چرخه زندگی شته ها

برای اولین بار در سال ۱۸۹۱ بوسژن توانست ثابت کند که شیره ی تراوش شده از بدن شته ها در اصل مدفوع این حشرات است. عسلک (شیره) حاوی میزان فراوانی موادآلی بخصوص هیدرات کربن میباشد. نظریه بوسژن در رابطه با دفع این مواد کمبود پروتئین شیرۀ نباتی بوده که شته ها به ناچار پس از جذب پروتئین با مکیدن شیره ی گیاهی درختان بایستی آنرا دفع کنند.

عملکرد شته ها بر روی گیاهان

شته ها حشره های کوچکی هستند. که ممکن است دارای بال یا فاقد بال باشند که زیر و روی برگها بسیار یافت می شوند. این حشره با فرو کردن خرطوم خود در محفظه های بین برگ ها از شیره ی برگها تغذیه میکند. مکیدن شیره ی برگ ها موجب ایجاد پیچیدگی برگها  شده که این پیچیدگی ها مکان خوبی برای تخم ریزی و پرورش لارو شته ها میباشد. این حشرات اغلب دارای دو زائده بروی حلقۀ ششم در انتهای بدن خود میباشند که به آن کورنیکول می گوییم و از روی این مشخصه براحتی قابل شناسایی هستند. این کورنیکول ها ماده ای بنام فرومون ترشح میکنند. در هنگام تراوش این ماده شته ها به یکدیگر هشدار میدهند که دشمنان طبیعی مانند بالتوریها از خانوادۀ (Chrysopidae)  به آنها نزدیک شده اند با اینکار منجر به پراکنده شدن یکدیگر و نجات همدیگر میشوند. علاوه برآن با ترشح فرومون میتوانند باعث جلب جفت خود شوند. این آفت دارای رنگهای متفاوتی از جمله قرمز، سیاه، سبز، زرد و قهوه ای در طبیعت مشاهده میشوند و دارای اشکال گرد ، پهن و بیضی هستند. میتوان گفت که این آفت تمام گیاهان را آزار میدهد. از آفات مهم کشاورزی است زیرا میزان خسارات وارده بسیار بالاست.

انواع شته ها

۱٫ شته خالدار گردو (Calipteriniella juglandicola (Hem.:Drepanosiphidae

این حشرات در فصل زمستان روی شاخۀ درختان، سرما را سپری میکنند. آنها در ابتدای فصل بهار بروی درختان گردو پدید می آیند و افزایش جمعیت شتۀ خالدار گردو به شرایط آب و هوائی از اردی بهشت ماه تا اوایل تابستان بستگی دارد. این گونه از آفات دارای بال اند و در مناطق استوایی پراکنده هستند، بطور اختصاصی روی درختان گردو زندگی خود را سپری میکنند. شته ها در ایران بیشتر در استانهای تهران، اصفهان، چهارمحال و بختیاری و مناطق غربی کشور دیده میشوند. این گونه از حشرات بصورت کلنی بروی سطح برگ میزبان و در امتداد رگبرگ ها زندگی میکنند و از خود شهد فراوانی تراوش میکنند.
نوع مادۀ این حشرات، بکرزا بوده و به رنگ سبز مایل به زرد دیده میشوند که بخش قفسۀ سینۀ آنها به رنگ قهوه ای روشن مایل به سبز است و بدن این حشره ۴_۳٫۵ میلی متر طول دارد. در کشور ما ایران این گونه از آفات تنها به درختان گردو هجوم آورده و با ساکن شدن در حاشیۀ رگبرگها علاوه بر تغذیه صمغ گیاهان در اثر شیره ای که از خود تراوش میکنند گیاه را به فوماژین آلوده کرده و باعث ریزش برگ درختان نیز میشوند.

۲٫ شته سبز گردو (Callipterus juglandis (Hem.:Aphididae

شته سبزگردو برای اولین بار در کرج رؤیت شد، همچنین این حشره در تهران، مازندران، استانهای شمالی و مرکزی نیز پراکنده است. این آفات بیشتر در مناطق استوایی وجود دارد و بصورت کلنی در بخش زیرین برگ میزبان (درست برعکس حشرۀ قبلی) و در امتداد رگبرگ های درختان گردو زندگی می کنند، گاهی روی گیاه کرچک نیز مشاهده میشوند. ماده های بالدار از طریق بکرزایی تولیدمثل می کنند طول شاخک این حشرات حدوداً تا نیمی از بدن جانور امتداد دارد. سطح بدن آن پوشیده از مو بوده و اندازۀ این حشره تقریباً ۶٫۲_۶٫۱ میلی متر است. بدن آن به رنگ سبز مایل به زرد روشن است و دارای چشمهای مرکب قرمز رنگی میباشد.

۳٫ شته چین دار برگ پسته (Forda hirsuta(Hem.:Pemphigidae

این آفات زمانیکه هوا خوب و مطلوب است، به درختان پسته هجوم آورده و با ایجاد گال قرمز و بیضی شکل در لبه برگ خسارت وارد می کنند. بر اثر تغذیۀ گال ها چین خوردگی ضخیمی در حاشیۀ برگ بوجود می آید. شاخک این حشرات دارای ۶_۵ بند میباشد. رنگ شته چین دار برگ پسته کِرِم مایل به قرمز است و با ماده ای که از خود تراوش میکند پوشیده شده است. علاوه بر آن گونه های متعدد دیگری نیز از جمله : F.marginata و F.kaussari، شته گال اسفنجی پسته(Slavum mordvilovi (Hem.:Pemphigidae، گونه هایی از جنسGeoica و جنسAsiphonella زندگی خود را بروی برگ درختان پسته سپری می کنند.

۴٫ شته سبز مرکبات یا شته اسپیره (Aphis spiraecola (Hem.:Aphididae

شته سبز مرکبات به رنگ سبز روشن و همرنگ با برگهای جوان بوده، کورنیکول آن بلند و مخروطی شکل است و همچنین دم مودار بلندی دارد. نوع مادۀ آن بخش شکمی سبز رنگ و قسمت پشت سینۀ آن قهوه ای تیره یا سیاه رنگ میباشد. این آفت در زمان بلوغ بطول ۱٫۸ میلی متر میرسد. این گونه از حشرات در فصل زمستان بروی درخت مرکبات تقسیمات غیر جنسی انجام میدهند. شته سبز مرکبات (اسپیره) با پدید آوردن پیچیدگی در برگ شاخه های جوان باعث ایجاد خسارت میشوند. بنابراین، برگهای آلوده به این آفات تازگی، طراوت و حالت چرب خود را از دست داده و اندازه ی شاخه ها نیز کوچکتر میشود.

این حشرات با مکیدن شیرۀ نباتی گیاهان و تراوش صمغ از خود، باعث ایجاد فوماژین*(دوده) بر روی شاخه ها، برگ ها و میوه ها شده، از طرفی با افزایش جمعیت این آفات گل های درختان می ریزند و اندازه ی میوه ها نیز کوچک میشود.

فوماژین یا دوده* در اصطلاح انگلیسی (Sooty mold) نامیده میشود. این بیماری اغلب در نواحی گرم و مرطوب توسط شته ها و شپشک ها با ترشح عسلک بروی گیاهان بخصوص مرکبات بوجود می آید. بر اثر این بیماری درخت حالت سیاه شدگی بخود گرفته و همچنین سر، لباس و دستهای کارگران زمان جمع آوری محصولات آلوده به دوده شده و سیاه رنگ میشود.

راهکارهای مبارزه با شته ها

برای کنترل شته ها از دو روش بیولوژیکی و شیمیایی استفاده می کنیم، مبارزه به طریق بیولوژیکی خود به دو صورت متفاوت انجام می پذیرد که به اختصار توضیح می دهیم :

۱) بیولوژیکی (حشرات مبارز)

یکی از راه حل های بسیار مؤثری است که بمنظور نابودی این آفات استفاده میشود. این حشرات دشمنان طبیعی زیادی دارند از جمله آنها میتوان کفشدوزک ها و علاوه بر آن بالتوریها Neuroptera و زنبورهای پارازیتویید Hymenoptera  را نیز نام برد. کفشدوزک ها بطور مستقیم از شته ها تغذیه میکنند آنها میتوانند در طول هفته تعداد زیادی از آفات درختان میوه (شته) را نابود کنند و حالا به طریقه نابودی شته ها توسط زنبورها می پردازیم آنها با تخم ریزی درون بدن آفات منجر به مرگ تدریجی حشره میشوند. کشاورزان با سهل انگاری و بدون اطلاع قبلی هنگام استفاده از حشره کش موجب نابودی حشرات مبارز نیز میشوند.

بومادران، شوید، قاصدک، نعنا و رازیانه با کاشتن این گیاهانی که نامبرده شد در اطراف نباتاتی که احتمال آلوده شدن به آفت را دارند میتوان از ورود شته ها به باغات جلوگیری کرد. علاوه بر آن با قراردادن کارتهای زرد میتوان این حشرات را مهار نمود.

۲)بیولوژیکی (عصاره ها)

تنباکو یا توتون گیاهی با برگ‌های پهن است که در اصل در آمریکای شمالی و جنوبی رشد می‌کرد و امروزه در سراسر جهان کشت می‌شود. در ایران خشک کردن تنباکو به روش آفتابی در منطقهٔ بسطام استان آذربایجان غربی صورت می گیرد آلکالوید(سمی است) نیکوتین معمولاً به عنوان جزء اصلی تنباکو شناخته می‌شود استفاده از عصاره ی گیاه تنباکو بمنظور نابودی شته ها بی نقص نیست زیرا این سم بیشتر برای حشرات جونده مانند کنه ها استفاده میشود. و همچنین امکان دارد که برگ تنباکو خود آلوده به ویروس بوده و موجب ایجاد آسیب گردد.

تمامی خانواده ی پیازها از قبیل سیر، پیاز و پیازچه که علت بوی تند و طعم تیز آن بخاطر ماده ی شیمیایی درونی آنهاست. که شته ها بعلت بوی خانوادۀ پیاز از آنها دوری میکنند بنابراین استفاده از عصارۀ آنها برای گیاهانی که در معرض شته قرار می گیرند روش مناسبی است. شما میتوانید محلول دستی به شرح زیر بسازید :
۱۲۰گرم عصاره ی سیر با ۲ قاشق غذا خوری روغن گیاهی همراه با ۲۰گرم پودر صابون و ۱٫۵ لیتر آب مخلوط کرده و پس از گذشت ۲ روز محلول را صاف کنید حالا آماده ی استفاده میباشد.

۳) شیمیایی

مبارزه با عامل آفات درختان میوه به روش شیمیایی از طریق سمپاشی باعث نابودی تعداد بیشماری از حشرات مبارز نیز می گردد، پس از محو شدن اثر سم و در حمله ی دوم شته ها به گیاهان، محصولات بیشتر از قبل دچار آفت می شوند.برای سمپاشی بهتر است از سموم سیستمیک یا تماسی گوارشی استفاده کنیم.

 

این حشره کش ها بصورت سیستمیک از طریق طیف گسترده ای از شته ها را کنترل کرده و سبب از بین رفتن جمعیت کثیری از آنها میشود.

خانم یوسفی
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .