آموزش کاشت نخود فرنگی

نخودفرنگی با نام علمی Pisum satium گیاهی یکساله از تیره پروانه ‌آسا (Papilionaceae) و قبیله ماش (Vicieae) و از خانواده بقولات به شمار می رود. نخودفرنگی دومین گیاه غلاف دار پرمصرف پس از لوبیا در جهان است. نخودفرنگی اغلب در مناطق معتدل و خشک و نیمه گرمسیری قابل کشت است و در فصل پاییز، زمستان و اوایل بهار کاشته می شود. کاشت نخودفرنگی در مناطق گرمسیری به ندرت و در ارتفاع کمتر از 1200 متر از سطح دریا صورت می گیرد. در مناطق سردسیر کشت بهاره و در مناطق گرمسیر و معتدل استان های جنوب، جنوب غربی و شمال کشور کشت پاییزه نخودفرنگی مرسوم می باشد. کشت بهاره نخودفرنگی به دلیل کوتاه بودن فصل رشد رویشی و هم زمانی دوره زایشی گیاه با افزایش درجه حرارت محیط، از عملکرد کمتری برخوردار می باشد.

نخودفرنگی یا نخودسبز، دانه های کروی کوچکی هستند که درون غلاف های گیاه قرار دارند. این گیاه دارای ساقه هایی بلند و رشد نامحدود می باشد به گونه ای که می تواند به عنوان یک محصول علوفه ای در تغذیه دام ها نیز مورد استفاده قرار گیرد. ساقه این گیاه نازک و ضعیف بوده از این رو قادر به صاف ایستادن بر روی خاک نمی باشد و به وسیله پیچک به بوته مجاورش می پیچد. گل های این گیاه بسته به گونه های مورد کشت ممکن است به رنگ سفید، صورتی، بنفش یا دورنگ باشد. نخودفرنگی با گل سفید، قادر به تولید بذور زرد و سبز رنگ می باشد درحالیکه نخود فرنگی های با گل های رنگی، موجب پدیدآمدن دانه هایی به رنگ قهوه ای یا لکه دار می باشد.

کشت و مصرف نخودفرنگی به عنوان نوعی از سبزی و حبوبات، در کنار ارزش غذایی  بالا، از زمان های بسیار دور مرسوم بوده است. نخودفرنگی با دار بودن حدود 18-40% پروتئین در ماده ی خشک، کربوهیدرات های قابل هضم و فیبرهای غذایی، یکی از منابع مهم تغذیه ای انسان و دام به  شمار می رود و در رژیم غذایی بیشتر مردم جهان نقش اساسی دارد. همچنین به علت دارا بودن باکتری های تثبیت کننده نیتروژن اتمسفری در گروهک های ریشه خود، هر ساله مقادیر زیادی نیتروژن را پس از برداشت این محصول به خاک می افزاید از این رو نقش مهمی در حاصلخیزی خاک به عهده دارد. کشت نخودفرنگی علاوه بر حاصل خیزی خاک موجب از بین رفتن آفات و بیماری ها در کشت های بعدی می شود از این رو نخودفرنگی یکی از محصولات مناسب برای تناوب زراعی به شمار می رود. نخودفرنگی در مقایسه با سایر محصولات زراعی از قابلیت انبارداری بالایی برخوردار بوده و آسیب پذیری کمتری در برابر آفات و بیماری های انباری از خود نشان می دهد.

 نخودفرنگی معمولا به صورت خام، پخته شده و فرآوری شده مورد استفاده عموم جامعه قرار می گیرد. علاوه بر این به عنوان سبزیجات تازه، منجمد، کنسروی و خشک شده نیز قابل مصرف می باشد. از نخودفرنگی خام برای تهیه انواع سالاد و از نخودفرنگی پخته برای تهیه سوپ نخودفرنگی، نخودفرنگی پلو، خورش نخودفرنگی، خوراک نخود فرنگی و کوکو و کتلت نخودفرنگی استفاده می کنند.

مهم ترین تولید کننده های نخودفرنگی

براساس آمار سال 2019 فائو، قاره ی آسیا با 88/8% بیشترین تولیدکننده نخودفرنگی سبز در جهان و پس از آن اروپا، آفریقا، آمریکا و اقیانوسیه قرار دارند. مهم ترین سه کشور تولیدکننده، چین با 61/5%، هندوستان 25/5% و فرانسه 1/3% می باشد.

براساس آمار سال 2019 فائو، قاره ی آمریکا با 39/3% بیشترین تولیدکننده نخودفرنگی خشک در جهان و پس از آن اروپا، آفریقا، آسیا و اقیانوسیه قرار دارند. مهم ترین سه کشور تولیدکننده، کانادا با 29/88%، فدراسیون روسیه 16/7% و چین 10/29% است.

سطح زیر کشت و میزان تولید نخودفرنگی 

در سال 2019، سطح کل زیر کشت نخودفرنگی سبز ( برداشت غلاف سبز) در دنیا 2,781,632 میلیون هکتار، کل تولید جهانی آن 21,766,060 میلیون تن و میانگین عمل کرد جهانی این محصول 82/7 تن در هکتار گزارش شد. همچنین در سال 2019، سطح کل زیر کشت نخودفرنگی خشک (برداشت دانه ی خشک) در دنیا 7,166,876 میلیون هکتار، کل تولید جهانی آن 14,184,249 میلیون تن و میانگین عملکرد جهانی این محصول 98/1 تن در هکتار گزارش شد.

انواع مختلف نخودفرنگی

1- نخودفرنگی برفی ( Pisum sativum var. saccharatum )

گاهی اوقات به نخودفرنگی، نخودبرفی (mangetout نام فرانسوی) نیز اطلاق می گردد. زیرا نهال های جوان این گیاه استقامت بالایی در برابر یخ و یخبندان و حتی برف دارند. غلاف نخودبرفی تقریبا مسطح است و دانه ها به همراه غلاف قابل مصرف می باشند.

2- نخودفرنگی انگلیسی ( Pisum sativum var. sativum)

این نوع از نخودفرنگی دارای دو ویژگی می باشد. اولا غلاف آنها قابل خوردن نیست ثانیا دانه در غلاف دارای بافت صاف و حاوی مقدار بالایی نشاسته می باشد. این نوع از نخودفرنگی دارای بلوغ نسبتا سریعی می باشد. چنانچه آن را زود برداشت نمایید ممکن است اندازه دانه ها با یکدیگر تفاوت معنی داری با هم داشته باشند و از شیرینی کمتری برخوردار شوند. در صورت برداشت دیرهنگام نیز دانه ها رنگ پریده و صفت و سخت با مزه ای تلخ خواهند بود. نخودفرنگی انگلیسی از کیفیت کمتری نسبت به بقیه برخوردار است چراکه قندهای آن به سرعت به نشاسته تبدیل می شود از این رو آنها را ظرف 3 الی 4 روز پس از برداشت میل می کنند.

3- نخودفرنگی قند ( Pisum sativum var. marcrocarpon)

این نوع از نخودفرنگی بسیار شبیه نخودفرنگی انگلیسی می باشد. اما زمانیکه شرایط آب و هوا گرم می شود آنها میل به طول کشیدن دارند. این نوع از نخودفرنگی دارای غلاف های ترد و خوراکی حاوی قند بالا بوده و می توان دانه ها را به همراه غلاف مصرف نمود.

ارقام مختلف نخودفرنگی

1) نخودفرنگی شمشیری

2) نخودفرنگی پفکی

نخودفرنگی از لحاظ دوره بلوغ متفاوت به دو بخش تقسیم می شود: ارقام زودرس(100 روزه) و ارقام دیررس(150 تا 160 روز). ارقام زودرس مناسب برای نواحی اقلیمی گرم و ارقام دیررس برای نواحی خنک و مرطوب بکار می روند. ارقام زودرس و دیررس از نظر مدت زمان دوره رویشی حدود 10 الی 15 روز با یکدیگر تفاوت دارند. یکی دیگر از تفاوت های این دو رقم، در تعداد دانه تشکیل شده در هر غلاف می باشد. به گونه ای که در ارقام زودرس 6-7 عدد بذر و در ارقام دیررس 9-12 عدد بذر در هر غلاف تشکیل می شود. بذرهای به وجود آمده می تواند به صورت گرد، گوشه دار، صاف و چروکیده باشند. ارقام زودرس نسبت به طول روز حساس نبوده و در مدت کوتاهی به گل می نشینند و به علت نداشتن برگ های کافی از عملکرد پایینی برخوردار می باشند. درحالیکه ارقام دیررس نیازمند طول روز بلند بوده و به علت تاثیر دمای کم در زمان جوانه زنی، با کاهش تعداد گره های عقیم(گره های بدون خوشه گل دهنده) در ساقه و شاخه ها همراه می باشد و از این رو موجب افزایش خوشه گل دهنده می گردند.

نخودفرنگی پفکی
نخودفرنگی شمشیری
Previous
Next

ارقامی که برای برداشت خشک پرورش می یابند معمولا دارای دانه های نسبتا کوچکتر، شیرینی کمتر و نشاسته بیشتر هستند. در حالیکه ارقامی که برای منجمد کردن و تهیه به عنوان کنسرو مورد استفاده قرار می گیرند دارای شیرینی بیشتری می باشند.

ارقام از نظر طول بوته به دو بخش تقسیم می شوند:

– ارقام بالارونده (پابلند): طول آنها ممکن است به دو متر هم برسد.

– ارقام پایین رونده (پا کوتاه): طول بوته از 30 تا 40 سانتی متر تجاوز نمی کند.

ارقام از نظر شکل دانه به دو بخش تقسیم می شوند:

– صاف: ارقام صاف معمولا در برابر سرما مقاوم هستند ولی از کیفیت مطلوبی برخوردار نمی باشند.

– چروکیده: این نوع از ارقام از شیرنی خوبی برخوردار هستند و قند آنها سریعا به نشاسته تبدیل نمی شود.

Previous
Next

شرایط لازم جهت کشت نخودفرنگی

– آب و هوا

نخودفرنگی گیاهی سرما دوست است و معمولا در آب و هوای خنک و معتدل کشت می شود.

– دما

دمای مناسب برای جوانه زنی بذر، حدود 18 الی 22 درجه سانتی گراد و در طول دوره ی رشد رویشی، دمای بهینه 18 الی 32 درجه سانتی گراد و در دوره نمو زایشی، 20-24 درجه سانتی گراد مناسب رشد این گیاه می باشد.

از آنجایی که دمای بالا، سبب افزایش رشد و نمو و ایجاد دانه در میوه می گردد با این وجود باعث تبدیل شدن قند به نشاسته نیز می شود. با توجه به اینکه رشد و نمو در مدت زمان کوتاهی به اتمام می رسد عملکرد کاهش یافته و کیفیت دانه پایین می آید. بنابراین از کشت این گیاه در تابستان اجتناب می نمایند. چراکه در این زمان ریشه ها ضعیف و شکل گیری نیام ها به خوبی صورت نگرفته و بذور سریع می رسند و حالتی سخت و خشابی دارند. از طرفی دیگر دمای پایین تر از 15 درجه سانتی گراد نیز باعث تبدیل نشاسته به قند شده و مانع رشد و نمو سریع گیاه در مدت کوتاه می گردد.

– خاک

خاک مناسب برای کشت نخودفرنگی خاک های غنی و حاصلخیز است. مناسب ترین خاک، خاک‌هاى لیمونى سبک می باشند. PH مورد نیاز گیاه 5/6 الی 5/7 است. در صورتیکه درجه حرارت خاک کمتر از 4/5 درجه سانتی گراد باشد جوانه زنی با تاخیر (حدود 4 الی 5 هفته) انجام می شود.

– میزان بذر مصرفی

میزان بذر لازم در هر هکتار بسته به ارقام نخودفرنگی متفاوت می باشد ولی معمولا بین 80 الی 150 کیلوگرم در هر هکتار توصیه می شود.

کاشت نخودفرنگی

ابتدا بستر کشت را آماده کرده و هم زمان با انجام شخم عمیق از کود دامی پوسیده به میزان 20 تن در هکتار استفاده نمایید این کار موجب بهبود ساختار خاک و رشد بهتر گیاه می گردد. کاشت نخودفرنگی در مناطقی که باران های بهاری سنگین در آنجا زیاد است معمولا بر روی محیط های برآمده از خاک ( به صورت کپه ای) کاشته می شود. این برآمدگی ها به گرم نگه داشتن خاک و جلوگیری از شسته شدن خاک کمک کرده و از طرفی از پوسیدگی دانه ها قبل از جوانه زنی جلوگیری می نماید. درصورت امکان به منظور افزایش جوانه زنی بذور، آن را به مدت 12 الی 24  ساعت در آب خیس نمایید. 

فواصل کشت 12 تا 15 سانتی متر و عمق کاشت 3 الی 5 سانتی متر در نظر گرفته می شود. درصورتیکه برداشت نخودفرنگی به صورت دستی انجام گیرد باید فواصل کاشت را بیشتر انتخاب کرد. فاصله کاشت ارقام پاکوتاه نخودفرنگی 30 سانتی متر و ارقام پابلند 41 سانتی متر در نظر گرفته می شود. از آنجایی که ساقه های این گیاه ضعیف هستند و نمی توانند به صورت صاف در خاک قرار بگیرند لذا لازم است تا پس از رشد بوته ها آنها را به قیم ببندید.

یکی از عواملی که می تواند موجب افزایش طول ساقه نخودفرنگی به صورت نامحدود گردد وجود رطوبت می باشد. البته رطوبت زیاد موجب توقف رشد رویشی گیاه و عدم تشکیل گل و غلاف خواهد شد.

تناوب نخودفرنگی به چه صورت می باشد؟

با توجه به اینکه نخودفرنگی قادر به استفاده از نیتروژن کافی برای رشد کامل خود و همچنین تثبیت میزان اضافی نیتروژن در خاک پس از برداشت محصول می باشد از این رو می توان از تناوب کاشت غلات، چغندرقند، سیب زمینی و یا گل کلم در مزرعه استفاده نمود. این امر موجب کاهش استفاده از کودهای معدنی نیتروژن دار نیز خواهد شد. بعد از نخودفرنگی می توان سبزیجاتی مانند کاهوی سالادی، اسفناج و گل کلم کشت کرد.

نکته قابل توجه در کشت این محصول این است که باید از کشت مداوم نخودفرنگی به مدت بیش از 6 سال خودداری گردد. چراکه این امر علاوه بر افزایش تراکم آفات و امراض موجب کاهش میزان محصول خواهد شد. همچنین تراکم بالای گیاه تاثیر نامطلوبی بر افزایش طول ساقه و گره های تولیدمثل به همراه دارد.

داشت نخودفرنگی

– کوددهی

با توجه به اینکه نخودفرنگی احتیاج کمی به کودهای ازته دارد با این وجود مصرف 20 الی 40 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به عنوان شروع برای رشد اولیه گیاه موثر می باشد. علاوه بر این دادن کود سرک در کمیت این محصول مؤثر است. قابل ذکر است به دلیل حساسیت بذر نخودفرنگی باید از تماس مستقیم بذر با کود های شیمیایی اجتناب نمایید. نخودفرنگی گیاهی است که به شدت در مقابل کمبود اسید فسفریک و پتاس حساس است، از این رو باید از کودهای کشاورزی محتوی این عناصر در بهار و به ‌هنگام آماده کردن و تسطیح زمین استفاده شود. معمولا 20 الی 80 کیلوگرم در هکتار فسفر و 160 کیلوگرم پتاس به صورت خالص قبل از کاشت توصیه شده است. البته تعیین نیاز کودی بستگی به تعیین غلظت عناصر موجود در خاک دارد. منگنز نیز یکی دیگر از عناصر ضروری برای نخود سبز است و کمبود آن موجب پیچیدگی برگ ها و تهی شدن نیام از دانه می گردد.

– آبیاری

به منظور رشد و نمود طبیعی نخودفرنگی، حداقل 400 میلی متر بارندگی در طول دوره رشد و نمو گیاه موردنیاز می باشد. از این رو توصیه می شود پس از کاشت نخودفرنگی، سطح مزرعه را یکبار آبیاری کرده و سپس آبیاری آن را با گردش 14 روز ادامه دهید. عدم توجه به آبیاری منظم مزرعه موجب عدم رسیدگی یکنواخت غلاف ها و دانه ها خواهد شد. چنانچه آبیاری به صورت کامل در مرحله گلدهی و متورم شدن غلاف ها انجام شود، عملکرد محصول افزایش می یابد. انجام آبیاری تکمیلی حداقل 40 الی 60 روز پس از آبیاری اولیه صورت می گیرد.

نخودفرنگی را نباید در طی دوره شکوفایی آبیاری نمود زیرا باعث پوست اندازی و به وجودآمدن پوست نازک و ترکیدگی می گردد.

– علف های هرز

سله‌ شکنى و مبارزه با علف ‌هاى هرزه به منظور سبز شدن بذر اهمیت زیادى دارد. معمولا پس از سبز شدن با وسایل ماشینى سله‌ شکنى انجام می گیرد. پس از سه برگی شدن نیز مى‌توان وجین ماشینى را انجام داد. مبارزه با علف های هرز مزارع نخودفرنگی با استفاده از علف کش هایی نظیر سیمازین به میزان یک کیلوگرم در هکتار و همراه با 800 الی 1000 لیتر آب بلافاصله پس از کاشت انجام می شود. مصرف سموم باید در هوای خشک و زمانیکه بوته ها مرطوب نیستند صورت گیرد.

برداشت نخودفرنگی

زمان برداشت نخودفرنگی در مناطق گرمسیری و معتدل معمولا از اواخر فروردین شروع و تا پایان اردیبهشت ماه ادامه دارد. البته برخی از کشاورزان نخودفرنگی را به صورت خشک شده اواخر خرداد ماه برداشت می نمایند. برداشت نخودفرنگی در مناطق سردسیر که کشت بهاره در آنها مرسوم است از تیر ماه شروع و تا مدتی ادامه خواهد داشت. بهترین زمان برای برداشت محصول زمانی است که رطوبت نخودفرنگی به 25% یا پایین تر کاهش یافته باشد.

Previous
Next

زمان برداشت نخودفرنگی به شکل ظاهری غلاف بستگی دارد. به گونه ای که غلاف ها از دانه های نخودفرنگی پر و رنگ غلاف ها از سبز تیره به سبز روشن تغییر یافته باشد.

برداشت نخودفرنگی به دو صورت دستی و با کمباین مخصوص انجام می گیرد. زمان رسیدن نخودفرنگی بسته به نوع آن از 55 تا 70 روز طول می کشد. انواعی که در اوایل فصل می‎ رسند دانه ‎های کمتری (به طور معمول 3 تا 4 دانه) در غلاف ‎شان دارند اما انواعی که دیرتر می ‎رسند 8 تا 10 دانه نخود درون هر غلاف خود دارند. چنانچه نخودفرنگی ها به مدت طولانی بر روی شاخه بمانند شیرینی خود را از دست داده و سفت می شوند. از این رو توصیه می شود نخودفرنگی را زمانیکه جوان و پوست غلافش ترد است برداشت نمایید.

اقدامات لازم پس از برداشت نخودفرنگی

– سعی کنید پس از برداشت محصول، به منظور نگهداری به مدت طولانی، رطوبت نخودفرنگی تا 14 درصد کاهش یابد (رطوبت نسبی ۸۰ تا ۹۵ درصد و دمای ۴ تا ۵ درجه سانتی گراد) تا از بروز خسارت به صورت مستقیم به بذر و ایجاد ترک خوردگی غلاف دانه خودداری شود.

– نخودفرنگی در برابر جریان هوا مقاومت کمی دارد. از این رو دمای بهینه باید در حدود 43 درجه سانتی گراد باشد در غیر این صورت موجب آسیب به پوست دانه می گردد.

مصرف نخودفرنگی دارای چه مزایایی می باشد؟

1) دارای انواعی از ویتامین ها نظیر ویتامین B، ویتامین E، ویتامین K، ویتامین B6، ویتامین B21، منگنز، فیبر رژیمی، مس، فسفر و اسید فولیک، نیاسین، مولیبدن، روی، پروتئین، منیزیم، آهن، پتاسیم و کلوئین می باشند و از این نظر از ارزش غذایی بالایی برخوردار هستند.

2) به منظور پیشگیری از بیماری های قلبی، کنترل وزن و تنظیم قند خون کاربرد موثری دارد.

3) مصرف نخودفرنگی برای درمان پوکی اسخوان بسیار مفید می باشد.

4) نخودفرنگی سیستم ایمنی بدن را تقویت کرده و در پیشگیری از سرطان معده و بهبود عملکرد سیستم قلبی و عروقی حائز اهمیت می باشد.

5) نخودفرنگی حاوی مقادیر بسیاری آهن بوده و برای زنان باردار یا شیرده موثر می باشد.

6) نخودفرنگی بسیار مناسب برای پوست صورت و مو بوده و در جلوگیری از چین و چروک کمک شایانی می کند.

7) مصرف نخودفرنگی برای افرادی که دچار مشکلات بینایی مانند دژنراسیون ماکولار و آب مروارید می باشند موثر است.

8) فیبر موجود در نخودفرنگی به گوارش و هضم غذا کمک می کند.

9) مصرف نخودفرنگی مقاومت بدن را در ابتلا به آپاندیسیت افزایش می دهد.

10) از ریشه این گیاه گاهی به عنوان داروی ضدالتهاب استفاده می شود. در کشور چین نخودفرنگی به عنوان خنک کننده مورد توجه است و در موارد تب شدید تجویز می گردد.

مضرات نخودفرنگی 

1) زیاده روی در مصرف نخودفرنگی باعث عقیم شدن مردان و ناباروری در آقایان می گردد.

2) مصرف نخودفرنگی در برخی افراد ممکن است موجب ایجاد بیماری فاویسم گردد. از این رو مصرف نخودفرنگی برای افراد مبتلا به فاویسم توصیه نمی گردد.

3) نخودفرنگی به دلیل دارا بودن پورین موجب تشدید بیماری نقرص و مشکلات کلیوی می گردد.

4) نخودفرنگی موجب افزایش شیر مادر در مادران شیرده می گردد اما گفته می شود که احتمال ایجاد ناراحتی گوارشی در نوزادان وجود دارد.

5) ممکن است موجب نفخ در افراد شود.

6) مصرف بیش از حد نخودفرنگی موجب کاهش کلسیم در بدن می گردد.

7) مصرف بیش از حد نخودفرنگی اثر برعکسی در کاهش وزن خواهد داشت. از این رو از مصرف بیش از حد آن خودداری نمایید.

سوالات متداول
  • بهترین زمان برای کاشت نخودفرنگی چه هنگام است؟

    • زمان مناسب کشت نخود فرنگی در مناطق گرمسیری و معتدل: اوایل تا اواخر پاییز
    • زمان مناسب کشت نخود فرنگی در مناطق سردسیری: فصل بهار

  • کاشت نخودفرنگی چه مزایایی را در عملکرد سیستم کشت به همراه دارد؟

    • به دلیل دارا بودن باکتری های تثبیت کننده ﻧﯿﺘﺮوژن اﺗﻤﺴﻔﺮی موجب حاصلخیزی خاک می گردد. علاوه براین حساسیت گیاه در برابر عوامل بیماری زای قارچی و بسیاری از آفات را در کشت های بعدی کاهش داده و به عنوان یک محصول مناسب برای تناوب زراعی محسوب می گردد.

محصولات مرتبط با مقاله
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *