مراحل کاشت پیاز و آشنایی با فواید بی نظیر آن

پیاز با نام علمی (bulb onion) یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی در سراسر دنیا به شمار می رود. پیاز دارای ارقام روز بلند، روز متوسط و روز کوتاه است. ارقام روز بلند اغلب در نواحی سردسیری، ارقام روز متوسط در نواحی معتدل و ارقام روز کوتاه در نواحی گرمسیری کشت می شوند.

پیاز گیاهی است یک ساله با رشد بوته‌ ای ضعیف و برگهای استوانه‌ ای شکل تو خالی. ارتفاع این گیاه بین 15 الی 45 سانتی متر می باشد. این گیاه دارای گل هایی به رنگ سفید است و از 6 گلبرگ تشکیل شده است. ریشه های این گیاه سطحی بوده و تا عمق 10 الی 20 سانتی متری خاک نفوذ می کند.

مهم ترین تولیدکنندگان پیاز

کشور ایران با تولید 2.4 میلیون تن پیاز در رده پنجم تولید پیاز در جهان محسوب می گردد. کشور چین با تولید 24.3 میلیون تن پیاز رتبه یک را در تولید این محصول به خود اختصاص داده است. پس از آن کشورهای هند، ایالات متحده آمریکا و مصر به ترتیب در رده دوم، سوم و چهارم قرار دارند.

انواع مختلف پیاز

پیاز دارای انواع مختلفی نظیر پیاز شیرین، پیاز موسیر و پیاز سفید، زرد، قرمز یا بنفش می باشد که هر یک خاصیت و طعم مخصوص خود را دارد.

– پیاز های زرد معمولا طعم تندی دارند و در پخت و پز و آشپزی بسیار مناسب می باشند. این نوع از پیازها به دلیل دارا بودن گوگرد بیشتر، اشک آور هستند.

– پیازهای شیرین معمولا در پخت و پز و سرخ کردنی ها کاربرد بیشتری دارند و طعم آنها شیرین، ترد و آبدار و اندکی تند است.

– پیازهای قرمز معمولا برای مصارف خام و تهیه سالاد و ساندویچ مورد استفاده قرار می گیرند.

– پیاز های موسیر که به پیازهای گلابی شکل نیز معروف هستند در سه نوع زرد، سفید و قرمز موجود می باشند. نوع سفید این نوع پیازها مرسوم تر است. این نوع از پیازها کوچک و شیرین هستند و دارای طعم لذیذی می باشند.

یکی از تفاوت های عمده در میان انواع مختلف پیاز قابلیت ماندگاری آنها می باشد. پیازهای زرد نسبت به سایر پیازها از قابلیت ماندگاری بالاتری برخوردار است. پیازهای قرمز به مدت 3 الی  4 ماه قابلیت نگهداری دارند. پیازهای سفید طول عمر کمتری دارند و در صورت قرار دادن آن در یخچال به مدت یک ماه می توان آن را نگهداری نمود.

ارقام پیاز از لحاظ طول روز
ارقام روز کوتاه
کشت ارقام روز کوتاه اغلب در نواحی گرمسیری و جنوبی کشور مرسوم می باشد. این ارقام در پاییز کشت شده و در زمستان تا اوایل بهار برداشت آن انجام می گیرد. ارقام روز کوتاه پیاز، به طول روز 10 الی 12 ساعت جهت رشد نیاز دارد. در این نوع ارقام نور تاثیر مستقیمی در رشد سوخ ها به همراه دارد. از ارقام روز کوتاه می توان به پیاز هیبرید پریماورا، پیاز سفید لاهویا و پیاز تگزاس ارلی گرانو اشاره نمود.
ارقام روز متوسط
کشت ارقام روز متوسط در نواحی معتدل و مناطق مرکزی و شمالی کشور رواج دارد. این ارقام در اواخر پاییز کشت شده و در اواخر بهار تا اوایل تابستان برداشت آن انجام می گیرد. ارقام روز متوسط پیاز، به طول روز 13 الی 14 ساعت جهت رشد نیاز دارد. از مهم ترین ارقام روز متوسط می توان به پیاز رامهرمز، پیاز طارم، پیاز سفید ساری و پیاز سفید گرگان، پیاز زرگان، یلو سویت اسپانیش و قرمز آذرشهر اشاره نمود.
ارقام روز بلند
کشت ارقام روز بلند اغلب در مناطق سردسیری و شمالی کشور رواج دارد. این ارقام در اوایل بهار کشت شده و پس از گذشت 6 ماه، در اوایل پاییز برداشت آن انجام می گیرد. ارقام روز بلند پیاز، به طول روز 14 الی 16 ساعت جهت رشد نیاز دارد. از ارقام روز بلند می توان به پیاز سفید قم، سفید کاشان، قرمز ری و پیاز سفید استرلینگ (پی اس) را نام برد.

شرایط لازم جهت کشت پیاز

– آب و هوا

پیاز در آب و هوای گرم و خنک بهترین رشد را دارد و در آب و هوای سرد از بین می رود. این گیاه به نور مستقیم آفتاب نیاز دارد و در مکان های سایه رشد خوبی ندارد.

-دامنه دمایی

پیاز گیاهی است که در دمای 5 تا 30 درجه سلسیوس جوانه می زند و بین دمای 17 الی 25 درجه سلسیوس بهترین رشد و نمو را دارد.

– خاک

خاک مناسب جهت کشت پیاز، خاک های شنی و حاصلخیز با زهکشی مناسب می باشند. مناسب ترین PH خاک برای کشت پیاز 6 الی 7.5 می باشد.

اقدامات لازم قبل از کاشت پیاز

–  ضدعفونی بذر

ضدعفونی بذر با استفاده از قارچ کش های نظیر رورال تی اس و تیوفانات صورت می گیرد.

– آماده سازی مناسب زمین 

آماده سازی زمین قبل از کاشت بذر پیاز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. زیرا ریشه های بوته پیاز کوتاه و سطحی می باشد و توان تولید ریشه های فرعی در این گیاه بسیار کم است. از این رو ضروری است تا پیش از کاشت بذر، اقدام به انجام شخم اولیه و نرم کردن کلوخ و سنگریزه ها نمایید. همزمان با انجام عملیات خاک ورزی و زدن شخم اولیه می توان از کودهای کشاورزی نظیر هیومیک گرانول 25 کیلویی، فیتومیکسین و NPK 10-52-10 به منظور تامین مواد آلی و بهبود ساختمان خاک استفاده نمود. همچنین می توان از کودهای دامی پوسیده به میزان 40 الی 50 تن در هکتار استفاده نمود.

زمان کاشت پیاز

زمان کاشت پیاز با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه، رقم مورد کشت، وضعیت خاک و روش کاشت تعیین می شود. بهترین زمان برای کاشت بذر پیاز در مناطق سردسیری، در فصل بهار و پس از سپری شدن سرمای زمستانه و در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری در فصل پاییز می باشد.

روشهای کشت پیاز

1-کشت مستقیم دستی و ردیفی بذر پیاز

در کشت مستقیم دستی بذر، بذرپاشی، با دست و مصرف 10 تا 15 کیلوگرم بذر در هکتار انجام می شود و در پایان روی بذرها را با یک لایه خاک به قطر 1تا 2 سانتی متر می پوشانند. این کشت به دلیل مصرف آب بیشتر، عدم یکنواختی فواصل بوته ها و اندازه سوخ ها توصیه نمی شود. ولی در کشت مستقیم ردیفی، میزان مصرف بذر پیاز حدود 2 تا 6 کیلوگرم در هکتار می باشد. و پس از آماده سازی و ایجاد پشته ها، ایجاد شیار با فوکا و کشت دستی و یا به وسیله دستگاه بذرکار ریزدانه، فاصله خطوط کشت پیاز 20 تا 30 سانتی متر در نظر گرفته می شود. بذر های آن به فاصله 5 تا 12 سانتی متر از یکدیگر کشت می گردند، در این صورت وقتی طول بوته ها به حدود 10 تا 12 سانتی متر رسید آنها را تنک می نمایند.

2-کشت نشائی پیاز

کشت بذر پیاز در خزانه و تولید نشا و انتقال به زمین اصلی به منظور به دست آوردن محصول زودرس و یکنواخت انجام می شود. معمولاً در مناطقی که کشت نشائی پیاز مرسوم است در کنار زمین اصلی قطعه کوچکی از زمین را به خزانه تولید نشا اختصاص می دهند، سطح این زمین تقریباً برای هر هکتار زمین اصلی 300 تا 400 مترمربع خزانه در نظر می گیرند. حدود 2 تا 4 کیلوگرم بذر هیبرید و استاندارد برای تهیه نشا یک هکتار زمین کافی است. برای آنکه خزانه نشا از سرما یا گرمای محیط محفوظ مانده و به موقع آماده شود معمولاً با پوشش مناسب مانند پلاستیک برای حفاظت از سرما و یا ایجاد سایبان برای حفاظت در گرما آن را می پوشانند.

3-کشت پیاز به وسیله سوخچه  

برای این کار سوخچه ها را که از کشت متراکم بذر در سال قبل به وجود آمده اند، در محل اصلی می کارند. در این روش ابتدا باید در خزانه سوخچه های موردنیاز تولید شوند. برای این کار پس از آماده سازی خاک، کشت بذر در خزانه انجام می شود. تاریخ خزانه گیری برای تهیه سوخچه به منظور استفاده در کشت پاییزه را نیمه اول بهمن ماه در مناطق گرمسیر و در مناطق معتدل سرد پس از رفع خطر سرما که معمولاً از نیمه دوم فروردین ماه تا نیمه اول اردیبهشت است درنظر می گیرند.

داشت پیاز

– کوددهی

کوددهی یکی از مهم ترین مراحل در کشت محصولات زراعی محسوب می شود و تاثیر عمده ای بر روی کیفیت و عملکرد محصول به همراه دارد. انجام عملیات کوددهی به ویژه در طی مراحل رشد گیاه به منظور جذب مواد مغذی و بهبود ساختمان خاک بسیار حائز اهمیت می باشد. از این جهت استفاده از کود دامی پوسیده یا کود سبز به میزان 40 تا 50 تن در هکتار به گیاهانی که در تناوب با این محصول قرار دارند مفید و موثر است. همچنین می توان از کودهای کشاورزی نظیر کودهای هیومیک، کودهای فسفاته و روی به منظور تامین مواد مغذی موردنیاز گیاه استفاده نمود.

– آبیاری

آبیاری در پیاز بسیار مهم است. در اراضی شنی که سطح فوقانی خاک خیلی زود خشک می شود، باید همیشه در اطراف ریشه پیاز رطوبت کافی وجود داشته باشد. پس تا زمان سبز شدن بذر پیاز بین سه تا چهار نوبت آبیاری سبک به فاصله 4 تا 5 روز باید انجام شود و سطح خاک باید همیشه دارای رطوبت باشد تا بذر بتواند به راحتی جوانه بزند. پس از سبز شدن بذرها بسته به بافت خاک، منطقه، دما و رطوبت محیطی نوبت های آبیاری به 5 تا 7 روز یک بار می رسد.

در کشت سنتی معمولا آبیاری به صورت ثقلی (سطحی) انجام می شود، که موجب هدر رفتن آب و افزایش هزینه عملیات داشت و به ویژه مبارزه با علف های هرز می شود. اما در کشت مستقیم ردیفی و کشت نشائی، آبیاری از نوع نوار تیپ مناسب تر است. زیرا پیاز دارای بذر ریز و سیستم های ریشه ضعیفی است و با آبیاری نشتی و غرقابی امکان شسته شدن بذر یا جابه جا شدن نشا وجود دارد. بعد از تشکیل پیازها تا دو هفته به زمان برداشت، دور آبیاری متناسب با بافت خاک و دمای محیط به 7 تا 9 روز یک بار می رسد. دو هفته قبل از برداشت آبیاری کاملاً قطع می شود.

Previous
Next

– علف های هرز

با توجه به اینکه گیاه پیاز از رشد ضعیفی به ویژه در مراحل اولیه رشد برخوردار است از این رو همواره مورد حمله علف های هرز قرار می گیرد. به منظور کنترل علف های هرز می توان از سمومی نظیر اگزادیازون و اکسی کلروفن استفاده نمود. استفاده از مالچ یا خاکپوش نیز به جهت حفظ رطوبت و جلوگیری از رشد علف های هرز بسیار مناسب می باشد.

برداشت پیاز

 پیاز را می توان یا به صورت پیازچه و یا غده های رسیده برداشت نمود. زمان برداشت پیاز بستگی به آب و هوا و خاک،‌ نوع رقم و وضع بازار دارد. بعضی از ارقام،‌ به خصوص ارقام خارجی پیاز ،‌ غده های خود را در روی سطح زمین تشکیل می دهند. لذا با دست قابل برداشت هستند. ولی برای برداشت ارقام ایرانی حتما باید از بیل و یا ابزار مکانیکی استفاده کرد. در استان گلستان، برداشت پیاز تا پایان مرداد ماه ادامه دارد.

اگر بخواهیم پیاز را بلافاصله مصرف کنیم،‌ اگر غده ها به اندازه کافی نرسیده باشند،‌ اشکال زیادی ندارد. ولی اگر پیاز را به منظور انبار کردن و نگهداری برای مدت طولانی برداشت می کنیم،‌ باید کاملا رسیده باشند. زمان برداشت پیاز وقتی است که بیش از 50 %‌ قسمت های هوایی بوته ها شروع به افتادن و زرد شدن کنند. البته در مناطق سرد سیر بهتر است که در زمانیکه 90%‌ برگها خم شده باشند برداشت صورت گیرد. در این صورت می توانیم یک یا دو هفته پیاز را زودتر برداشت کنیم. البته این پیاز خاصیت انبارداری کمتری خواهد داشت. معمولا قسمت هوایی گیاه را، هنگامی که کاملا خشک گردید، به وسیله قیچی مخصوص، یا با ماشین سرزنی پیاز قطع می کنند. که تقریبا 12 تا 25 میلیمتر از قسمت هوایی را روی غده باقی می گذارند تا از ورود عوامل بیماری زا جلوگیری شود. اگر بخواهیم زودتر از موقع برداشت نماییم باید آبیاری را 20 روز قبل برداشت قطع کنید تا به نگهداری آن بعد از برداشت کمک کند.

ذخیره و نگهداری پیاز

پیاز در هر سال فقط یک بار تولید می شود. به همین دلیل باید برای مصرف دیگر فصول ذخیره و نگهداری شود. پیاز از محصولات منحصر به فردی می باشد که می توان آن را برای چندین ماه ذخیره و نگهداری کرد. و این محصول به همه جای دنیا قابل انتقال است. 

پیاز را می توان درسردخانه به مدت زیادی نگهداری کرد تا از بروز عوارض ناشی از آفات مانند حشرات ،قارچها ،باکتریها ،ویروسها ،وهمچنین اثرات سردی وگرمی هوا ،کم شدن وزن و سبز شدن آن جلوگیری کرد. درهنگام نگهداری، هرگاه پیاز شروع به تولید ساقه و یا ریشه کند، دیگر نباید نگهداری شود، و باید خیلی زود به بازار عرضه شود. جهت نگهداری پیاز باید در برداشت محصول بسیار دقت شود تا از زخمی شدن آن تا حد امکان جلوگیری شود. هرگاه پیاز به اندازه کافی خشک نباشد باید پس از بیرون آوردن آن از خاک چند روزی درمزرعه بماند تا برگ و پوست خارجی آن کاملاً خشک شود و ساقه های خشک پیاز را پس از خشک شدن می توان جدا نمود. موقع انتقال پیاز به ذخیره گاه باید گل و خاک آلوده گیاهان مزرعه را از آن جدا نمود. درجه حرارت مناسب برای نگهدرای پیاز (0/5 _0)  درجه سانتی گراد می باشد. محیط سردخانه باید تاریک باشد. مدت نگهداری این محصول از (6-1) ماه متغیر است. پیازهایی که به منظور تهیه دارو مورد استفاده قرار می گیرند باید حد امکان تازه و سالم بوده و یا حداقل درمدت کم و با شرایط صحیح نگهداری شود.

اهمیت و ارزش غذائی پیاز

پیاز به عنوان یک طعم دهنده در بسیاری از غذاها استفاده می شود. اما توصیه می شود که پیاز را بیشتر به صورت خام مصرف کنید، زیرا پیاز خام با اینکه تند و تیز است و مصرف آن باعث آبریزش چشم می شود، اما پیاز خام یک ماده غذایی سالم با خواص فراوان است. و مزیت های فوق العاده ای برای سلامتی دارد. پیاز دارای مواد مغذی زیاد از جمله میزان بالای ویتامین C، فیبر فولیک اسید، کلسیم و  آهن است. اما دلیل اصلی خاص بودن پیاز، وجود آنتی اکسیدان کورستین در آن است که سرعت پیشروی آسیب های ناشی از اکسیداتیو را در سلول ها کم می کند. انتی اکسیدان کورستین یک رنگدانه گیاهی است که در غذاها و گیاهان زیادی وجود دارد. از جمله پیاز، چای سبز، سیب، انواع توت ها و غیره. 

آیا می دانید اگر هر روز یک پیاز خام بخورید چه فایده هایی دارد؟

پیاز خام برای سلامت بهتر قلب و عروق 

 وجود آنتی اکسیدان کورستین در پیاز به حفظ فشار خون سالم و نرمی و انعطاف پذیری عروق کمک می کند. همچنین به کاهش کلسترول بد در افرادی که در معرض خطر بیماری های قلبی و عروقی هستند، کمک می کند. تمام این ویژگی ها در کنار هم به حفظ سلامت قلب کمک می کنند. 

کاهش خطر سرطان با پیاز

مصرف منظم پیاز به پاکسازی عوامل سرطان زا که در طول روز مصرف می کنیم، کمک می کند. ترکیبات ارگانوسولفور بیشتر از سایر ترکیبات مانع سوخت و ساز عوامل سرطان زا به شکل خطرناک می شوند. ترکیب پیاز با زردچوبه دارای تاثیرات ضد سرطان است که به میزان قابل توجهی خطر بروز سرطان روده بزرگ را کاهش می دهد. 

پیاز برای کاهش خطر بروز مسمومیت غذایی 

برخی فکر می کنند که بریدن پیاز و نگهداری آن خطرناک است. ولی به علت اینکه پیاز دارای ترکیبات خاصی است که آنتی باکتریال هستند. بعد از بریدن پیاز آب آن خارج شده و بسیاری از انواع میکروارگانیسم هایی که باعث مسمومیت غذایی می شوند را از بین برده یا سرعت رشد آنها را کم می کند. بنابراین خوردن پیاز همراه با وعده های غذایی باعث می شود کمتر دچار بیماری و مسمومیت شوید. همچنین نگران پیاز مانده در یخچال نباشید. پیاز اگر به درستی در یخچال نگهداری شود تا 7 روز قابل مصرف خواهد بود. 

بهبود عملکرد سیستم ایمنی بدن با مصرف پیاز 

کورستین در پیاز باعث افزایش محتوای سلنیوم می شود. سلنیوم یک ماده معدنی است که میزان آن در پیاز بیش از سایر مواد غذایی است. سلنیوم به کاهش التهاب کمک کرده و عملکرد ایمنی را تحریک می کند و از واکنش های ایمنی پیشگیری می کند.

بهبود آلرژی با پیاز خام 

کورستین در پیاز برای بهبود حساسیت های فصلی بسیار مفید است. بنابراین در صورت مشاهده هر گونه علائم حساسیت فصلی در خود به جای خوردن قرص آنتی هیستامین، بهتر است کمی پیاز خام را امتحان کنید. 

پیاز باعث کاهش خطر بروز لخته های خونی

زمانی که دچار جراحتی می شوید، به لخته شدن خون نیاز دارید، اما لخته هایی که در داخل رگ ها تشکیل می شوند، جریان خون را مسدود کرده و موجب مرگ می شوند. پیاز حاوی ترکیبی به نام rutin است که از بروز لخته خون جلوگیری می کند. 

بهبود وضعیت خواب با خوردن پیاز

پیاز سرشار از فولاتاست که مانع تولید بیش از حد هموسیستئین می شود. مقدار زیاد هموسیستئین مانع تولید هورمون های سروتونین، دوپامین و نوراپی نفرین می شود که هر سه وظیفه تثبیت روحیه، احساس خوب، اشتها و خواب هستند. بنابراین مصرف مقدار کافی فولات برای پیشگیری از شدید شدن افسردگی ضروری است. کمبود فولات نیز منجر به خستگی و بروز مشکلات رشد می شود. پس خوردن روزانه پیاز هم از لحاظ جسمی و هم از لحاظ روحی به شما حس خوبی می دهد.

سوالات متداول
  • کشت پیاز در استان گلستان در چه زمانی صورت می گیرد؟

    • کشت پیاز در استان گلستان، از اواسط آبان ماه تا اواسط بهمن ماه آغاز می شود. ارقام مورد استفاده و رایج در استان گلستان شامل پیاز سفید بومی گرگان، پیاز سفید آشخانه و پیاز قرمز غده نشایی است.

  • چه عواملی سبب ایجاد خسارت و کاهش کمی و کیفی محصول می گردد؟

    • کاشت پیاز در مکان های خشک، تاریک و خنک
    • کاشت پیاز در خاک های سنگین
    • هجوم آفات و امراض به مزارع پیاز
    • کشت متراکم بذر

  • تناوب زراعی پیاز با دیگر گیاهان به چه صورت است؟

    • گیاهانی نظیر غلات، گل کلم، کلم بروکسل، ذرت، شلغم، تربچه، کلم پیچ، هویج، لوبیا چشم بلبلی، باقلا و لوبیا سبز در تناوب زراعی با پیاز بسیار مناسب می باشند.

  • چه گیاهانی را نباید بعد از پیاز کاشت؟

    • گیاهانی نظیر تره فرنگی، پیاز، کرفس، اسفناج، کاهو، توت فرنگی و خیار

  • مزایای کاشت نشایی نسبت به کاشت مستقیم چیست؟

    • زودرسی محصول
    • توانایی مقاومت بالا در برابر علف های هرز 
    • کاهش چشمگیر مصرف آب
    • کاهش عملیات داشت
    • افزایش کمی و کیفی محصول

محصولات مرتبط با مقاله
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *