نشانه های کمبود بر در گیاهان

عنصر بُر، از جمله عناصر ریزمغذی برای رشد گیاهان محسوب می گردد. بُر از اهمیت ویژه ای بعد از عنصر روی در جهان برخوردار است و کمبود آن باعث مشکلات عدیده ای در سلامت گیاهان می گردد. با توجه به اینکه نسبت به سایر مواد مغذی به میزان اندکی برای گیاه مورد نیاز است با این وجود فقدان آن در گیاهان سبب نارسایی در رشد بافت های مریستمی گیاه و کاهش خاصیت انبارداری محصولات زراعی و باغی می گردد. عنصر بُر، یک جزء از دیواره سلول های گیاهی و ساختار های تولید مثلی به شمار می رود و در پروسه تشکیل گل و میوه، توسعه سیستم ریشه، فرآیند گرده افشانی و تشکیل دانه نقش به سزایی دارد.

چنانچه غلظت بُر در ماده خشک گیاه کمتر از 25 میلی گرم در کیلوگرم باشد گیاه دچار کمبود بُر خواهد شد. کمبود این عنصر یکی از شایع ترین عارضه های کمبود عناصر مغذی در جهان محسوب می گردد که اغلب می تواند بدون هیچگونه علائم برگی ظاهر گردد به گونه ای که گیاهان با وجود آنکه سالم به نظر می رسند اما بذور جوانه نمی زنند و تشکیل گل و میوه صورت نمی گیرد. از این رو این عنصر باید پیوسته در اختیار گیاه قرار داده شود. کمبود این عنصر اغلب با کمبود کلسیم همراه است چراکه این عنصر در خاک به صورت ترکیبات کلسیم و سدیم یافت می شود.

همواره عوامل متعددی بر دستیابی به عناصر مورد نیاز گیاه جهت رشد و نمو تأثیر گذاشته و منجر به غیر قابل جذب شدن آنها توسط گیاه می شوند. شناسایی این عوامل و بهره برداری از روش های صحیح در جهت رفع عوامل محدودکننده ضمن بهبود ساختار خاک و نفوذپذیری بیشتر خاک سبب جذب مواد مغذی توسط ریشه ها و بهبود فرآیند رشد گیاه می گردد.

کاربرد کود بُر در کشاورزی

  1. استحکام دیواره سلولی
  2. تقسیم  سلولی در بافت های مریستمی
  3. القاء فرآیند گرده افشانی و تنظیم دانه
  4. انتقال دهنده کربوهیدرات ها و قندها به گیاهان
  5. سنتز پروتئین ها
  6. تحریک رشد ریشه
  7. رفع علائم کمبود پتاسیم و فسفر در گیاهان
  8. تقسیم سلولی بافت های مریستمی گیاهان
  9. افزایش کمی و کیفی محصول
  10. کاهش مسمومیت آلومینیوم ناشی از ph پایین خاک
  11. افزایش مقاومت گیاهان در برابر تنش ها محیطی
  12. افزایش مقاومت گیاه به آفات و بیماری ها
  13. تثبیت نیتروژن و افزایش غلظت بُر و نیتروژن در اندام های هوایی گیاه
نسبت نیاز گیاهان مختلف به عنصر بُر
نسبتاٌ حساس (کم نیاز)
یونجه، پنبه، سورگوم، مارچوبه، جو، ذرت، کاهو، کلم، کرفس، کدو، توتون، گندم، آفتابگردان، لوبیا، بادام زمینی، سیر، پیاز، لوبیا، نخود، گردو، هلو، گیلاس، پرتقال، انگور، خرمالو، آلو، زردآلو
حساس (میان نیاز)
گوجه، توت فرنگی، خیار، سیب، هندوانه
بسیار حساس (پر نیاز)
چغندرقند، لیمو، خیار، سیب زمینی، هویج، تربچه، بقولات علوفه ای، پسته

علائم کمبود بُر در گیاهان

بُر یکی از عناصر کم تحرک در گیاه محسوب می شود از این رو علائم اولیه کمبود بُر در گیاهان، در مراحل اولیه رشد و در برگ های جوان و سرشاخه ها ظاهر می شود.

کمبود این عنصر، بر روی کلیه اندام های گیاهی تأثیر گذاشته و سبب تضعیف رشد ریشه و متورم شدن آنها، شکننده و توخالی شدن ساقه ها، پیچیدگی دمبرگ ها به سمت داخل، سخت و شکننده شدن رگبرگ ها، چروکیده شدن برگ ها و تغییر در سبزینگی برگ ها می گردد. در اثر کمبود بُر، میان گره ها کوتاه شده و رشد جوانه هایی انتهایی متوقف می شود. تحت کمبود شدید بُر، نقاط نکروزه ای بر روی کلیه اندام های هوایی گیاه ظاهر می گردد به گونه ای که نوک برگ ها علائم سوختگی را نشان می دهند و بر روی میوه ها لکه های برجسته قهوه ای رنگی ظاهر می گردد. همچنین در بافت های داخلی غده ها نقاط پوسیده و قهوه ای رنگی به وجود می آید. از دیگر علائم کمبود بُر می توان به بدشکلی میوه ها، ترک خوردگی میوه، سخت شدن بافت میوه، کاهش قند و شیرینی میوه و ایجاد شکاف در پوست درختان اشاره نمود. به تدریج کمبود بُر باعث سیاه شدن کلیه بافت های مریستمی شده و گیاه دچار مرگ تدریجی خواهد شد.

عوامل محدود کننده جذب بُر در خاک

– Ph نامناسب خاک: اغلب در خاک های قلیایی دارای ph نامتعادل، دسترسی گیاه به عنصر بُر کاهش می یابد. به منظور حفظ تعادل ph خاک در خاک های اسیدی می توان از گوگرد و و سولفات آمونیوم و در خاک های قلیایی از آهک، اسید بوریک، اسید انفوریک و اسید فسفریک استفاده نمود.

– خاکشویی توسط سیلاب ها و آبیاری بیش از حد خاک: عنصر بُر به دلیل دارا بودن بار منفی، به راحتی در خاک های دارای بافت سبک بر اثر بارندگی یا آبیاری شسته شده و از دسترس گیاه خارج می گردد. رطوبت بالای خاک و انجام آبیاری های پی در پی باعث اکسیداسیون شدن خاک ها و عدم جذب ریزمغذی های ضروری رشد می گردد. افزایش دمای محیط و کاهش رطوبت می تواند در جذب بهتر مواد مغذی کمک شایانی نماید.

– غلظت بالای بیکربنات در آب آبیاری: غلظت بالای بیکربنات در آب آبیاری سبب کاهش درصد عناصر بُر در خاک شده و بر درصد نکروزه شدن برگ ها می افزاید. تحت این شرایط بکارگیری فرمول های هیومیک و فولویک به جذب بیشتر بُر کمک می نماید.

چگونه کمبود بُر در گیاهان را بر طرف کنیم؟
حفظ تعادل ph خاک
در ابتدا باید عواملی که موجب محدود شدن عنصر بُر در گیاهان می شوند را اصلاح نمائید. یکی از عوامل مهم در فقدان این عنصر در گیاهان، پی اچ بالای خاک می باشد. عدم تعادل ph باعث جلوگیری از جذب مواد مغذی از طریق ریشه گیاه می شود. از این رو به منظور تعدیل ph خاک و رساندن آن به حد مطلوب می بایست از آهک (در خاک های اسیدی) و گوگرد (در خاک های قلیایی) استفاده شود. همچنین می توانید به جهت افزایش حلالیت این عنصر در خاک از کودهای هیومیک و گوگرد همراه با بُر و یا به صورت جداگانه استفاده نمائید. با حفظ تعادل ph خاک، مواد مغذی به راحتی در دسترس گیاه قرار خواهند گرفت.
جلوگیری از مصرف بیش از نیاز گیاه
از دیگر عوامل محدود کننده جذب این عنصر در گیاهان، آبیاری بیش از حد و استفاده بی رویه از کودهای کشاورزی می باشد. رعایت این امر و استفاده بهینه از مواد می تواند در پیشگیری از بروز علائم کمبود در گیاهان موثر واقع شود.
استفاده از مکمل های رشد و ترکیبات ارگانیک
روش دیگر در اصلاح کمبود بُر استفاده از مکمل های رشد می باشد. جلبک های دریایی به عنوان یک محرک و مکمل رشد محسوب می گردند و نقش تعیین کننده ای در تأمین مواد مغذی گیاهان به همراه دارند. افزودن این کود به زمین های زراعی باعث رفع علائم کمبود بُر و سایر مواد مغذی در گیاهان می گردد.
استفاده از اسید بوریک
روش دیگر در اصلاح کمبود بُر، استفاده از اسید بوریک می باشد. استفاده از اسید بوریک بسیار مورد توجه کشاورزان و باغداران است و می تواند به صورت همراه آبیاری و یا محلولپاشی در خاک های قلیایی مورد استفاده قرار گیرد. اگر کمبود بُر به جهت ph بالای خاک رخ نداده باشد استفاده از اسید بوریک راهکار بسیار مناسبی می باشد در غیر این صورت و تحت شرایط ph بالا، اضافه نمودن اسیدبوریک باعث آسیب به گیاه خواهد شد.
میزان قابل استفاده از اسید بوریک در گیاهان کم نیاز (2 کیلوگرم در هکتار)، در گیاهان میان نیاز (10 کیلوگرم در هکتار) و در گیاهان پر نیاز (20 کیلوگرم در هکتار) می باشد.
استفاده از کودهای حاوی بُر
استفاده از کودهای بُر در کلیه مراحل رویشی گیاه و بر روی کلیه محصولات زراعی، باغی و گلخانه ای توصیه می گردد. کودهای حاوی بُر هم به صورت محلول پاشی و هم به صورت همراه آبیاری مورد استفاده قرار می گیرند. میزان مصرف کودهای بُر به صورت محلولپاشی (1 لیتر در هکتار) و به صورت خاکی یا همراه آبیاری (10 کیلوگرم در هکتار) می باشد. اگر به صورت همراه آبیاری مصرف شود بهترین زمان استفاده از آن در محصولات زراعی قبل از کاشت و در باغات در فصل زمستان همراه خاک می باشد. مناسب ترین زمان استفاده از کودهای بُر به صورت محلولپاشی، قبل از زردشدن برگ ها و یا در فصل بهار قبل از شکوفه دهی و یا به هنگام برداشت محصول می باشد.
نکات قابل توجه قبل از مصرف کود بُر: – قبل از استفاده از کودهای محتوی بُر ابتدا وضعیت آب و خاک را بررسی نمائید. در صورتیکه میزان بُر در آب آبیاری حدود 0.3 تا 0.5 پی پی ام باشد افزودن کودهای محتوی بُر باعث ایجاد مسمومیت در گیاه می گردد. لذا توصیه می شود قبل از استفاده، از میزان بُر در آب آبیاری اطمینان حاصل نمائید. همچنین پیش از بکارگیری این کود حتما اقدامات لازم جهت جذب بهتر این عنصر در خاک را مقدمه کار خود قرار دهید. – مقدار استفاده از کودهای محتوی بُر باید طوری تنظیم گردد که حداقل میزان موثر برای گیاه باشد. چراکه این عنصر به مقدار کمی برای گیاهان موردنیاز است و کاربرد نادرست آنها باعث اختلالاتی در روند رشد گیاه خواهد شد.
کود حاوی بُر را نباید با ترکیبات دارای گوگرد بالا و ترکیبات مسی ترکیب نمود. این کود قابلیت اختلاط با کلیه سموم کشاورزی را دارا می باشد.

سمیت ناشی از سطوح بالای بُر

سمیت بُر یکی از شایع ترین عواملی است که در اثر مصرف بیش از حد از کودهای حاوی بُر و اسید بوریک به وجود می آید. همچنین ph پایین خاک و وجود بیش از 0.5 ppm بُر در آب نیز از جمله عوامل ایجاد سمیت در گیاهان به شمار می روند. چنانچه غلظت بُر در ماده خشک گیاه بیشتر از 200 میلی گرم در کیلوگرم باشد باعث بروز مسمومیت در گیاهان می گردد. سمیت بُر، بر غلظت کلروفیل در برگ ها تأثیر گذاشته و باعث آسیب به اندام های هوایی گیاه می گردد.

سمیت بُر به ویژه در مناطقی که حاوی میزان بالایی از نیتروژن است بسیار متداول می باشد. نیتروژن اثر متقابلی بر سمیت بُر به همراه دارد. به گونه ای که مصرف میزان کافی از کودهای نیتروژن دار ضمن افزایش غلظت کلروفیل و سبزینگی گیاه سبب کاهش اثرات سوء سطوح بالای بُر در گیاه می گردد. از این رو در صورت مواجه شدن با علائم مسمومیت بُر در گیاهان می توان از کودهای ازته به مقدار لازم بهره جست. از طرفی کاربرد اسیدهای آمینه سمیت ناشی از بُر را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد.

در صورت بروز هرگونه علائم کمبود و مسمومیت در گیاهان ابتدا عواملی که باعث خارج شدن این عنصر از دسترس گیاه می شوند را مورد بررسی قرار داده و به جهت رفع آنها اقدامات لازم را انجام دهید. در غیر این صورت این عنصر به صورت بلوکه و غیر قابل دسترس در خاک باقی مانده و بکارگیری کودهای کشاورزی تأثیری در بهبود علائم کمبود بُر ایجاد نخواهد کرد.

سوالات متداول
  • علائم مسمومیت بُر به چه صورت ظاهر می گردد؟

    • زمانیکه این عنصر در گیاهان به صورت غیر متحرک باشد علائم سمیت به صورت سوختگی حاشیه برگ های مسن نمایان می گردد. در مقابل در گیاهانی که بُر به صورت متحرک است علائم مسمومیت به صورت لکه های قهوه ای و چوب پنبه ای در راستای ساقه و دمبرگ و مرگ سرشاخه های مریستمی‌ بروز می نماید.

  • دلیل اهمیت استفاده از کودهای بُر چیست؟

    • بُر یکی از مهم ترین عناصر در چرخه حیات گیاهان محسوب می گردد. به گونه ای که گیاهان بدون بُر نمی توانند رشد کنند و به اندازه مطلوب برسند. بدون وجود بُر گیاهان شما از کیفیت پایینی برخوردار هستند و در برابر آسیب های محیطی و عوامل بیماری زا پایداری کمی دارند. این عنصر به میزان ناچیزی برای گیاهان موردنیاز است (در حد پی پی ام) با این وجود افزودن آن به زمین های زراعی و باغی تأثیر شگرفتی در جلوگیری از ریزش غیر طبیعی گل و میوه و بهره برداری بیشتر محصول به همراه دارد. از این رو توصیه می شود استفاده از کودهای بُر را در برنامه کار خود قرار دهید تا محصول شما از گزند آسیب های احتمالی محفوظ و از بالاترین کیفیت برخوردار گردد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *