آموزش کاشت اسفناج

اسفناج با نام علمی spinacia oleracea، یکی از مقوی ترین و پر خاصیت ترین سبزی های جهان به شمار می رود. اسفناج بومی آسیا و احتمالا بومی ایران محسوب می گردد و گیاهی است یکساله دارای ساقه ای راست و ارتفاع نیم متر با برگ هایی پهن و مثلثی شکل. گلهای این گیاه به رنگ سبز کمرنگ می باشد. این گیاه رشد سریعی دارد و معمولا به صورت خام و پخته شده مورد استفاده عموم جامعه قرار می گیرد.

مهم ترین تولید کننده های اسفناج

بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان فائو، کشور چین با تولید ۲۴ میلیون و ۴۷۲ هزار تن به عنوان نخستین کشور تولیدکننده اسفناج در جهان به شمار می رود. بعد از آن کشورهای آمریکا و ژاپن هر کدام با تولید ۲۳۲ هزار تن و ۲۴۸ هزار تن به ترتیب رتبه های دوم و سوم را در کشت این محصول به خود اختصاص داده اند. ایران نیز با تولید ۱۱۷ هزار تن اسفناج در رتبه ششم جهان قرار دارد

 

ارقام مختلف اسفناج

معمولا ارقام اسفناج را بر اساس نوع بذر (خاردار یا بدون خار) ، بافت برگ ( صاف یا چروکیده ) و طول دوره رشد (دیررس یا زودرس) تقسیم بندی می کنند. 

گونه های تیغ دار اسفناج در مقایسه با گونه های معمولی و صاف از عملکرد بالایی برخوردار هستند. علاوه بر این طول دوره رویشی آنها طولانی و رشد و نموی بیشتری در سرمای زمستان دارند. همچنین در کشورهای آمریکایی و اروپایی گونه خاردار اسفناج از بازار پسندی بالایی نسبت به اسفناج برگ صاف برخوردار است. 

اسفناج های خاردار دارای قابلیت نگهداری بالایی نسبت به اسفناج های صاف هستند اما در مقابل اسفناج های صاف به راحتی قابل شستشو می باشند و کاشت آنها ساده تر از گونه های چین دار است. علاوه بر این اسفناج های بدون تیغ دارای بوته های قوی و شاداب و گوشتی است در صورتیکه اسفناج های تیغ دار دارای بوته های کوچک با برگ های ریز می باشد. معمولا از برگ های صاف به منظور فرآوری و از برگ های چین دار به عنوان تازه خوری استفاده می گردد. 

Before After

ارقامی كه در ايران كشت می شوند شامل اسفناج برگ پهن ورامين و تعداد كمی از ارقام خارجی نظیر America، Dixie Market  و Hybrid 7 می باشند.

اسفناج دارای چه خواص و فوایدی می باشد؟

۱) اسفناج با دارا بودن امگا ۳ برای سلامتی قلب بسیار موثر می باشد. همچنین میزان اسید فولیک زیاد اسفناج سبب کاهش سطح هموسیستئین گردیده و از خطر بیماری های قلبی جلوگیری می کند.

۲) اسفناج سرشار از مواد مغذی است از این رو در سلامتی پوست و مو نقش قابل توجهی دارد.

۳) اسفناج در درمان بیماری رفلکس اسیدی معده و جلوگیری از سوزش سر دل کمک بسیاری می کند.

۴) مصرف اسفناج راه حل موثری برای درمان یبوست به شمار می رود.

۵) اسفناج از خاصیت ضد سرطانی برخوردار می باشد.

۶) اسفناج با دارا بودن مقادیر زیادی ویتامین A و ویتامین C در تقویت سیستم ایمنی بدن و درمان بیماری های سرماخوردگی و آنفولانزا مفید می باشد.

۷) از آن برای پایین آوردن تب استفاده می شود.

۸) مصرف اسفناج در کاهش وزن می تواند تاثیرگذار باشد.

۹) اسفناج به دلیل داشتن اسپیناسین موجب هضم سریع غذا می گردد.

۱۰) مصرف اسفناج در کاهش قند خون بالا در افراد دیابتی مفید مفید می باشد.

۱۱) از دیگر مزایای مصرف اسفناج می توان به درمان ببماری کبد چرب، جلوگیری از پوکی استخوان، کاهش فشار خون بالا، تنظیم خواب و کمک به درمان بی خوابی، جلوگیری از کم خونی و پیشگیری از بیماری های چشمی نظیر آب مروارید و دژنراسیون ماکولار اشاره نمود.

عوارض و مضرات اسفناج

۱) اسفناج به دلیل دارا بودن مقادیر بالایی از اگزالات، برای افرادی که مبتلا به سنگ کلیه و مثانه هستند مضر می باشد.

۲) مصرف بیش از حد اسفناج به دلیل  وجود اسکالیک اسید نفاخ موجب اختلال در هضم و تشدید علائم سندروم روده تحریک پذیر می گردد.

۳) مقادیر بالای ویتامین K موجود در اسفناج ممکن است با داروی وارفارین تداخل ایجاد کند.

۴) زیاده روی در مصرف اسفناج به دلیل وجود اگزالات باعث تشدید علائم بیماری های فیبروزیس کیستیک، فیبرومیالژیا، بیماری تیروئید، آرتروز و آسم می شود.

۵) مصرف بیش از حد اسفناج عوارض جانبی به همراه دارد. از جمله این عوارض می تواند ایجاد اختلال در سیستم گوارش باشد که منجر به اختلالات شکمی از قبیل یبوست، دل‌ درد، اسپاسم معده، ورم معده، گاز روده و غیره می‌ شود. در برخی موارد هم اختلالات دستگاه گوارش تشدید می‌ شود و اسهال معمولی یا شدید به همراه تب و دل ‌درد را به همراه خواهد داشت.

۶) با توجه به اینکه اسفناج دارای آهن است و برای درمان کم خونی مفید می باشد اما مصرف بیش از حد آن موجب افزایش بیش از حد فیبر غذایی در سیستم گوارشی می گردد این امر باعث کاهش توانایی بدن در جذب آهن و سایر مواد معدنی گردیده و کم خونی را افزایش می دهد.

۷) اسفناج حاوی مقادیر هیستامین و ایمونوگلوبین E می باشد. این ترکیبات در برخی افراد موجب بروز حساسیت و آلرژی می گردد.

مهم ترین آفات اسفناج

شته سبز و سیاه اسفناج

شته ها یکی از مهم ترین آفات مزارع اسفناج به شمار می روند. این گونه شته ها با مکیدن شیره نباتی گیاه موجب عدم رشد بوته ها و کاهش تشکیل گل می گردند. علاوه بر این شته ها در انتقال بیماری های ویروسی نقش قابل توجهی دارند.

Before After

بهترین روش برای کنترل آفت شته اسفناج چیست؟

۱) جمع آوری و معدوم نمودن برگ های آلوده از مزرعه

۲) اجتناب از کاشت گیاهان جاذب شته ها نظیر نعناع، بومادران، شوید و رازیانه

۳) اقدام به مبارزه با مورچه ها بعنوان پرورش دهندگان شته ها

۴) هرس بخش های پایینی گیاه به منظور کاهش تماس با مورچه ها

۵) استفاده از کفشدوزک ها (ladybug )و شیر شته ها (lacewing )

۶) پاشیدن آب مخلوط با صابون

مینوز برگ اسفناج

این آفت یکی دیگر از آفات مهم اسفناج به شمار می رود.  این آفت علاوه بر اسفناج، گیاه چغندر را نیز آلوده می کند از این رو این آفت به عنوان مگس چغندر نیز شناخته می شود. مینوزها معمولا مگس های سیاهی هستند که خود بی ضرر بوده اما لاروهای آنها خسارت قابل توجهی در گیاه ایجاد می نماید. لارو این آفت پس از خروج از تخم، از برگ های اسفناج تغذیه کرده  و موجب سوراخ شدن برگ ها می گردد. از نشانه های بارز آفت مینوز، ایجاد خطوط سفید رنگ بر روی برگ ها می باشد. در صورت عدم کنترل این آفت خسارت جبران ناپذیری به محصول وارد خواهد شد.

Before After

بهترین روش برای کنترل آفت مینوز برگ اسفناج چیست؟

۱) استفاده از بذور سالم و عاری از بیماری

۲) جمع آوری و از بین بردن بقایای گیاهی آلوده از مزرعه

۳) استفاده از واریته های مقاوم

۴) رعایت تناوب زراعی

۵) بکارگیری روش های طبیعی با استفاده از زنبور های پارازیتوئید (Diglyphus isaea) و  روغن چریش

۶) استفاده از حشره کش میکربی Avermectin

۷) استفاده از پوشش های توری بسیار ظریف به منظور جلوگیری از تخم گذاری حشرات بالغ آفت

 

بیماری های رایج اسفناج

بیماری ویروس موزائیک خیار بر اسفناج (Mosaic Spinach)

از نشانه های بارز این بیماری زرد شدن برگ ها می باشد که به دلیل کلروز و در نتیجه از دست دادن کلروفیل اتفاق می افتد. برگها ممکن است حالتی پیچیده به خود گرفته و تغییرشکل یابند. دمای بالا شیوع این بیماری را افزایش می دهد. همچنین شته ها در گسترش این بیماری نقش مهمی دارند. این ویروس از طریق سوسک های خیار، گیاهان انگلی، انسان و روش های مکانیکی نیز منتقل می ‌شود.

بهترین روش برای کنترل بیماری موزاییک اسفناج چیست؟

۱) از کاشت اسفناج در نزدیکی گیاهان خیار و دیگر سبزیجات حساس خودداری نمایید.

۲) استفاده از واریته های مقاوم

۳) جمع آوری علف های هرز قبل از کاشت و در طول فصل رشد

۴) حذف بوته‌های آلوده و معدوم نمودن آن‌ها

بیماری سفیدک داخلی اسفناج

بیماری سفیدک داخلی یکی از مهم ترین بیماری های اسفناج به شمار می رود. عامل بیماری سفیدک داخلی اسفناج Peronospora farinosa می باشد. این بیماری زمانیکه دمای محیط کمتر از ۲۴ درجه سانتی گراد و رطوبت بالا باشد ایجاد می شود. از نشانه های بارز این بیماری ایجاد لکه های زرد نامنظم بر روی برگ ها می باشد. در سطح زیرین برگ های آلوده معمولا توده های قارچی بنفش یا خاکستری رنگ دیده می شود. زمانیکه بیماری شدت می یابد، برگ ها از حالت طبیعی خارج شده و به صورت پیچیده در می آیند. سفیدک دروغی قادر است در تمام مراحل رشد، گیاه را آلوده نماید و منجر به مرگ گیاه گردد. 

 

بهترین روش برای کنترل بیماری سفیدک داخلی اسفناج چیست؟

۱) استفاده از ارقام مقاوم

۲) رعایت تناوب زراعی

۳) کاهش تراکم گیاهان در مزرعه

۴) کاهش رطوبت اطراف گیاه

۵) استفاده از قارچ کش متالاکسیل هر ۱۴ روز یکبار

۶) ضدعفونی بذور با استفاده از قارچ کش بردوفیکس

بیماری پژمردگی فوزاریومی اسفناج

عامل بیماری پژمردگی فوزاریومی اسفناج Fusarium oxysporum می باشد. این بیماری در دماهای بالای ۲۷ درجه سانتی گراد و خشکی طولانی به وجود می آید.

از نشانه های بارز این بیماری ایجاد لکه های زرد رنگ بر روی برگ های بالغ می باشد. این لکه ها به تدریج گسترش پیدا کرده و تمام سطح برگ را می پوشاند به گونه ای که برگ ها حالتی پژمرده به خود می گیرند.

بهترین روش برای کنترل بیماری پژمردگی فوزاریومی اسفناج چیست؟

۱) استفاده از ارقام مقاوم

۲) رعایت تناوب زراعی به مدت سه سال

۳) نگهداری رطوبت کافی در خاک

۴) ضد عفونی بذور با قارچکش توپسین ام به نسبت ۰٫۵ تا ۱ درصد

۵) ضد عفونی خاک با مخلوط کلروپیکرین (Chloropicrin)

بیماری گیاهچه میری اسفناج 

بیماری بوته میری یا مرگ گیاهچه یکی از بیماری های مهم اسفناج به شمار می رود. مهم ترین عامل این بیماری Fusarium Oxysporum می باشد. این بیماری علاوه بر اسفناج گیاهانی نظیر چغندر، کلم، گوجه فرنگی، نخود و هندوانه را نیز آلوده می نماید. بیماری بوته میری با آسیب به بافت ریشه ای گیاهان سبب پوسیدگی آنها می گردد. از نشانه های بارز این بیماری می توان به جوانه زنی ضعیف بذر، مرگ نهال های تازه، کاهش رشد گیاه، زرد شدن برگ ‌های پایینی، پژمردگی و در نهایت از بین رفتن کامل گیاه اشاره نمود. معمولا ریشه گیاهان آلوده، به رنگ قهوه ای و یا مشکی و به صورت زخم های آبسوخه قابل مشاهده می باشد. شدت بیماری تحت تاثیر ارقام مورد کشت، بافت خاک، رطوبت خاک و عوامل بیماری زا متفاوت می باشد. با این حال آب و هوای مرطوب و دمای ۲۴ الی ۲۷ درجه سانتی گراد در گسترش بیماری نقش مهمی دارند.

بهترین روش برای کنترل بیماری گیاهچه میری اسفناج چیست؟

۱) افزایش تراکم بین بوته ها

۲) رعایت تناوب زراعی ۴ تا ۶ ساله

۳) نگهداری رطوبت کافی در خاک

۴) ضدعفونی بذور و خاک با قارچ کش بردوفیکس به نسبت ۱۰ در هزار

بیماری لکه سیاه اسفناج

این بیماری در بسیاری از مناطق کشور نظیر گرگان، ورامین، کرج، صفی آباد، دزفول و تیرتاش گزارش شده است. عامل این بیماری قارچ Heterosporium variable می باشد. این بیماری علاوه بر اسفناج گیاهانی نظیر چغندر قند، سیب زمینی و غیره را نیز آلوده می نماید. هوای بارانی و مرطوب و  و دمای پایین به گسترش بیماری کمک می کند. از نشانه های بارز این بیماری ایجاد لکه های رنگ پریده، مدور و سیاه رنگ در سطح فوقانی برگ های اسفناج می باشد. این لکه ها به مرور گسترش پیدا کرده و تمام سطح برگ را می پوشاند.

بهترین روش برای کنترل بیماری لکه سیاه اسفناج چیست؟

۱) برداشت به موقع محصول

۲) از بین بردن بقایای آلوده از مزرعه

بیماری زنگ سفید اسفناج

عامل بیماری زنگ سفید اسفناح قارچ Albugo occidentalis می باشد. از نشانه های بارز این بیماری ایجاد گال های سفید تا زرد رنگ بر روی قسمت های زیرین برگ می یاشد. با گسترش بیماری لکه های سفید رنگ پودری سطح برگ را فرا می گیرند. بیشترین خسارت حاصل از این بیماری در برگ های مسن تر قابل مشاهده می باشد. عواملی مانند رطوبت و دمای ۱۵ درجه سانتی گراد در گسترش بیماری نقش مهمی دارند.

بهترین روش برای کنترل بیماری زنگ سفید اسفناج چیست؟

۱) استفاده از واریته های مقاوم

۲) جمع آوری و از بین بردن بوته های آلوده از مزرعه

۳) اجتناب از آبیاری بارانی و بکارگیری آبیاری زمینی

۴) عدم کشت متراکم به منظور تهویه مناسب گیاه

۵) رعایت تناوب زراعی

۶) سمپاشی یا سموم محافظتی به محض مشاهده ی اولین علائم

شرایط لازم جهت کشت اسفناج

– آب و هوا

اسفناج گیاهی است که به سرما مقاوم بوده و در آب و هوای معتدل و خنک رشد بهتری دارد. 

– دما

این گیاه قادر است تا  ۷ درجه سانتی گراد زیر صفر را تحمل نماید.

– خاک

اسفناج گیاهی است که دارای ریشه بسیار عمیق بوده و در خاک های لومی و غنی بهترین رشد را دارد. از این رو زمین های کم عمق و یا زمین های غیر قابل نفوذ برای کشت اسفناج چندان مناسب نیستند. ph مناسب برای کشت این گیاه بین ۶٫۵ تا ۷ می باشد.

– میزان بذر مصرفی

مقدار بذر لازم متغير و تابع فواصل کاشت مى‌باشد.

تناوب اسفناج به چه صورت می باشد؟

کاشت اسفناج در تناوب بعد از بقولات و سیب زمینی زودرس محصول دهی بسیار عالی دارد و کاشت این گیاهان قبل از کاشت اسفناج توصیه شده است.

زمان کاشت اسفناج

اسفناج جزء گیاهانی است که در آب و هوای معتدل و خنک بهترین بازدهی را به همراه دارد. از این رو بهترین زمان کاشت اسفناج در مناطق گرمسیری فصل پاییز و در مناطق سردسیری اوایل بهار می باشد.

کاشت اسفناج

اسفناج را می توان در هر مکانی اعم از گلدان، باغ و باغچه پرورش داد.

برای کاشت اسفناج در باغچه ابتدا مقداری کمپوست یا کود حیوانی را با خاک مخلوط کنید آنگاه خاک را با استفاده از دیسک یا کولتیواتر نرم و یکنواخت کرده و افدام به کاشت بذر به صورت دستی و یا با استفاده از ماشین بذر پاش نمایید. در روش دست پاش ( کرتی) می توان مقدار ۲۵ الی ۳۰ کیلوگرم بذر را با فاصله ۵ سانتیمتر روی ردیف هایی به فاصله ۱۵ الی ۳۰ سانتیمتر و با عمق یک و نیم تا دو نیم سانتی متر کشت نمود. سپس زمین موردنظر را کرت بندی کرده تا علاوه بر تماس بهتر بذر با خاک از شسته شدن خاک و کود جلوگیری شود.

 پس از کاشت بذر شروع به آبیاری کرده و این کار را مرتباٌ تا زمان سبز شدن جوانه ها تکرار نمایید.

داشت اسفناج

– کوددهی

استفاده از کودهای ازته نقش قابل توجهی در رشد سریع اسفناج به همراه دارد. علاوه بر این به کارگیری بارورکننده های غنی از نیتروژن هر دو هفته یکبار موجب افزایش تولید محصول خواهد شد.با توجه به اینکه طول دوره رشد اسفناج کوتاه است توصیه ما این است که آن را به محصول قبل از اسفناج بدهید. در صورتیکه زمین از مواد مغذی کافی برخوردار نباشد می توانید از کود حیوانی کاملاٌ پوسیده به مقدار ۱۰ الی ۱۵ تن در هکتار استفاده نمایید. 

– آبیاری

آبیاری گیاه اسفناج باید به طور منظم صورت گیرد. این گیاه به دلیل داشتن برگ های پهن و بزرگ نیاز زیادی به آب دارد. البته دقت نمایید که بیش از حد آن را آبیاری ننمایید. زیرا موجب کاهش عملکرد محصول خواهد شد.

– علف های هرز

اسفناج نسبت به علف های هرز بسیار حساس می باشد. این مسئله در اوایل رشد گیاه بسیار حائز اهمیت می باشد. در صورتیکه مزرعه توام با علف های هرز باشد، برداشت محصول با مشکلاتی مواجه خواهد شد. استفاده از کولتیواتورهای دستی با عمق کم یا سله شکنی سطح خاک در کنترل علف های هرز بسیار موثر می باشد.

برداشت اسفناج

بطورکلی طول دوره ی کاشت تا برداشت اسفناج بسته به شرایط آب و هوایی ۶ الی ۱۰ هفته به طول می انجامد. زمان برداشت اسفناج هم زمان با ۵ تا ۶ برگه شدن گیاه صورت می گیرد. قبل از برداشت ابتدا زمین را آبیاری کرده و پس از تبخیر رطوبت اضافی، اقدام به برداشت محصول می نمایند. جهت برداشت این سبزی، باید تنها برگ های آن را جدا کرده و مصرف نمود. زمانیکه آن را از ریشه کامل در نیاورده باشید می توانید چندین مرتبه آن را برداشت نمایید. 

چنانچه این گیاه را در فصل بهار کاشته باشید 

اقدامات لازم پس از برداشت اسفناج

اسفناج گیاهی است که نمی توان به مدت طولانی آن را ذخیره و انبار کرد. به منظور نگهداری و استفاده طولانی از این گیاه می توانید آن را خشک کرده و از پودر آن استفاده نمایید. علاوه بر این شما قادر هستید به منظور حفظ ویتامین‌ها و ریزمغذی‌های موجود در اسفناج، آن را به صورت خام و خرد نشده تا زمان پخت و مصرف در فریزر قرار دهید و به مدت طولانی از آن استفاده نمایید.

یک روش اصولی برای نگهداری آن در فریزر این است که ابتدا اسفناج ها را برای یک تا دو دقیقه در آب جوش قرار دهید سپس آب و یخ را در ظرفی ریخته و بعد از درآوردن اسفناج ها از آب جوش، برای یک تا دو دقیقه آن ها را در آب یخ قرار دهید. آب یخ را دور ریخته و با فشار کمی آب اضافی اسفناج‌ها را بگیرید. به اندازه ی یک مشت اسفناج در دست برداشته و با فشار کمی آن ‌ها را به شکل توپک در آورید و داخل پلاستیک زیپ دار بیندازید. سپس هوای پلاستیک را کامل گرفته و آن را فریز کنید. با این روش اسفناج تا ۱۴ ماه قابل نگهداری در فریزر خواهد بود.


محصولات مرتبط با مقاله
user2
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .