مراحل کاشت برنج

شالی یا برنج از مهم ترین غلات و اقلام غذایی در دنیا به شمار می رود. شالی گیاهی یکساله است که اغلب در مناطق گرمسیری و مرطوب کشت می شود. شالی دارای برگ های بزرگ و نوک تیز با ارتفاعی ۱/۵ متر می باشد. بیشترین اراضی زیر کشت شالی در ایران در استان های مازندران، گیلان، گلستان، فارس، خوزستان و پارس آباد می باشد. 

آیا می دانید شالی دارای چه ارقامی می باشد؟

در جهان بیش از ۱۲۰۰۰۰ گونه برنج وجود دارد که نمونه‌ های بسیار متنوعی از آن در ایران کشت می‌شود. برنج دارای ارقام زودرس (طول دوره رشد ۱۳۰ تا ۱۴۵ روز)، متوسط رشد (۱۵۰ تا ۱۶۰ روز) و ارقام دیررس (۱۷۰ تا ۱۸۰ روز) می‌باشد. استفاده از ارقام اصلاح شده متناسب با شرایط محیطی کشت یکی از ضرورت های کاشت محسوب می شود.

برنج طارم
برنج کاظمی
برنج شیرودی
Previous
Next
رایج ترین ارقام مقاوم بر اساس اقلیم مناسب کشت
مازندران ارقام کشوری، پویا، تابش، درفک، ندا، فیروز، مصباح، گرده، تایچونگ ۶۵، فوجی مینوری، آمل ۱، آمل ۲، آمل ۳، سپیدرود، مهر، مازند، دشت، نعمت، طارم، هاشمی
گیلان دیلم، درفک، ندا، گیل ۱، گیل ۳، سپیدرود، بجار، نعمت، هاشمی، علی کاظمی، صدری، حسنی
گلستان پویا، تابش
خوزستان دانیال، اهواز ۱، هراز
کهگلویه و بویر احمد کریم، چرام ۱، چرام ۲، چرام۳، یاسوج ۱، یاسوج ۲، یاسوج ۳
چهار محال بختیاری کوهرنگ
اصفهان زاینده رود، عنبربو، سازندگی
فارس عنبربو، دورودزن
رشت آنام، تیسا
استان های برنج خیز گیلانه، گوهر، شیرودی، شفق، کادوس، صالح، فجر، ساحل، خزر
مناطق سردسیر کوهسار، اوندا

آیا می دانید شلتوک برنج چه خواصی دارد؟

شلتوک به پوسته اولیه دانه های برنج گفته می شود که علاوه بر تهیه دمنوش در بسیاری از صنایع مختلف از قبیل اصلاح ساختار خاک، کنترل آسیب حشرات در انبار های مواد غذایی، تصفیه آب، جذب روغن، صنعت فولاد، سیمان و بتون، بلوک های ساختمانی، آجر های نسوز و …به صورت سوزاندن و استفاده از خاکستر آن کاربرد فراوانی دارد. علاوه بر موارد ذکر شده از شلتوک برنج در تهیه آرد جهت مصرف در سوپ و خورش و انواع غذاهای دیگر نیز استفاده می شود. دمنوش شلتوک خواص بسیاری در دستگاه قلبی-عروقی، عصبی، تنفسی، گوارشی و حتی پوست دارد. به گونه ای که استفاده از عصاره گیاهی شلتوک از پیری و چین و چروک پوست جلوگیری می کند.

اقدامات لازم قبل از کاشت شالی

انتخاب زمین مناسب جهت کشت شالی

اراضی که دارای خاک حاصلخیز با زهکشی مناسب می باشند جهت کشت شالی بسیار مناسب هستند. نوع خاک برای رشد این گیاه لیمونی رسی می باشد که به دلیل دارا بودن ذرات ریز تشکیل دهنده قابلیت نفوذپذیری کمتری نسبت به آب دارد از این رو عامل مهمی در غرقابی شدن اراضی شالیزار محسوب می گردد. این نوع خاک تمام عناصر موردنیاز شالی را دارا می باشد بنابراین گیاه در این نوع خاک به راحتی رشد می نماید. با توجه به اینکه کیفیت خاک یکی از شاخصه های مهم در زراعت شالی به شمار می رود از این رو استفاده از تناوب زراعی به ویژه کشت شبدر قبل از کاشت برنج می تواند نقش موثری در حاصلخیزی خاک و کیفیت محصول به همراه داشته باشد. همچنین استفاده از کود دامی پوسیده به میزان ۲۰ تن در هکتار جهت افزایش حاصلخیزی خاک موثر می باشد.

آماده ساختن زمین

آماده سازی زمین در دو مرحله، آماده سازی خزانه و آماده سازی زمین اصلی انجام می شود. 

انتخاب بذر مرغوب در کشت شالی

بذر انتخاب شده باید سالم و عاری از هر گونه آفت و بیماری باشد. کشاورزان می توانند بذور مرغوب و با کیفیت را از مراکز خدمات جهاد کشاورزی تهیه نمایند. اغلب کشاورزانی که با روش تهیه بذر آشنا می باشند هر ساله مقداری از محصول خود را با شلتوک با رعایت شرایط استاندارد در محلی دور از نور آفتاب و رطوبت نگهداری می نمایند تا از گزند حشرات و آفات در امان باشد و بتوانند آن را برای کاشت سال بعد بکار گیرند. بذر نگهداری شده نباید زیاد خشک شود و رطوبت آن باید بین ۱۴ تا ۱۵% حفظ شود. عمل بذر گیری معمولا هر دو سال یکبار تکرار می شود و نباید از یک بذر بیش از دو سال استفاده نمود.

میزان بذر انتخابی

میزان بذر شالی با توجه به روش بذرکاری، شرایط خاک و مدیریت های زراعی متفاوت می باشد و تقریبا بین ۸۵ تا ۱۷۵ کیلوگرم در هکتار متغیر است.

ایستگاهی: برای ارقام محلی و اصلاح شده ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم مناسب است و برای هیبرید ۲۰ تا ۲۵ کیلو مناسب است.

مکانیزه: ۱۸۰ الی ۲۰۰ گرم بذر جوانه دار شده برای ارقام محلی در هر جعبه و  ۱۵۰گرم بذر جوانه دار شده برای ارقام اصلاح شده پرمحصول در هر جعبه توصیه می شود ولی در برنج هیبرید ۸۰ گرم در هر جعبه مناسب است

نکته مهم در میزان بذر: چنانچه میزان بذر زیاد در اراضی حاصلخیز با مقادیر زیادی کود همراه باشد موجب خوابیدگی محصول و کاهش عملکرد می گردد. همچنین مصرف بذر کمتر نیز جدا از افزایش درصد پروتئین برنج می تواند در کاهش عملکرد محصول نقش داشته باشد. از این رو بهترین راهکار استفاده از واریته های پاکوتاه، مقاوم به خوابیدگی، پرمحصول و کودپذیر می باشد.

سبک و سنگین کردن بذر

به منظور سبک و سنگین کردن بذر می توان از محلول های آب و نمک، سولفات آمونیوم، خاکستر چوب و خاک رس استفاده نمود. اینکار جهت جدا نمودن بذور سالم از بذور پوک و نارس در فروردین ماه صورت می گیرد. روش تهیه محلول برای سبک و سنگین نمودن بذر با استفاده از وزن مخصوص اجسام انجام می گیرد. مقدار مورد استفاده نمک در محلول حدود ۴ کیلوگرم در ۲۰ لیتر آب خالص، در سولفات آمونیوم حدود ۴ الی ۵ کیلوگرم، در روش خاکستر چوب حدود ۱۲ تا ۱۴ لیتر خاکستر چوب می باشد.

ضد عفونی نمودن بذر

ضدعفونی بذر می تواند باعث جلوگیری از بیماری های قارچی و کاهش میزان صدمات ناشى از حمله حشرات مضر در شالی شود. برای ضدعفونی بذر می توان بذور را در به مدت ۲۴ ساعت در آب ولرم با حرارت ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتی گراد قرار داد. سپس بذور را با استفاده از قارچ کش هایی نظیر تریفومیزول به میزان ۳.۳ میلی لیتر برای هر کیلوگرم بذر، فلودیوکسونیل به میزان دو میلی لیتر برای هر کیلوگرم بذر، کاربوکسین تیرام به میزان دو گرم برای هر کیلوگرم بذر و تیوفنات متیل به اضافه تیرام  به میزان سه گرم برای هر کیلوگرم بذر ضدعفونی نمایید. ضدعفونی بذر باید قبل از عملیات بذرپاشی انجام شود.

شرایط لازم جهت جوانه زنی بذر

به منظور افزایش جوانه زنی بذر می توان بذور را در محلی با حرارت ۲۵-۳۰ درجه سانتی گراد یا در جایی گرم نگهداری نمود. سپس جهت تامین رطوبت و تهویه هوا در دانه ها هر ۱۲ ساعت مقداری آب ولرم (آب با دمای۳۰-۴۰ درجه) بر سطح آنها پاشیده و هم زنید. این کار را تا زمانیکه اندازه ریشه چه و ساقچه آن حدود نیم میلی متر برسد و جوانه ها به طور یکنواخت رشد کنند ادامه دهید. نگهداری بذر در شرایط مناسب جهت جوانه زنی معمولا در فروردین  ماه انجام می شود.

روش های کاشت شالی

۱- کشت مستقیم یا روش خشکه کاری برنج

با توجه به شرایط خشکسالی که بیشتر استان های کشور را در سال های اخیر تهدید کرده است و با توجه به محدودیت های کشت برخی محصولات در استان ها، روش خشکه کاری می تواند بهترین راهکار برای حفظ بستر کشاورزی محسوب شود.

روش مستقیم در ابتدا از کشورهایی نظیر آمریکا که دارای زراعت مکانیزه هستند آغاز شد. کشت مستقیم روشی برای توسعه برنج در مناطق مختلف کشور از جمله گلستان که دارای اقلیم خشک برای کشت شالی هستند مورد توجه کشاورزان قرار گرفته است.

روش کاشت مستقیم

در این روش بذر شالی به صورت مستقیم در زمین اصلی که ۱ الی ۲ مرتبه با دستگاه چیزل به عمق ۱۰ الی ۱۵ سانتی متر شخم زده شده است کشت می شود. نحوه کاشت به روش مستقیم به این صورت می باشد که ابتدا بذرها بصورت ردیف هایی با عرض مشخص و با فاصله هایی معین از یکدیگر به وسیله ماشین های مختلفی کاشته می شوند. در مرحله داشت انواع ماشین های کشاورزی عمل وجین نمودن را انجام داده و در مرحله برداشت نیز دانه های برنج به وسیله کمباین ها برداشت می شوند.

به منظور کشت مستقیم به روش خشکه کاری مراحل زیر می بایست اجرا شود.

مرحله اول
شخم اولیه بعد از برداشت زراعت قبلی
مرحله دوم
شخم ثانویه و آماده کردن زمین به حالت خشک در اوایل اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه
مرحله سوم
مصرف ۱۰۰ کیلوگرم کود فسفاته ، ۱۰۰ کیلوگرم کود پتاس به همراه ۱۰۰ کیلوگرم کود ازته به صورت پایه برای ارقام محلی و سپس مخلوط کردن کود و سم با خاک با استفاده از دستگاه کولتیواتور یا دیسک
مرحله چهارم
خیساندن بذر همراه با محلول ضدعفونی کننده به مدت ۲۴ ساعت
مرحله پنجم
کاشت بذر با دستگاه خطی کار غلات، نظیر تاکا، کشت گستر،پنوماتیک، با رعایت فواصل کشت بین دو ردیف(بستن یکی در میان لوله های سقوط)نکته مهم این است که عمق کشت از ۱ الی ۲ سانتی متر بیشتر نباشد و فاصله هر ردیف ۲۵ سانتی متر همانند کلزا باشد
مرحله ششم
شروع آبیاری ۳-۴ روز بعد از عملیات کاشت بذر برنج ( نکته مهم این است که زمین نباید قبل از کشت بذر آبیاری شود)
مرحله هفتم
مصرف کود سرک به مقدار ۵۰ کیلوگرم برای ارقام پر محصول و۲۵ کیلوگرم برای ارقام محلی(در مرحله ۴ تا۵ برگی)تقریبا ۳۵-۴۰ روز پس از بذر پاشی
مرحله هشتم
در صورت رشد علف هرز، مصرف علفکش بازاگران(بنتازون) و یا پروپانیل (با توجه به نوع علف هرز) یا وجین حدود ۳۰ روز بعد از کاشت
مرحله نهم
مصرف کود سرک به میزان ۵۰ کیلوگرم کود ازته برای ارقام پر محصول و ۲۵ کیلوگرم برای ارقام محلی در مرحله تشکیل خوشه اولیه
Previous
Next

نکات قابل توجه در میزان مصرف کود به روش کشت مستقیم

توصیه کودی فوق به صورت کلی بوده و لذا با استفاده از آزمون خاک در هر منطقه، کود مورد نیاز کشت براساس تعیین مقدار و زمان مصرف اقدام گردد.

مزایای استفاده از روش خشکه کاری برنج

۱) راهکاری موثر در مقابله با خشکسالی به دلیل نیاز کم به آبیاری 

۲) کاهش زمان کشت

۳) کاهش آلودگی خاک و آب و بهبود تهویه خاک

۴) بهبود شرایط اقلیم مزرعه (دمای هوا بین فاصله ردیف ‌های کشت در شب و روز)

۵) کاهش امراض و آفات برنج 

۶) کنترل و مدیریت بهتر مزرعه برای از بین بردن علف‌ های هرز

۷) کاهش میزان مصرف آب و ذخیره آب ‌های زیر زمینی (از ۱۵ تا ۱۸هزار متر مکعب به ۵ تا ۸ هزار متر مکعب)

۸) کاسته شدن از زحمت کشاورز نسبت به روش تهیه خزانه

۹) کاهش ۴۰ درصدی هزینه های تولید (پادلینگ یا گلخرابی،خزانه گیری،نشاکاری،وجین دستی و…..)

۱۰) کاهش ۵۰ درصدی میزان مصرف بذر

۱۱) یکنواختی در سبز شدن مزرعه و در نتیجه برداشت بهتر و به هنگام محصول

۱۲) کارایی بهتر کود وسموم آفت کش نسبت به روش غرقابی

۱۳) امکان استفاده از ماشین آلات کشاورزی در کاشت و برداشت

۲- کشت نشایی

کشت نشایی برنج متداول تر از روش مستقیم می باشد اما با توجه به محدودیت های کشت و میزان کم ذخیره آبی اکثرا در مناطق مازندران و گیلان که دارای خاک حاصلخیز است به صورت سنتی-غرقابی انجام می شود. محصولاتی که از این روش کشت می شوند از نظر کیفی بهتر و پربارتر هستند.

میزان آب مصرفی جهت کشت نشایی

کشت شالی از طریق این روش بین ۱۲ تا ۱۵ هزار متر مکعب و در برخی از مناطق استان تا ۱۸ هزار متر مکعب در واحد سطح آب نیاز دارد.

خزانه برنج و تولید نشاء شالی

خزانه به قطعه زمین کوچکی اطلاق می شود که در داخل زمین یا خارج از مزرعه قرار دارد. با توجه به اینکه بذرهای برنج در شرایط غرقابی قادر به جوانه زنی نمی باشند از این رو کشاورزان به منظور استفاده حداکثری از بذور و داشتن مزرعه ای یکدست در ابتدا بذرها را در محیطی کوچکتر به نام خزانه و تحت شرایط کنترل شده کشت می نمایند و پس از اینکه بذر به گیاهچه ای قوی و مقاوم تبدیل شد، نشاء (گیاهچه ها) را به زمین اصلی منتقل می نمایند.

انواع خزانه برنج

– خزانه سنتی

در نشاء سنتی کشت شالی، محل خزانه را به عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر در اواخر پاییز شخم می زنند و در اواخر زمستان قبل از کشت بذر بر روی آن مقداری کود دامی پوسیده می ریزند و به خوبی آن را با خاک مخلوط می کنند.

– خزانه ایستگاهی (جوی پشته ای)

خزانه ایستگاهی بهترین روش برای پرورش نشاء می باشد. این خزانه متناسب با شیب زمین است و دارای ۱۵ متر طول و حدود ۲ متر عرض بوده به نحوی که فاصله دو پشته از هم ۳۰ سانتی متر می باشد. بستر خزانه جوی پشته ای برای یک هکتار زمین اصلی حدود ۲۰۰ متر مربع توصیه شده است. همچنین رطوبت لازم در این نوع خزانه به وسیله آب جوی ها تامین می شود و نیاز به آبیاری غرقابی نمی باشد. در روزهای آخر خزانه قبل از انتقال نشاء به زمین اصلی باید سطح خزانه غرقاب باشد تا برداشت نشاء از زمین به سهولت انجام شود. در خزانه ایستگاهی حدود ۴۰ کیلوگرم بذر خشک و یا ۵۰ کیلوگرم بذر جوانه دار توصیه می شود ضمن آنکه استفاده از نایلون به منظور جلوگیری از خطرات ناشی از سرمای بهاره و پیش رس نمودن نشاء مهم می باشد. در خزانه های تهیه شده بصورت جوی پشته ای، بذور بر روی پشته پاشیده شده و آب به صورت نشتی به بذور می رسد. 

– خزانه جعبه ای (مکانیزه)

در این روش برای تهیه نشاء از جعبه های نشاء استفاده می شود. نشاء های رشد یافته در این جعبه ها از طریق ماشین نشاء کاری قابل استفاده می باشد. جعبه های نشاء از جنس پلاستیک بوده و  دارای ابعاد  ۵۸ سانتی متر طول، ۲۸ سانتی متر عرض و ۳ سانتی متر عمق می باشند.

خاک مناسب برای پرورش نشاء جعبه ‌ای، خاک لوم رسی می باشد و خاک های شنی و رسی مناسب این کار نیستند. بهترین نوع خاک بدین منظور، خاک شالیزاری، خاک جنگل، خاک باغ و خاکی است که قبلاً برای کشت مورد استفاده قرار گرفته و حاوی مقداری مواد آلی است. مقدار خاکی که برای یک جعبه لازم است حدود ۵ کیلوگرم است. بعد از ریختن خاک بستر بذر، جعبه‌ ها توسط پمپ آبپاشی می ‌شوند که بر روی ماشین بذرپاش تعبیه شده و دارای نازل‌ هایی با فشار قابل تنظیم برای آبپاشی است. جهت تولید نشاء برای سطحی معادل ۱۰۰۰ مترمربع از زمین اصلی، نشاء‌ های جوان به ۱۰۰ کیلو خاک و نشاء ‌های نیمه ‌بالغ به ۱۵۰ کیلو خاک نیاز می‌باشد. پس از آماده شدن جعبه ها و رویش اولیه گیاه آنها را بر روی بستر های آماده شده خزانه در کنار یکدیگر قرار داده و با پوشش پلاستیکی روی آنها را بپوشانید.

آماده نمودن بستر خزانه

خاک خزانه باید دارای هوموس و از زهکشی مناسبی برخوردار باشد. همچنین محل خزانه باید عاری از بیماری های خاکزاد و علف های هرز باشد.

بستر خزانه در اسفند ماه، باید به خوبی بوسیله تیلر به عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر شخم زده شود. سپس کود دامی پوسیده به بستر خزانه اضافه و آنها را به خوبی ترکیب می نمایند آنگاه خزانه را غرقاب می کنند. سپس مجددا اقدام به شخم زدن کرده و سطح آن را صاف می کنند. هدف از شخم دوم و سوم از بین بردن بقایای محصول قبلی می باشد که اغلب در اواخر اسفند و اوایل فروردین ماه انجام می شود تا شرایط لازم جهت جوانه زنی بذر فراهم شود.

مرحله 1 مرحله 2

محل احداث خزانه

به منظور داشتن خزانه ای خوب و سالم محل احداث خزانه از اهمیت بالایی برخوردار است. از این جهت عرض خزانه حدود یک تا ۱.۵ متر و طول آن ۱۰ متر و فاصله بین دو خزانه ۲۰ سانتی ‌متر در نظر گرفته می شود. برای کشت هر هکتار از شالیزار به ۲۵۰ متر مربع خزانه نیاز هست. خزانه باید به صورت شمالی جنوبی احداث شود تا هم بیشترین نور خورشید را دریافت کند و هم از وزش‌ بادهای غربی- شرقی مصون بماند. محل خزانه به ازای هر هکتار کشت برنج ۲۵۰ تا ۳۰۰ متر مربع مورد نیاز است و به صورت جوی پشته یا ایستگاهی توصیه می شود.

کاشت نشاء در خزانه

خزانه گیری مرحله دوم از کشت و کار برنج بعد از شخم و شیار است. بهترین زمان برای خزانه گیری برنج نیمه اول فروردین بعد از سپری شدن سرما می باشد. اما در یک دهه اخیر به دلیل تغییرات آب و هوایی برخی از کشاورزان از دهه سوم اسفند نیز اقدام به خزانه گیری می نمایند. حداکثر ماندگاری نشاء برنج در خزانه باید ۳۰ تا ۳۵ روز باشد و سپس به زمین اصلی منتقل شود.

یکی از عوامل تهدید کننده برنج سرما می باشد. از این رو خزانه گیری قبل از دهه سوم اسفند با خطر پذیری بالایی رو به رو است. علاوه بر این بیشتر ارقام شالی نسبت به سرما حساس هستند به نحوی که سرما موجب از بین رفتن نشاء ها در خزانه برنج می شود. از این جهت به منظور جلوگیری از خسارت های سرما در اوایل بهار بعد از بذرپاشی، روی بستر خزانه را با نایلون می پوشانند. نحوه کار به این صورت می باشد که از تعدادی کمان های چوبی یا فلزی بر روی بستر خزانه استفاده می کنند. به گونه ای که هر کدام تقریبا ۵۰ سانتی متر از هم فاصله داشته باشند و سپس روی آنها را با نایلون می پوشانند. مقدار نایلون مورد نیاز برای ۱۰۰ متر مربع خزانه، ۵۵ متر نایلون با عرض ۴ متر (به صورت دولا) است. این نایلون را به ازای هر دو بستر کنار هم، حدود ۱۱ متر برش داده و روی کما‌ن ‌ها می‌ کشند.

به منظور داشتن نشاء های سالم و قوی مراقبت های زراعی از خزانه نظیر استفاده از پوشش نایلونی، کودپاشی، مبارزه با علف ‌های هرز و کنترل حشرات زیان ‌آور خزانه بسیار مهم می باشد.

دمای مناسب جهت رشد و نمو گیاه در خزانه
۵ روز اول از روز ۶ تا ۱۵ از روز ۱۵ تا ۲۰
طی روز ۳۰ تا ۳۲ درجه سانتیگراد ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد ۲۰ درجه سانتیگراد
طی شب ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد ۱۲ تا ۱۵ درجه سانتیگراد

نکات مهم آبیاری و هوادهی خزانه برنج

۱) از ۵ تا ۷ روز قبل از نشاء کاری باید پوشش پلاستیک خزانه برداشته شود. در طول دوره خزانه و در تمام روزهایی که هوا آفتابی است باید قسمتی از نایلون برداشته شود تا هوا جریان یابد در غیر این صورت نشاء ها صدمه خواهند دید. در هنگم شب که هوا رو به سردی می رود باید پلاستیک گذاشته شود. این عمل تا ۲ و ۳برگی شدن نشا برنج ادامه دارد. 

۲) چند روز اول بذرپاشی نباید روی بستر خزانه آب باشد. چراکه رطوبت خاک برای جوانه زنی آن کافی است.

۳) پس از دو یا سه برگی شدن و همزمان با هوادهی گیاهچه ها باید پای بوته ها آب وجود داشته باشد. همچنین از ماندابی شدن بستر خزانه باید جلوگیری شود.

۴) بهتر است آب آبیاری برای خزانه در کرتی جمع شده باشد و حداقل یک بار در روز آبیاری خزانه صورت گیرد.

۵) در صورت نیاز در صبح ها به خزانه آب رسانده و بلافاصله زهکشی شود تا روی بستر آب قرار نگیرد. 

۶) بهترین زمان آبیاری خزانه در هوای سرد قبل از ظهر و در هوای گرم ۸ صبح است.

۷) چنانچه هوای محیط سرد باشد نیاز به تخلیه آب خزانه نیست و در اولین زمان ممکن با مساعد شدن هوا آب تخلیه شود.

۸) برای هوادهی خزانه در هوای سرد حداقل یک ساعت خزانه بدون آب باشد ولی در هوای گرم از ۹ صبح تا ۴ بعدازظهر خزانه بدون آب و سپس آبیاری شود.

۹) در مرحله ۳ برگی بویژه در روزهای گرم لازم است نسبت به هوادهی و مطابقت دادن گیاهچه به شرایط آب و هوایی طبیعی اقدام نمود.

۱۰) بعد از ۳ روز آب داخل خزانه را خارج کرده و بر روی بذر ها کلش سوخته ریخته می شود تا از برخورد مستقیم نور خورشید به بذر و حمله پرندگان در امان بماند همچنین این کار باعث تقویت خاک نیز می شود. از این زمان به بعد روزها در داخل خزانه آب است و در هنگام غروب آب را از خزانه خارج می کنند.

کودهای مورد استفاده در خزانه

ردیف نام محصول مقدار در ۵ لیتر آب
۱ هیومیک ۱ لیتر
۲ NPK 20-20-20، دولچه ویتا ۱ کیلوگرم
۳ کودهای اوره و سوپرفسفات تریپل ۲-۲/۵ کیلوگرم در ۱۰۰ متر مربع خزانه
۴ سولفات پتاسیم ۱-۱/۵ کیلوگرم در ۱۰۰ متر مربع خزانه
نکات مهم: ۱) مقادیر فوق روی ۱۰۰۰ کیلوگرم (یک تن) بذر محلول ‌پاشی خواهد شد.۲) بعد از محلول ‌پاشی ۲ ساعت در یک مکان خنک نگهداری شود.۳) حداکثر تا ۱۲ ساعت نسبت به کاشت اقدام شود.

نکات مهم داشت در نشاء خزانه برنج

تمامی کودهای سوپرفسفات تریپل و سولفات پتاسیم به همراه ۵/۱ کیلوگرم کود اوره باید قبل از آخرین مرحله آماده کردن خزانه به زمین داده شده و با خاک مخلوط شوند.

چنانچه از خاک خشک برای بستر خزانه جعبه ای استفاده شود به هنگام آماده کردن خاک ، مقدار ۲ گرم از کودهای اوره، سوپرفسفات تریپل و سولفات پتاسیم به خاک هر جعبه اضافه شود.

اگر نشای خزانه جعبه ای ضعیف و زرد باشند می توان نشاها را با محلول ۲ در هزار (۲ گرم اوره در یک لیتر آب) کود اوره محلولپاشی کرد.

در هر دو حالت خزانه معمولی و خزانه جعبه ای در حالتی که افت درجه حرارت شدید باشد از مصرف کود اوره باید خودداری کرد به خصوص اگر  کاهش درجه حرارت در زمان انتقال نشا به زمین اصلی اتفاق بیفتد.

استفاده از گوگرد عنصری به میزان ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم به منظور کاهش PH بالای خاک در خزانه جعبه ای نیاز می باشد.

– در صورتیکه گیاهچه ها در خزانه علائم بیماری هایی مثل لکه قهوه ای و بلاست را نشان دهند میتوان با مدیریت تغذیه و یا استفاده از قارچکش هایی نظیر هینوزان و بیم (محلول یک در هزار) خزانه ها را سم پاشی نمود.

– باقیمانده کود اوره در یک تا دو نوبت به صورت سرک مصرف شود. فاصله زمانی بین آخرین نوبت مصرف سرک و انتقال نشا به زمین اصلی باید حداقل یک هفته یا بیشتر باشد.

– بعد از بذر پاشی وقتی سوروف ۲ تا ۳ برگی است می توان از پروپانیل استفاده نمود.

– پس از اینکه خزانه آماده بذرپاشی شد در کرت ها به ارتفاع ۳-۲ سانتی متر آب وارد کرده و سم علف کش توصیه شده حفظ نبات بصورت قطره پاشی، در سطح موردنظر پخش می گردد. بعد از ۴-۳ روز، آب کرت ها خارج می گردند و به مدت ۵-۴ ساعت کرت ها با آب شستشو  داده شده و سپس بذرپاشی می گردد. در صورت مشاهده علف های هرز در مرحله ۴-۳ برگی بهتر است بصورت دستی با علف های هرز مبارزه شود.

مزایای استفاده از نشاء به جای کشت مستقیم

۱) توانایی مقاومت بالا در برابر علف های هرز در کشت نشایی به مراتب بیشتر از کشت مستقیم می باشد. اما در صورتیکه مزارع فاقد علف های هرز باشند و مدیریت جامع در این خصوص صورت گرفته باشد روش مستقیم می تواند راهکار مناسبی برای کاهش هزینه های تولید برنج باشد.

آماده سازی زمین اصلی

 برای آنکه زمین به خوبی برای کشت آماده شود باید در سه مرحله شخم زده شود. شخم اول ۳ هفته قبل از نشاء کاری انجام می شود. شخم دوم با استفاده از تراکتور یا تیلر کشاورزی به عمق ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر انجام می شود. پس از آنکه زمین شخم زده شد به منظور تهیه بستر گیاه، مزرعه را از قبل آبیاری و سپس سطح اراضی را نرم می کنند تا به صورت گل-آب در آید. یکی از مزایای گل-آب نمودن زمین ایجاد لایه ‌اى غیر قابل نفوذ نسبت به آب در عمق خاک و جلوگیرى از اتلاف و شستشوى عناصر غذایى می باشد.

کاشت نشاء در زمین اصلی

بوته های شالی را از اواسط اردیبهشت ماه زمانیکه اندازه آنها ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر و ۴ تا ۵ برگی شده باشند به زمین اصلی برای نشاکاری منتقل می کنند. نشاء های برنج را می توان با فواصل ۱۰ تا ۲۵ سانتی متر در زمین اصلی به صورت کپه‌ اى (چندین نشا در یک سوراخ) کشت نمود. فاصله نشاء های برنج در زمین هایی با خاک سبک و کم قوت، کمتر لحاظ می گردد و در اراضی که امکان پنجه زنی در آن بیشتر و دارای خاک حاصلخیز هستند فاصله نشاء ها بیشتر در نظر گرفته می شود. کاشت نشاء در زمین اصلی می تواند هم به صورت دستی و هم با استفاده از نشاکار برنج انجام گیرد.

کشت دستی کشت با دستگاه نشاکار

عمق نشاکاری به منظور افزایش ریشه زایی و رشد طبیعی گیاه نسبتا کم در نظر گرفته می شود چراکه نشاکاری عمیق مانع گسترش طبیعی ریشه می گردد.

بعد از کاشت نشاء باید به زمین کود اوره و فسفات آمونیم به میزان ۱۰۰ کیلو در هکتار داده شود. همچنین به منظور کنترل علف های هرز، ۴ تا ۷ روز پس از نشاکاری، آب داخل مزرعه را ۳ تا ۵ سانتی متر بالا آورده و سپس ورودی و خروجی مرزها را بسته و اقدام به پاشش علف کش های توصیه شده نمایید. سپس بعد از ۴۸ ساعت ورودی و خروجی آب مزرعه باز شود.

مهم ترین آفات و بیماری های قارچی شالی

– آفت کرم ساقه خوار برنج

کرم ساقه خوار مهم ترین آفت شالی شناخته می شود. آفت کرم ساقه خوار اغلب در مناطق مازندران، گیلان و گرگان گزارش شده است. این آفت در فصل زمستان به صورت لارو در علف های هرز خشک حاشیه مزارع وجود دارد و در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت به شفیره تبدیل می شود و پس از مدتی از شفیره ها پروانه خارج می شود. این آفت با تخم گذاری بر روی شالی در خزانه و یا بوته های نشاء شده در زمین اصلی موجب ایجاد خسارت های جدی در شالیزارها می گردند. خسارت آن به گونه ای می باشد که باعث زرد یا خشک شدن جوانه های مرکزی و ایجاد سوراخ در ساقه ها به همراه فضولات دفعی لارو می باشد.

روش مبارزه با آفت کرم ساقه خوار
مبارزه زراعی - از بین علف­ های هرز اطراف مزرعه در هنگام آماده­ سازی مزرعه در اواخر اسفند یا اوایل فروردین - جمع ­آوری برگ های آلوده به تخم در هنگام نشاء و سوزاندن آنها - شخم و شیار زمستانه - آب تخت کردن مزرعه بلافاصله پس از شخم - تناوب زراعی پس از برداشت برنج - عدم سوزاندن بقایای موجود در مزرعه
مبارزه بیولوژیکی در مبارزه بیولوژیک از زنبور تریکوگراما به منظور حفظ محیط زیست و تولید محصول سالم استفاده می­شود که جمعیت آفت در مرحله تخم را کنترل می­ کند (به صورت تریکوکارت در اختیار کشاورز قرار می­ گیرد)
مبارزه شیمیایی - سمپاشی در سن  ۱تا ۳ لاروی آفت ساقه خوار -  در صورت نیاز به مبارزه شیمیایی می‌توان تا زمان حداکثر پنجه زنی از گرانول ریجنت ۲/۰ درصد به مقدار ۲۰ کیلوگرم در هکتار استفاده نمود. اما در مرحله پس از حداکثر پنجه زنی تا قبل از برداشت محصول با توجه به بیولوژی آفت و تداخل نسل ۲ و ۳ از امولسیون دیازینون ۶۰% و یا اکامت ۵۰% به مقدار یک در هزار حداکثر دو نوبت استفاده نمود. (به منظور تأثیر مطلوب گرانول مصرفی، ارتفاع آب مزرعه را به میزان ۳ تا ۵ سانتی متر تنظیم و سپس ورودی و خروجی آب را بسته و تا ۴۸ ساعت آینده از آبیاری مزرعه جلوگیری نمایید. در غیر این صورت می توان از سموم مایع نظیر دیازینون ۶۰ درصد جهت محلول پاشی استفاده نمود.)

– بیماری بلاست برنج

این بیماری یکی از مهم ترین بیماری های شالی محسوب می شود و در بیش از ۷۰ درصد کشورهایی که برنج کاری در آنجا صورت می گیرد شیوع دارد. این بیماری خسارت قابل توجهی به زراعت این محصول وارد می سازد. در کشور ایران نیز خسارت ناشی از این بیماری در شالیزارهای سواحل دریای خزر، گیلان، مازندران، آذربایجان، باختران، اصفهان، خوزستان، فارس، چهار محال بختیاری و کهکیلویه و بویر احمد گزارش شده است اما میزان خسارت وارده به وسیله این بیماری هنوز نامعلوم است. با این وجود طبق گزارش اخویزادگان در سال ۱۳۵۳ خسارت ناشی از این بیماری در برخی از مناطق مانند رودسر حدود ۲۰% محصول بوده است. در گیلان و مازندران نیز بیش از ۱۰ نژاد فیزیولوژیک این بیماری شناسایی شده است.

روش مبارزه با بیماری بلاست برنج
مبارزه زراعی ۱) کاشت ارقام مقاوم به بیماری بویژه ارقامی که زمان خوشه دهی آنها مصادف با بارندگی فصلی نباشد. ۲) کاشت زودتر جهت تسریع در خوشه رفتن گیاه قبل از بارندگی های اواخر تابستان ۳) از بین بردن بقایای گیاهان آلوده ۴) استفاده از بذور سالم و عاری از آلودگی ۵) تناوب زراعی با گیاهانی نظیر شبدر و یونجه
مبارزه شیمیایی ۱) عدم استفاده از کودهای ازته ۲) ضدعفونی بذور به نسبت ۲ تا ۵ در هزار با استفاده از قارچکش بنومیل تیرام (آرازان ۷۵%)، توپسین تیرام و یا ویتاواکس تیرام ۳) استفاده از قارچ کش های آلی فسفره و سیستمیک (قارچ کش های سیستمیک نظیر بنومیل و توپسین و قارچ کش های آلی فسفره نظیر هینوزان، کیتازین، اوریزه میت و فوی وان)

علف های هرز شالیزار

علف های هرز یکی از عوامل خسارتزای گیاهی می باشند به گونه ای که به عنوان میزبان برخی از آفات و بیماری های مهم برنج محسوب می گردند. علف های هرز مزارع شالی بر اساس شکل ظاهری به علف های باریک برگ و علف های پهن برگ تقسیم می شوند.  علف هرز سوروف با نام محلی وازمر، اویارسلام با نام محلی چایر، قاش واش با نام بارهنگ آبی، تیرکمان آبی با نام ریش‌بزی، سل واش با نام اولس، مرغ با نام بندواش، سگ واش و آزولا از جمله علف ‌های هرز مهم در شالیزارها به ‌شمار می ‌روند.

چگونه می توان علف های هرز موجود در اراضی شالیزار را از بین برد؟
پیشگیری - استفاده از بذور سالم و بوجاری شده و فاقد هر گونه بذر علف هرز - جلوگیری از انتقال علف هرز در زمان انتقال نشاء به زمین اصلی - حذف بوته‌های علف‌های هرز در مسیر جوی‌ها - بذرگیری از قسمت های عاری از بیماری و علف هرز - از بین بردن کلیه علف های هرز در مزرعه با آتش زدن بعد از برداشت محصول از محل خزانه
مبارزه زراعی - انجام به موقع آماده سازی زمین اصلی تاثیر زیادی در کنترل علف های هرز دارد. - بسترسازی مناسب و تسطیح یکنواخت مزارع
مبارزه مکانیکی حذف علف های هرز داخل کرت ها و روی مرزها از طریق مبارزه مکانیکی ( وجین دستی) ۲۰ تا ۲۵ روز پس از نشا
روش شیمیایی استفاده از علف کش های رایج شالیزار نظیر لونداکس ( بن‌سولفورون متیل )، ستاف ( سینوسولفورون ) ،بازاگران ( بنتازون )،ساترن ( تیوبنکارب یا بنتیوکارب)، مولینیت ( اوردرام )، پروپانیل ( استام ‌اف -۳۴ )، ماچتی ( بوتاکلر)، ریفیت ( پرتیلاکلر)، تاپ‌استار( اگسادیاژیل)، اگزادیازون ( رونستار) جهت کنترل علف های هرز در روش کشت نشایی

برداشت شالی

عملیات برداشت شالی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. به گونه ای که توسعه روش مناسب برداشت تاثیر بسزایی در کاهش ضایعات کمی و کیفی محصول و کاهش هزینه های تولید به همراه خواهد داشت. ضایعات کمی به آن دسته از ضایعات شالی گفته می شود که در اثر ریزش دانه و خوشه در حین درو، جمع آوری و خرمنکوبی شالی بروز می کند. از این رو برداشت به موقع، خرمنکوبی و خشک کردن و ذخیره سازی اگر به شیوه ای مناسب انجام شود تاثیر زیادی در کیفیت محصول خواهد داشت.

برداشت شالی از مرداد ماه تا نیمه شهریور ماه انجام می شود. باید دقت شود که برداشت شلتوک برنج با محتوای رطوبت ۱۹-۲۳ درصد انجام گیرد. زیرا رطوبت بالاتر فعالیت میکروبی در دانه های شلتوک را افزایش داده و موجب عطر و طعم نامطلوب می گردد. برداشت شالی به سه روش سنتی، نیمه مکانیزه و مکانیزه صورت می گیرد.

مرحله اول در برداشت شالی، خشک نمودن اراضی شالیزار می باشد. قطع کردن آب بسته به نوع ارقام مورد کشت و دوره رشد گیاه، شرایط آب و هوایی و بافت خاک و نیز مشورت کارشناس تعیین می شود. به طور کلی می توان گفت که خارج کردن غرقاب از زمین حدود ۲۰ روز بعد از نشاکاری انجام می شود. ( البته کشت توام برنج با اردک نیاز به مدیریت ویژه آب دارد که باید دقت شود.)

مرحله دوم برداشت محصول به روش ایستگاهی و مکانیزه انجام می گیرد.

روش استگاهی برداشت برنج به این صورت می باشد که هم می تواند به صورت دستی و هم با استفاده از کمباین صورت گیرد. در برداشت با دست به منظور کاهش رطوبت، جمع آوری و خرمنکوبی باید حداقل ۲۴ ساعت بعد انجام شود. در برداشت از طریق کمباین نیز بذور باید پس از خرمن کوبی در شرایطی مناسب هوادهی شوند و یا بلافاصله وارد خشک کن شده تا رطوبت آن کاهش یابد. 

در روش برداشت مکانیزه برنج، مناسب بودن اراضی شالیزار از نظر زهکشی مناسب به منظور کار کمباین ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به گونه ای که اراضی با زهکشی مناسب به کشاورز کمک می کند تا بعد از رسیدن محصول در کمترین زمان ممکن (حدودا ۱۰ روز) اقدام به خشک نمودن زمین نماید تا ادوات کشاورزی بتواند به سهولت در آن حرکت کرده و برداشت انجام شود. در این روش نیز محصول برداشت شده برای کاهش رطوبت حتماً باید به خشکن برده شود.

روش دیگر برداشت، درو محصول با ماشین و یا دستی می‌باشد که بعد از کاهش رطوبت خرمنکوبی با کمباین انجام می‌شود و محصول برداشت شده احتیاج به خشک کردن شلتوک ندارد ولی هزینه برداشت در آن بیشتر از هزینه برداشت مستقیم می‌باشد.

اقدامات لازم پس از برداشت شالی

پس از برداشت برنج اقداماتی به منظور تولید محصولی با کیفیت صورت می گیرد. خشک کردن شلتوک برنج بلافاصله پس از عملیات برداشت به منظور جلوگیری از خسارت های ناشی از آفات و بیماری های قارچی، کاهش ضایعات طی دوره نگهداری و همچنین عدم جوانه زنی دانه از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. به منظور کاهش ضایعات کمی و کیفی، استفاده از خرمنکوب های جریان محوری و تنظیم درست آنها می تواند موثر واقع شود. برای خرمنکوبی می توان از کمباین های مخصوص شالی استفاده نمود.

در بسیاری از کشورهای توسعه یافته عمل بوجاری نمودن شلتوک بعد از خرمنکوبی، قبل از عملیات خشک کردن صورت می گیرد. برای این منظور تمامی کاه و کلش و مواد خارجی از شلتوک به وسیله دستگاه تمیزکن شلتوک خارج می شود. بوجاری نمودن شلتوک به منظور افزایش راندمان تبدیل و درصد برنج سالم ضروری می باشد. بوجاری نمودن عامل موثری در ایجاد یکنواختی در عملیات خشک کردن و بهبود نرخ خشک کردن شلتوک در طی دوره انبارداری می گردد.

رطوبت نسبی محیط جهت خشک نمودن ارقام محلی در سیستم های تبدیل مالشی برابر ۸-۹ درصد می باشد. دمای مناسب هوا نیز جهت خشک نمودن شلتوک ۴۳-۴۵ درجه سانتی گراد می باشد. به منظور خشک نمودن دانه های شلتوک و تبدیل آنها به برنج می توان از روش های سنتی و مکانیزه استفاده نمود.

Before After

فرایند خشک نمودن باید به گونه ای باشد که کیفیت دانه از دست نرود. در ابتدای زمان خشک نمودن، شلتوک به آسانی رطوبت سطحی خود را از دست می دهد. اما برای انتقال رطوبت از بخش مرکزی به زمان زیادتری نیاز دارد. قابل ذکر است که خشک نمودن در مدت زمان کم، با دمای بالا و کاهش سریع رطوبت موجب ایجاد ترک در دانه ها می گردد. از این رو نگه داشتن رطوبت و دما در محدوده خاص در زمان خشک نمودن می تواند تاثیر زیادی در افزایش درصد شالی داشته باشد.

محصولات مرتبط با مقاله

ویدی کالا
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .