علت فاسد شدن میوه ها و سبزیجات چیست؟

معمولا بسیاری از میوه جات و سبزیجات در اثر قارچ های ناقص و عالی و تحت عواملی نظیر حمل و نقل و نگهداری در شرایط نامطلوب محیطی قبل از فرآوری فاسد و غیر قابل استفاده می شوند. برخی از میکروارگانیسم ها در زمان برداشت، فرآوری و  یا مصرف سبزی بر روی سطح مرطوب یا صدمه دیده آنها رشد می کنند که با کنترل مناسب دما و رطوبت می توان سبب تقلیل در رشد آنها گردید.

عوامل قارچی فساد در میوه جات و سبزیجات
آلترناریا بوتری تیس
فوزاریوم ژئوتریکم
پنیسیلیوم اسکلروتینیا

– آلترناریا

بیماریهای آلترناریایی از متداول ترین بیماری ها در بسیاری از گیاهان سراسر دنیا محسوب می شوند.

علائم آلترناریا بر روی میوه جات و سبزیجات

تأثیرات آلترناریا در گیاهان معمولاً به صورت لکه های کوچک، قهوه ای تیره یا سیاه ظاهر می شوند. اغلب روی بافت میوه و سبزی را پوششی سیاه و سفید، پرز دار و نرم می پوشاند که همان اسپور های این قارچ می باشند. تکثیر قارچ ها به وسیله هاگ افشانی روی بافت های مُرده ی گیاه میزبان صورت می گیرد. با این وجود به دلیل تولید توکسین هایی در گونه های آلترناریا، که در بافت های نزدیک به کپک پخش می شوند احتمال سرایت این بیماری به قسمت های فوقانی گیاه میزبان نیز فراهم می گردد این امر موجب خشکیده شدن و خمیده شدن و ایجاد هاله هایی زرد رنگ و پوسیدگی در سطح میوه و سبزی می گردد.

آلترناریا به برگ ها، ساقه ها، گلها، میوه های گیاهان یک ساله به ویژه سبزی ها و زینتی ها حمله می کند و نشانه های بارز آن معمولاً به صورت سوختگی برگ، شانکر ساقه و لکه برگی بر روی تعداد زیادی از گیاهان زراعی می باشد البته ممکن است به درختان سیب و مرکبات نیز حمله کنند و یا پوسیدگی بذر، مرگ گیاهچه، پوسیدگی یقه و غده و پوسیدگی های میوه را به همراه داشته باشند.

رایج ترین بیماری های ایجاد شده بعد از برداشت توسط آلترناریا
پوسیدگی آلترناریایی لیمو پوسیدگی سیاه پرتقال پوسیدگی آلترناریایی خربزه
پوسیدگی آلترناریایی گوجه فرنگی پوسیدگی آلترناریایی فلفل پوسیدگی آلترناریایی کدو
پوسیدگی آلترناریایی بادمجان پوسیدگی آلترناریایی سیب پوسیدگی آلترناریایی خیار
پوسیدگی آلترناریایی هندوانه پوسیدگی آلترناریایی کلم پوسیدگی آلترناریایی گیلاس
پوسیدگی آلترناریایی انگور پوسیدگی آلترناریایی توت فرنگی پوسیدگی آلترناریایی غده های سیب زمینی
پوسیدگی سیب زمینی شیرین لکه بنفش پیاز پوسیدگی آلترناریایی هویج

قارچ آلترناریا در طیف وسیعی از درجه حرارت حتی در یخچال رشد می کند. با این وجود می توان گفت در حرارت های پایین فعالیت این قارچ ضعیف می باشد. قارچ آلترناریا قادر است به داخل بافت های پوسیده نفوذ نماید و بدون آنکه آثاری از ریسه در سطح بافت داشته باشد به صورت داخلی رشد و تکثیر یابد. اما معمولا لایه ای از ریسه که در ابتدا سفید و بعدا قهوه ای یا سیاه می شود در سطح ناحیه پوسیده به وجود می آید.

– بوتری تیس

قارج بوتری تیس عامل کپک خاکستری در بسیاری از محصولات زراعی، سبزیجات، صیفی جات و گل های زینتی به شمار می رود. این نوع قارچ ها بر روی انبوهی از گیاهان نظیر توت فرنگی، کاهو، پیاز، انگور، سیب، مرکبات، گوجه فرنگی و گلابی ارتشاعاتی را ارسال می کند به گونه ای که قادر هستند در گل‎ ها و میوه ‎ها مخصوصاً در پایان دوره‌ ی گل ‎دهی یا رسیدن میوه‎ ها و عمدتاً در محصولات غیر گلخانه‎ ای که در معرض باران و رطوبت قرار دارند سبب ایجاد خسارت گردند. 

علائم بوتری تیس بر روی میوه جات و سبزیجات

علائم اولیه بیماری ابتدا در غنچه ها به صورت سوختگی یا بلایت نمایان می گردد. این بیماری بر روی ساقه و میوه سبب ایجاد پوسیدگی و ایجاد شانکر بر روی ساقه و گاهی پوسیدگی و مرگ گیاهچه می گردد. همچنین نشانه هایی از قبیل لکه برگی در اکثر محصولات زراعی و حتی پوسیدگی ساقه های زیر زمینی از دیگر علائم این بیماری می باشد. شرایط آب هایی مرطوب تاثیر عمیقی در گسترش این کپک ها ایفا می کنند. از این رو نگهداری میوه ها و سبزیجات در جاهایی که رطوبت زیاد می باشد توصیه نمی گردد. در اکثر میزبان ها که در شرایط رطوبت زیاد قرار گرفته اند لایه ای از کپک خاکستری، دانه دانه یا مخملی در سطح ناحیه پوسیده ایجاد می گردد.

– فوزاریوم

قارچ فوزاریوم عامل کپک صورتی یا زرد در میوه جات و سبزیجات به شمار می رود. این نوع قارچ ها علاوه بر محصولات ریشه ای، غده ها و پیازها بر روی محصولاتی از قبیل کدوئیان و گوجه فرنگی نیز تاثیر گذاشته و سبب ایجاد پوسیدگی در آنها می گردد. این قارچ در پرتقال و لیموهایی که به مدت طولانی در انبار نگهداری شده اند موجب ایجاد پوسیدگی قهوه ای می گردد. آلودگی ناشی از فوزاریوم ممکن است قبل یا به هنگام برداشت در مزرعه و یا در محیط انبار صورت گیرد. خسارت وارده ناشی از آن در محصولاتی مانند سیب زمینی که به مدت طولانی انبار شده اند بسیار زیاد می باشد.

علائم فوزاریوم بر روی میوه جات و سبزیجات

بیماری ابتدا در بافت های آسیب دیده که به ظاهر مرطوب به نظر می رسند به صورت قهوه ای کمرنگ قابل مشاهده می باشد که بعد از مدتی به صورت قهوه ای تیره و تا حدودی خشک در می آیند. با گسترش این قارچ در نواحی پوسیده شده لکه ها فرورفته شده و سطح آنها چروکیده و کلافهای کوچکی از کپک ها به رنگ سفید یا زرد نمایان می شود. معمولا این کلاف های ریسه ای در فضاهای خالی داخل بافت های پوسیده به وجود می آید. گسترش آلودگی اغلب در بافت های نرم محصولاتی نظیر گوجه فرنگی و خیار به مراتب بیشتر می باشد و با کپک های صورتی و بافت های پوسیده گلی رنگ قابل مشاهده می باشد.

– ژئوتریکم

قارچ ژئوتریکم یکی از آلوده ترین و مخرب ترین قارچ ها در بسیاری از سبزیجات و میوه جات نظیر مرکبات، گوجه فرنگی، هویج و غیره به شمار می رود که سبب ایجاد پوسیدگی های ترش در آنها می گردد. این قارچ بیشتر علاقه مند به میوه ها و سبزی های رسیده و یا زیاد از حد رسیده می باشد بخصوص اگر در کیسه های پلاستیکی یا در جعبه های حفظ کننده رطوبت قرار گرفته باشند به پوسیدگی ترش دچار می شوند.

قارچ ژئوتریکم به طور وسیع در خاک ها و در میوه ها و سبزی های آلوده گسترش می یابد و موجب آلوده شدن میوه ها و سبزی ها قبل یا به هنگام برداشت می گردد. این قارچ ها معمولا بعد از برداشت میوه از محل زخم های دُم میوه و بریدگی ها و شکاف های سطح میوه آلوده حمله می کند. نواحی آلوده به حالت سوختگی و نرم در می آیند و پوسیدگی به نواحی دیگر به سرعت منتشر می گردد. این قارچ ابتدا بخش های داخلی میوه و نهایتا تمام میوه را فرا می گیرد. سپس پوست میوه در ناحیه آسیب دیده شکاف بر می دارد و مخمرهای شیری رنگ قارچی محیط آن را فرا می گیرد و تمامی بخش های داخلی میوه به توده های ترش و فاسد و آبکی تبدیل می گردد.

مگس های میوه ای در سطح بافت های پوسیده و ترش تجمع می کنند و شیوع پاتوژن را افزایش می دهند. این قارچ ها در حرارت های بالا حدود ۲۴-۳۰ درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی زیاد رشد چشمگیری دارند. اما در دمای ۲ درجه سانتی گراد هم فعالیت خواهند داشت.

– پنیسیلیوم

گونه های مختلف پنیسیلیوم عامل پوسیدگی های کپک آبی و کپک سبز در انواعی از محصولات نظیر مرکبات، سیب، گلابی، انگور، پیاز، خربزه، طالبی، انجیر، سیب زمینی و بسیاری از میوه جات دیگر و سبزیجات می باشند و خسارت زیادی را بعد از برداشت به محصولات ذکر شده وارد می سازند. اکثر پوسیدگی های ناشی از اینگونه قارچ ها بعد از برداشت و در زمان جابه جایی، انبارداری و بازار رخ می دهند.

زمانیکه در سطح میوه ای زخم و شکافی ایجاد می گردد زمینه ای جهت گسترش قارچ پنیسیلیوم به درون بافت میوه های مجاور سالم از طریق پوست غیر زخمی ایجاد می گردد و موجب آلودگی میوه های سالم می شود.

علائم پنیسیلیوم در میوه جات و سبزیجات

پوسیدگی های پنیسیلیومی در ابتدا به صورت لکه های نرم آبکی و اندکی رنگ پریده در قسمت های مختلف میوه و در اندازه های متفاوت ایجاد می گردد این لکه ها به سرعت گسترش می یابند و در زمان کوتاهی کلیه میوه را پوسیده می نماید. گونه های رایج پنیسیلیوم بر روی میزبان های خود به خوبی رشد می کنند و کپک سفیدی در سطح پوست و در نزدیکی محل آلوده ایجاد کرده و تولید اسپور می نمایند. ناحیه اسپورزا، به رنگ آبی، سبز یا سبز زیتونی در می آید و توسط ریسه هایی احاطه می گردد. ناحیه آب سوخته نیز پیرامون میسلیوم را فرا می گیرد. چنانچه هوا گرم و دارای رطوبت باشد رشد قارچ افزایش می یابد و زمینه برای وارد شدن قارچ های ثانوی و مخمرها به درون میوه فراهم می شود. اما در شرایط خشک و خنک قارچ فعالیت چندانی نخواهد داشت حتی اگر تمامی میوه هم پوسیده باشد. 

پنیسیلیوم ها به دلیل تولید اتیلن که در محیط نگهداری میوه پخش شده است نقش مهمی در سرعت بخشیدن به فرآیند پوسیدگی میوه و کاهش کمی و کیفی محصول به همراه دارند.

– اسکلروتینیا

قارچ اسکلروتینیا عامل پوسیدگی پنبه ای در میوه مرکبات بخصوص لیمو و پوسیدگی نرم آبکی در غلاف های لوبیا، خاجیان، کدوئیان، توت فرنگی و سایر میوه جات و تمامی سبزیجات به جز سیب زمینی و پیاز می باشد. پوسیدگی پنبه ای دامنه انتشار وسیعی دارد و کلیه میوه ها اعم از میوه های رسیده و نارس را آلوده می نماید. از شاخصه های بارز آن ایجاد پوسیدگی نرم و آبکی بویژه در هوای مرطوب است. فرآورده های آلوده ناشی از این قارچ مانند ژئوتریکم در شرایط خشک چروکیده و مومیایی می گردند.

اسکلروتینیا به شکل جسم سخت سیاه رنگ قارچی به طول ۲-۱۵ میلیمتر می باشد که در نمد ریسه ای قارچ به وجود می آید و حدود ۵-۶ سال در خاک و بقایای گیاهی زمستان گذرانی می کند و در اوایل بهار با جذب رطوبت خاک جوانه زده و تولید اجسام نازک شبیه قارچ، بنام آپوتیشا می کند. هر چقدر درجه حرارت بیشتر باشد شدت پوسیدگی ناشی از این قارچ نیز افزایش می یابد. حداکثر حرارت لازم جهت رشد این قارچ ۲۱-۲۵ درجه سانتی گراد بوده اما در صفر درجه هم پوسیدگی ادامه می یابد.

مبارزه با پوسیدگی های بعد از برداشت میوه جات و سبزیجات

۱) برداشت محصول و جابجایی آن باید با دقت صورت گیرد تا از ایجاد زخم و ضربه دیدگی و آسیب دیدگی در محصول جلوگیری شود.

۲) برداشت و جابجایی محصول هنگامی که هوا خشک و خنک می باشد انجام گیرد.

۳) محصولات آلوده را باید از محصولات سالم که قرار است انبار یا حمل شود جدا نمود.

۴) کانتینرها و اتاق های حمل میوه جات و سبزیجات باید به خوبی با فرمالدهید یا سولفات مس ضدعفونی و تمیز شده باشند.

۵) نگهداری میوه جات و سبزیجات باید در محیط هایی با حرارت پایین و متناسب انجام گیرد. همچنین رطوبت انبار نیز نباید بالا باشد.

۶) محصول به هنگام انبار نمودن باید عاری از آفات و جراحت باشد.

۷) برای نگهداری پیاز باید آنها را به مدت ۱۴-۲۰ روز در حرارت ۲۸-۳۲ درجه سانتی گراد قرار داد تا رطوبت سطحی از بین رفته و زخم های احتمالی سطحی نیز ترمیم یابد. اغلب پیاز را در هوای داغ قرار داده و از آب داغ هم استفاده می نمایند.

۸) اخیراٌ از انبارها و وسایل حمل تحت شرایط اکسیزن کم ۵ درصد و گاز کربنیک زیاد ۵-۲۰ درصد نیز استفاده می گردد تا تنفس میزبان و پاتوژن هر دو سرکوب و از گسترش پوسیدگی بعد از برداشت جلوگیری شود.

۹) پیشرفت هایی در مبارزه بیولوژیکی بر علیه پاتوژن های قارچی و باکتریایی بعد از برداشت انجام شده است اما هنوز در مرحله آزمایشی می باشد، استفاده از اشعه گاما ممکن است در کاهش پوسیدگی موثر واقع شود.

۱۰) استفاده از نژادهای مقاوم به قارچ ها 

۱۱)  استفاده از قارچ هایی نظیر بنومیل، کاپتان، کربنات سدیم، دای فنیل، بخارهای استالدهید و برخی مواد شیمیایی خارج کننده آمونیاک و تشکیل دهنده تری کلرو ازت به صورت کاغذهای اشباع شده یا مواد قارچ ایستایی (فونجی استات) فرار در پاکت به هنگام حمل و نقل و در انبار به صورت کمکی به کار می روند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

X