیاهی و حیوانی نیز دخالت دارند. نوع دیگر قارچ ها که  انگل شناخته می شوند بر روی موجودات زنده به فعالیت می پردازند و مواد غذایی خود را از آنها بدست می آورند. به قارچ هایی که با گیاهان به صورت همزیستی زندگی می کنند و اکثراً با ریشه گیاهان تلفیق می شوند مایکوریز می گویند اینگونه قارچ ها جذب برخی عناصر موردنیاز گیاه را تسهیل نموده و در عوض گیاه نیز در تامین غذای موردنیاز قارچ ها نقش دارد.

قارچ های پارازیت یا انگلی به چند گروه تقسیم می شوند؟

پارازیت اجباری: این دسته از قارچ ها مواد غذایی مورد نیاز خود را، از سیتوپلاسم سلول های زنده میزبان کسب می‌کنند و عموما مولد بیماری هستند.

پارازیت اختیاری: از ویژگی های این قارچ ها می توان به فعالیت در محیط های کشت مصنوعی و روی مواد آلی و مرده و یا رشد و تکثیر در گیاه زنده اشاره نمود.

ساختار قارچ های گیاهی

به بررسی ساختار ساختمانی قارچها، مورفولوژی گفته می شود. اکثر قارچها ساختار ساختمانی، شبیه به هم دارند. آنها دارای یک بخش رویشی هستند که به طور متوسط دارای رشته های بلندی با دیواره های عرضی یا فاقد آن هستند. به پیکره ی قارچ، ریسه یا میسلیوم گفته می شوند. رشته ها و شاخه های انفرادی ریسه را هیف می نامند. هیفها از لحاظ قطری، عموماً یکنواخت هستند و ممکن است در نواحی های مختلفی به صورت باریک یا عریض می باشند. به طور متوسط قطر هیف ها در قارچ ها، بین 5 تا 100 میکرون متغیر می باشد. اندازه ریسه ها در آنها نیز یکسان نیست و این عدد بین چند میکرون تا چند متر قابل تغییر است. برخی از میسلیوم قارچها، تک هسته ای هستند و برخی دیگر پر هسته ای هستند که اصطلاحاً به آنها  Coenocytic می گویند. قابل ذکر است که نوک هیف ها مکان مناسبی جهت رشد ریسه ها  می باشد.

ویژگی برخی از قارچ های گیاهی

1) فاقد ریسه حقیقی

2) تولید پلاسمودیم (Plasmodium) آمیبی با هسته های فراوان(Plasmodiophales)

3) تولید سیستمهای رشته ای ریزومیسلیوم (Rhizomycelium) با عدم قطر یکنواخت مانند قارچها ی تیره ( Chytridiales)

علائم بیماری های قارچی در گیاهان

قارچها، به صورت محلی یا عمومی برروی میزبانهای خود علائمی را ایجاد می کنندکه این علائم می توانند به صورت یکجا و یا پشت سر هم ظاهر شوند. آنها، می توانند باعث امهال گیاهان از طریق آسیب به بافتهایشان شوند. شایع ترین علایم بافت های گیاهی تیمار شامل لکه برگیها، سوختگی ها یا بلایت ها، خوره ها، سرخشکیدگی، پوسیدگی ریشه و ساقه، پوسیدگی های نرم و خشک، مرگ گیاهچه، آنتراکنوز، پینه و زوال می باشد.

لکه ‌های برگی که در اثر عفونت ‌های قارچی ایجاد می‌ شوند، از نظر رنگ، شکل و اندازه متفاوت بوده و ظاهر آنها بستگی به عامل قارچی آلوده‌ کننده گیاه دارد. لکه‌ های قهوه‌ ای کوچک با حاشیه ‌های زرد رنگ روی برگ‌ها ممکن است شبیه به سیبل تیراندازی به نظر رسیده و حلقه های متحدالمرکز داشته باشند. این لکه ‌های حاکی از بیماری، اغلب بزرگ شده و به یکدیگر متصل می ‌شوند و ناحیه بزرگی از لکه تغییر رنگ یافته را تشکیل می‌دهند. برخی از قارچ ‌ها برگها را آلوده می ‌کنند و باعث پژمردگی و ریزش برگها می‌ شوند. برگهای ریخته شده بر روی زمین ممکن است مجموعه زیادی از نقاط سیاه رنگ کوچک داشته باشند. 

تکثیر قارچهای گیاهی

تکثیر قارچ‌ ها هم از روش‌ های جنسی و هم با شیوه‌ های غیرجنسی صورت می‌گیرد. لقاح قارچها عمدتاً به کمک اعضای ویژه تولید مثل بنام ، اسپور ها ( Spore) انجام می گیرد. اسپورهای قارچی در انتهای ناحیه بلند و نازک که استریگما نام دارد، رشد می کنند. پس از بالغ شدن، اسپور ها از طریق باد، خاک و عوامل دیگر روی سطوح گیاهان منتقل می شوند. بیماری‌ های گیاهی که توسط قارچ‌ ها ایجاد می‌شوند منجر به کاهش محصولات، بروز لکه برگی بر روی گیاه، تأثیر منفی روی گل‌ ها و میوه‌ ها و در نهایت مرگ گیاه می ‌شوند.

روش های جنسی : قاعدتاً اسپورها، در این روش با رها کردن بخش کوچکی از ریسه، دستخوش تغییرات هسته ای می شوند.

روش های غیر جنسی : در این روش مکانیزم اسپورها به این صورت است که با رها کردن بخش کوچکی از ریسه و عدم تغییرات هسته ای به کار خود پایان می دهند.

انواع چرخه زندگی قارچ های گیاهی

چرخه هاپلوبیونتیک دیپلوئید: ابتدایی ترین بخش ها با متحدشدن هسته های جنسی در درون زیگوت، هسته 2N کروموزومی ایجاد می کنند که به آنها میوز می گویند. در این چرخه میوز گامتانژی است و لذا از تندش سلول تخم میسلیوم‌های دیپلوئید بوجود می‌آیند و قارچ در همه مراحل رویشی خود دیپلوئید است. این حالت در اامیست‌ ها دیده می‌شود.

چرخه هاپلوبیونتیک هاپلوئید: قارچ در کل عمر خودش، هسته های هاپلوئید (N) کروموزومی دارد. در این چرخه میوز در زیگوت انجام می‌شود و اسپورهای هاپلوئید بوجود می‌آیند که تولید میسلیوم‌های هاپلوئید می‌کنند و قارچ در تمام مراحل رشد رویشی خود هاپلوئید است. این چرخه در بیشتر آسکومیست‌ها و زیگومیست‌ها دیده می‌شود. همچنین هر کدام از گامتهای (سلولها) ریسه شامل دو هسته هاپلوئید هستند که به صورت کاملاً منفرد از یکدیگر قرار می گیرند. به آنها میسلیومهای دی کاریوتی (Dicaryotic) می گویند و تماماً مثل ریسه هایی با هسته دیپلوئید (منظور ادغام دو هسته با هم می باشد) کار می کنند. در واقع میوزها، در اثر تقسیمات یک سلول به چهار سلول به وجود می آیند. هدف نهایی میوزها، ایجاد گامتها و یا هاگها می باشد.

چرخه دیپلوبیونتیک: دراین حالت قارچ در دوره زندگی رویشی خود دو نوع ریسه، هاپلوئید و دیپلوئید دارد. از تندش زیگوت، میسلیوم‌های دیپلوئید بوجود می‌آیند. این میسلیوم‌ها تولید گامتانژهایی می‌کنند که میوز در آنها اتفاق می‌افتد و گامت‌های نر و ماده، هاپلوئید تولید می‌شوند. گامت‌ها جوانه زده و میسلیوم‌های هاپلوئید بوجود می‌آورند. این میسلیوم‌ها به روش میتوز گامت‌های نر و ماده بوجود می‌آورند که از آمیزش آنها سلول تخم (زیگوت) دیپلوئید ایجاد می‌شوند.میتوزها در واقع از ترکیب شدن یک سلول به دو سلول ایجاد می شوند. رشد و نمو و ترمیم قارچها از اهداف غایی میتوزها می باشد. چرخه دیپلوبیونتیک در قارچ‌های جنس Allomyces از راسته Blastocladiales دیده می‌شود.

گونه های مختلف اسپورهای جنسی

زیگوت ها (Zygotes ): 

در بعضی از قارچها با اتصال دو سلول (گامت) با اندازه های یکسان و مشابه هم تخم یا زیگوت ( Zygote) بوجود می آید که اصطلاحاً به آن زیگوسپور ( Zygospore) گفته می شود.

اُواُوسپور (Oospore):

به دلیل اتصال سلولهایی با اندازه های متفاوت، زیگوت حاصله را ، اُواُوسپور (Oospore ) اطلاق می کنند.

تلیوسپور (Teliospore):

اسپور حاصله از جفت شدن یک سلول ریسه با سلول دیگری از همان ریسه را تلیوسپور (Teliospore) می گویند.

آسکومیستها (Ascomycetes):

قارچهای عالی زیگوت یا همان آسکومیستها (Ascomycetes) ، ازمتحد شدن دو سلول نابرابر تشکیل می شوند. اسپورهای جنسی که به طور مرسوم تعدادشاناز هشت عدد فراتر نمی رود ، در داخل زیگوت که آسک ( Asce) نامیده می شود، بوجود می آیند را آسکوسپور ( Ascospore) می گویند.

آسکوکارپ (Ascocarpe):

به این ترتیب آسک های متولد شده در داخل پیکره را (Ascocarpe)  گویند.

بازیدیوسپور (Basidiospore):

به اسپورهای جنسی متولد شده در بیرون گامت زیگوت به نام (Basidium) ،را اصطلاحاً بازیدیوسپور (Basidiospore) می گویند. شایان ذکر است که به این نوع قارچها ،Basidiomycetes گفته می شود.

گونه های مختلف اسپورهای غیر جنسی 

اسپورانژ ( Sporangium):

اسپورهای غیرجنسی در قارچهای پست و حقیقی، درون کیسه ای به نام اسپورانژ (Sporangium) ایجاد می شوند که اسپورانژیم اسپورها با تکه تکه شدن آنها به صورت انفرادی از یکدیگر ، آزاد می شوند. برخی از این اسپورها دارای تاژه های متحرک هستند که به آنها  زئوسپور(  Zoospore) می گویند.

کُنیدی (Conidium):

به اسپورهای غیر جنسی قارچها، کُنیدی ( Conidium) اطلاق می شود. کُنیدی ها، از هیف خاصی بنام کُنیدی بر یا کُنیدیوفر (Conidiophore) با تکه تکه شدن سلولهای پایانی یا لبه های  قارچ، تشکیل می شوند.

کلامیدسپور (Chlamidospore) : 

در بعضی از قارچها جداره های ضخیمی در سلول های انتهایی قارچها یا بین هیف یزرگ و کروی شده، تولید می شود که به آن کلامیدسپور (Chlamidospore) اطلاق می شود.

پیکنیدیم( Pycnidium): 

به اسپورهایی که در پیکره ی دیواره دار قطوری درست می شوند که به آن پیکنیدیم( Pycnidium) و به اسپورهای حاصله از آن ، پیکنیوسپور (Picniospore) گویند.

اکولوژی و گسترش قارچهای گیاهی

به طور تقریبی اکثر قارچهای پاتوژن گیاهی، بر روی گیاهان میزبان خودشان، قسمتی را در درون خاک و هم چنین در پس مانده های گیاه در خاک سپری می کنند.

گروه اول : برخی از قارچها، دارای نیروی پارازیتی خیلی قوی هستند، همه  آنها دوران زیست و حیات کاری خود را، روی میزبان سپری می کنند و تنها اسپورها، روی زمین می افتند و تا زمان انتقال به گیاه میزبان بیکار می مانند و مجددا رشد و نمو خود را آغاز می کنند.

گروه دوم : جهت کامل شدن این گونه قارچها، آنها برای تکمیل سیکل زندگی شان مجبور به گذراندن بخشی ازحیاتشان بر روی گیاه میزبان و به همین ترتیب بخشی دیگر را روی بافت گیاهان مرده مانند ساپروفیت ها می گذرانند.

گروه سوم : عمدتا قارچها به فرم پارازیت، بر روی میزبان خود سپری می کنند و به صورت خیلی کم در روی بافتهای مرده به رشد خود ادامه می دهند. به کمک پس مانده های بدن میزبان در درون یا بیرون از خاک یا هم چنین پس مانده های گیاهان دیگر فقط به صورت ساپروفیت ها، رشد پیدا می کنند. نکته ای که نباید فراموش کرد این است که پس مانده های گیاهان انتخابی آنها لزومی ندارد، که با میزبان پارازیته شده، حتما مرتبط باشد. این نوع از پاتوژن ها به صورت خاکزی هستند و تعداد زیادی هم، میزبان دارند و در نبود گیاه میزبان به جریان زندگی خود ادامه می دهند و به مدت زیادی امکان زندگی بدون میزبانهای خود را دارند. به ناچار بعضی وقتها قارچ ها باید میزبان خود را آلوده کنند و این کار جهت رشد و تکثیر آنها لازم است تا طولانی بودن دوره ساپروفیتی، در کم شدن آنها تاثیری نگذارد.

قارچهای انگلی

این نوع قارچها برای زندگی خود در بافتها و سلولهای گیاه میزبان مکان ویژه و مشخصی را تعیین می کنند. بعضی از سفیدک های پودری درسطح بیرونی گیاه میزبان جایگزین می شوند ولی با ارسال اندامهای تغذیه ای ویژه ای به نام هوستاریم( Hustorium ) به درون سلولهای اپیدرم گیاه میزبان از شیره سلول تغذیه می کند. عامل لکه سیاه سیب (Venturia) فقط بین کوتیکول و سلولهای اپیدرم فالعیت می کنند. سفیدکهای داخلی (Pronosporaceae) در میان سلولها یا مکان های بین سلولی فعالیت می کنند و احتمال وارد کردن مَکه خود به درون سلولها را دارند و یا ممکن است بدون مکه یا مکینه جایگزین شوند. جمعی هم یا در درون سلولها یا بیرون آنها زندگی کرده و برایشان اهمیت چندانی ندارد که در کجا زندگی کنند.

در اکثر اوقات بدون در نظر گرفتن موقعیت مکانی که میسلیوم در داخل میزبان برای خود برمی گزیند، اندامهای تکثیری (اسپورها) قارچ در سطح یا نزدیک به سطح بافتهای خارجی میزبان ایجاد شده و به همین علت گسترش آنها به صورت کاملتری انجام می گیرد. ادامه حیات و فعالیت بیشتر قارچ های پاتوژن متأثر از شرایط جوی، دما، نم و رطوبت و بودن آب در مکان و محیط زندگی شان می باشد. میسلیومهای آزاد ، در درجه دمایی بین 5 تا 45 درجه سانتیگراد می توانند به جریان زندگی خود ادامه دهند. این نکته را نباید فراموش کرد که در کنار شرط دمایی ، باید در سطح رطوبت درون یا بیرون میزبان ارتباط داشته باشند. اکثر اسپورها پهنه گسترده تری از دما و رطوبت را می توانند تحمل کنند و حیات قارچها در سوز سرمای زمستان و خشکی و گرمای تابستان ادامه می یابد. دو شرط لازم جهت رشد و تکثیر و جوانه زدن قارچها ، رطوبت و حرارت می باشد.

نقش زئوسپور (Zoospore) در قارچ های گیاهی

فعالیت و جوانه زدن زئوسپور تولید شده از قارچهای پست، به آب آزاد نیاز دارند و از همین رو در زمان بارندگی گسترش آنها در روی سطح مزارع آلوده شده، به سرعت انجام می گیرد. تنها اندامی از قارچ که می تواند حرکت داشته باشد، زئوسپورها هستند. آنها می توانند فقط مسیرهای کوتاهی در حد چند میلی متر یا چند سانتی متر را حرکت کنند. برخی از میکسومیستها و فیکومیستها می توانند تولید زئوسپور کنند. بیشتر قارچ های پاتوژن گیاهی به صورت خیلی کند حرکت دارند و به همین دلیل جهت گسترش و انتشار  آنها نیاز به عوامل دیگری از جمله باد، آب ، پرندگان ،سایر حیوانات و انسان می باشد و به صورت خیلی اصولی عامل انتشار آنها اسپور ها هستند.

ذرات هیف یا توده محکم میسلیومی (سختینه) که به آن اصطلاحاً اسکلروتیم (Scleurothium) گفته می شود، تنها در اندازه کوچکتری به کمک عواملی که بیان گردید، می توانند تکثیر یابند. تکثیر اسپورها به طور تقریبی در همه قارچها به گونه تصادفی و غیر فعال می باشد. در صورتیکه در برخی از قارچها خروج اصلی آنها به صورت پرتابی انجام شود، مسافتی که اسپورها تکثیر می شوند به عامل انتشار آنها بستگی دارد. یکی از مهمترین عواملی که باعث انتقال اسپورها تا مسافتهای دور می شود، باد است . البته شایان ذکر است که نقش آب و حشرات را، در انتقال اسپور ها در بعضی قارچها نمی توان نادیده گرفت.

طبقه بندی قارچ های گیاهی از لحاظ علمی

قارچهای بیماری زایی که سبب ایجاد بیماری های گیاهی می شوند، را در کلاسه های مختلفی می توان قرار داد ولی به دلیل زیاد بودن تعداشان، در اینجا می توان به گروه بندی ابتدایی و ساده ای  از مهمترین نوع های آن اشاره نمود.

علاوه بر آن قارچ های دوترومیست (Deutromycetes) که به سلسله قارچهای( Eumycota ) یا (Mycetae)  تعلق دارند نیز از جمله قارچ های حقیق بیماریزا می باشند.

ارگانیسم قارچ های دروغی یا شبه قارچی 

1) سلسله پروتوزوئرها (Protozoa)

سلسله پروتوزوئرها (Protozoa)، میکرواُرگانیسم هایی هستند که احتمال دارد تک سلولی، فرم پلاسمدی، کُلونی و پرسلولی خیلی ساده یا بیگانه خوار( Phagotrophic ) باشند یعنی غذای خود را شکار می کنند. این سلسله دربردارنده میکرواُرگانیسمهای زیادی علاوه بر شبه قارچهایی مشابه میکسومیستها (Myxomycetes) و پلاسمودیوفورمیستها (Plasmodiophormycetes)  هستند.

2) سلسله کُرمیستا (Chromista)

عموماً به حالت تک سلولی، پرسلولی، منشعب شده یا به فرم کُلُنی هستند. عموماً از میکرواُرگانیسم هایی که عاشق روشنایی ( Phototrophic) می باشند، بوده  و برخی از آنها شامل زائده های تاژکی لوله ای، و داخل شماری از آنها رتیکولوم اندوپلاسمیکی ( Endoplasmic) و کلروپلاست ناهموار می باشند، یا شامل تلفیقی از هردو حالت می شوند. این دسته قارچها دارای جلبک های قهوه ای، دیاتومه ها، اُاُمیستها ( Oomycetes) و دیگر ارگانیسم های شبیه به هم هستند.

خانواده سفیدک داخلی( Peronosporaceae) 

اسپورانژی که در اسپورانژیوفرهای محدود شده (Determinate) رشد و نمو می یابند و از دسته پارازیتهای اجباری می باشند.

قارچ های حقیقی ( True Fungi) 

قارچ هایی که میسلیوم تولید می کنند، جداره سلولی آنها شامل گلوکان (Glucan)و کتین (Chitin) است و ضمناً کلروپلاست ندارند به آنها قارچهای حقیقی اطلاق می شوند.

3) آسکومیستهای منشعب ( Filamentous Ascomycetes) 

رده اریزیفال( Erysiphales) از آسکومیست های منشعب

کیسه های (Asci) سفیدکهای حقیقی یا سفیدکهای پودری، در اندامهای باردار شده مستور می باشند که میسلیوم و کنیدی و کُلیستوتی سیا، بر روی سطح میزبان رشد می کنند. میسلیوم و کنیدی و کُلیستوتی از نوع پارازیتهای اجباری می باشند. به چند نمونه از جنسهای رده اریزیفال که بیماری های مختلفی را ایجاد می کنند، در زیر می توان اشاره کرد:        

پیرنومیستها (Pyrenomycetes)  از آسکومیست های منشعب         

آسکومیستهای پریتس دار ( Ascomycetes With Prithecia ) در استروما به دو حالت متفاوت نشان داده می شوند. به فرم اعضای پریتسیا و گاهی اندام کلیستوتسیا در استروما در یک بستر هیف یا ریسه ای نرم فرو رفته اند. حتی ممکن است که آزادانه وجود داشته باشند و کیسه سلولی آسک تنها یک دیواره دارد.

Loculoascomycetes از آسکومیست های منشعب

قارچ های آسکومیست که در Loculoascomycetes قرار گرفته اند دارای الگوی رشدی هستند که در آن آسکی های جوان در یک یا چند محل در استروما قبل از جفت شدن هسته ای در دیکاریون ایجاد می شوند و ممکن است تک هسته ای یا چند هسته ای و به صورت دوجداره باشند.

(Discomycetes   (Ascomycetes.With Apothecia از آسکومیست های منشعب

Discomycetes یک طبقه بندی از قارچ های Ascomycete به شمار می رود. آسکوکارپ این نوع به صورت فنجانی شکل می باشد که به آن آپوتسیا (Apothecia) می گویند. آسک ها در این نوع، حالت استوانه ای یا بیضی شکل دارند که همراه پارافیز پراکنده می شوند از این رو آسکوسپورهایی که تحت فشار قرار گرفته اند در محیط پخش می شوند.

Deutromycetes از آسکومیست های منشعب

که به آن قارچهای آنامورفیک (قارچ های ناقص یا غیر جنسی) نیز گفته می شود، میسلیوم ها در این نوع از قارچ ها دارای جدار عرضی و منشعب شده می باشد که به صورت کامل رشد کرده و گسترش می یابند. بسیاری از این قارچها بطور غیرمستقیم توسط اسپور (کونیدیا یا ائیدیا) بر روی کنیدیوفر به صورت انفرادی جوانه می زنند به گونه ای که مجموعه ای از این اسپورها اندام های ویژه ای نظیر Sporodochia و Cynnemata را تولید می کنند.

اصطلاح deuteromycetes فقط برای توصیف برخی از گونه های قارچ ها مورد استفاده قرار می گیرد و از اهمیت بسیار کمی در طبقه بندی قارچ ها برخوردار است.

راسته زنگها (Uredinales) از آسکومیست های منشعب

عموماً با عنوان زنگ زدگی شناخته می شوند ، قارچ های گیاهی انگلی هستند که با تولید اسپورهای مقاوم به دیواره ضخیم به نام teliospores شناخته می شوند. تقریباً 4000 گونه تشکیل دهنده این گروه ، همه انگل های گیاهان بوده و به همین دلیل علت خسارت های زیاد در محصولات زراعی است.

هنگامی که اسپور زنگ زدگی به سطح یک گیاه برسد، سلول های اسپرماتیا شروع به تولید مثل رشته های هاگ گیرنده مخصوصی در اسپرماگونیا می کنند که منجر به نفوذ قارچ در گیاه می گردد. اسپورهای تشکیل شده از آن تلیوسپور، بازیدیوسپور، اسیوسپور و یورودوسپور می باشند که یورودوسپورها، اسپورهای افزایشی و پارازیت اجباری می باشند.

شناسایی گونه های قارچ بیماری زا

شناسایی قارچ براساس اسپورهای تولید شده بر روی محیط صورت می گیرد. از این رو جهت شناسایی گونه های مختلف قارچ از میان 100/000 گونه بیماری های قارچی گیاهی می توان یک نمونه از اجزای اسپورها و اندام های تولید اسپور و همچنین خصوصیات بدنه قارچ ها یا همان میسلیوم ها را با استفاده از میکروسکوپ مرکب مورد آزمایش قرار داد. نمونه ایجاد شده را در رطوبت نگه داشته تا زمینه رشد اسپورها فراهم آید. قارچ ممکن است به طور متناوب جدا شده و بر روی محیط های مصنوعی به رشد خود ادامه دهد. به منظور شناسایی سریع قارچ ها محیط های مخصوصی را ایجاد نموده اند که زمینه رشد مخصوص به آن قارچ را ایجاد می کند.

در طبقه بندی و شناسایی قارچ ها از ویژگی های شکل، اندازه، رنگ و طریقه قرار گرفتن اسپورها بر روی هاگدانها، رنگ و شکل هاگدانها یا اندام های زایشی می توان بهره جست تا جنس آن و گونه ای که به آن تعلق دارد مشخص گردد.

مدیریت بیماری های قارچی گیاهان

یکی از روش های نوین در جهت کنترل آفات و بیماری های گیاهی بویژه برای تولید محصولات ارگانیک استفاده از مواد و ترکیبات طبیعی یا سبز با منشا میکروبی و گیاهی است. در این بین نقش و اهمیت ترکیبات طبیعی گیاهان در کنترل انواع بیماریی های گیاهی از جمله بیماری های قارچی، باکتریایی، ویروسی و نماتدها بسیار بارز و برجسته می باشد. بسیاری از کشورها با استفاده از فن آوری جدید تهیه و فرمولاسیون سموم غیر شیمیایی از جمله آفت کش های با پایه و منشا گیاهی مبادرت به کنترل تلفیقی بیماری های مهم گیاهی نموده اند. در حال حاضر می توان از روش های زیر جهت کنترل بیماری های قارچی استفاده نمود.

1) همیشه گیاهان خود را بررسی کنید و به دنبال علائم بیماری‌ های قارچی به خصوص در ماههای سرد تر پاییزی و زمستانی باشید.

2) برگهایی که لکه قارچی بر روی آنها مشاهده می گردد را هرس نماید. در صورتی که گیاه دارای شاخ و برگ های زیادی می باشد اندکی از برگهای داخلی آن را بچینید تا تا جریان هوا بین برگها برقرار شود. جریان هوای مناسب یکی از فاکتورهای مهم در مقابله با بیماری‌های قارچی است.

3) گیاهی که دچار آلودگی قارچی شده است، باید تا حد ممکن در مکانی روشن با نور غیر مستقیم آفتاب نگهداری شود. نور کم، سرما و گردش نامناسب هوا از جمله عوامل اصلی گسترش بیماری ‌های قارچی در گیاهان می باشند.

4) شیوه آبیاری گیاهان خود را تغییر دهید. تا حد ممکن باید برگ‌ های گیاهان آلوده خشک بمانند تا از گسترش دوباره بیماری‌ های قارچی جلوگیری شود. بسیاری از انواع قارچ‌ها در صورتی که به مدت طولانی در سطوح مرطوب قرار نداشته باشد، از بین می‌روند. بنابراین از مرطوب نگه داشتن برگ های گیاهان قارچی جلوگیری نمایید.

5) از قارچ کش های زیر می توان بر روی برگهای خشک گیاه (رطوبت نداشته باشند) استفاده نمود.

6) از آنجایی که هاگ‌ های فعال قارچها در نواحی  زیرین برگها و ساقه ها و بخصوص محل اتصال برگ به ساقه به صورت زنده و پنهان باقی می مانند لذا باید به این نواحی توجه ویژه ای داشته باشید. در هنگام استفاده از قارچ کش ها هر از گاهی بطری اسپری را تکان دهید تا مواد تشکیل دهنده آن از هم جدا نشوند. هر پنج تا هفت روز یک بار می توانید درمان را تکرار کنید.

7) بهترین زمان برای استفاده از قارچ کش، اوایل صبح یا غروب است. برای سم ‌پاشی روزی را انتخاب کنید که وزش باد و بارندگی نداشته باشد.

محصولات مرتبط با مقاله
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *