خاک حاوی آهن از چه اهمیتی برخوردار است؟

آهن یکی از مهم ترین عناصر مغذی گیاهان محسوب می شود. غلظت کل عناصر کم مصرف مانند آهن در خاک های زراعی زیاد است بنابراین به مقدار کم برای کلیه گیاهان مورد نیاز می باشد. اما با توجه به شرایط آهکی و قلیایی بودن خاک های کشاورزی ایران، میزان جذب این عنصر در خاک بسیار پایین است. از این جهت به کمبود آهن کلروز ناشی از آهک نیز گفته می شود. آهن نقش بسزایی در فعالیت های آنزیمی، تولید کلروفیل و تثبیت نیتروژن دارد و بدون آهن، گیاه به سادگی نمی تواند عملکرد مناسب خود را داشته باشد. عموما تغذیه آهن تحت شرایط مختلف و بسته به خصوصیات فیزیکی خاک با معضلاتی همراه است. میزان بالای اسیدیته خاک و کربنات کلسیم رابطه ی مستقیمی با میزان ماده آلی خاک دارد. هرچه مقدار اسیدیته خاک و کربنات کلسیم بیشتر باشد تاثیر منفی بر ساختار فیزیکی خاک و جذب عناصر تغذیه ای به همراه خواهد داشت. از این رو استفاده از کودهای کلاته آهن تأثیر قابل توجهی بر اصلاح ساختار فیزیکی خاک، متعادل نمودن غلظت برخی از عناصر در خاک، بهبود دسترسی گیاه به آهن و پیشگیری از بروز کلروز آهن به همراه دارد.  

اهمیت آهن در گیاهان

  • افزایش تولید کلروفیل و سبزینه برگ
  • افزایش طول ریشه
  • از بین بردن کلروز برگی
  • تشکیل پروتئین در گیاه
  • کاهش درصد نیترات در سلول های گیاهی
  • تسریع در رشد و نمو گیاهان
  • افزایش کمی و کیفی محصول
  • افزایش مقاومت گیاه به آفات و امراض

علائم کمبود آهن در گیاهان

علائم ناشی از کمبود آهن بسیار شبیه به علائم کمبود منگنز و منیزیم بوده و اغلب با کمبود این عناصر اشتباه گرفته می شود. یکی از روش های شناسایی کمبود آهن از کمبود منگنز و منیزیم این است که همواره کمبود آهن در برگ های جوان آغاز شده در حالیکه کمبود منگنز و منیزیم ابتدا در برگ های مسن ظاهر می شود. بارزترین علائم ناشی از کمبود آهن به صورت زردی یا کلروز در برگ های جوان و در نوک ساقه ها مشاهده می شود. یکی از نشانه های کمبود آهن در گیاهان این است که در اثر کمبود این عنصر، حاشیه بین رگبرگ ها زرد شده و تنها رگه های برگ سبز باقی می مانند. با تشدید کمبود آهن، برگ های مسن نیز تحت تاثیر قرار گرفته و به تدریج علائم کلروز کلیه برگ را فرا می گیرد و طی مدتی برگها به رنگ سفید در می آیند. اغلب در اثر فقر آهن و از بین رفتن سلول های گیاهی، لکه های قهوه ای (نکروتیک) سطح برگ را فرا می گیرند. کمبود آهن سبب تضعیف رشد گیاه، ریزش برگ و میوه و در نهایت از بین رفتن کامل گیاه می گردد.

تاثیر افزودن بقایای گیاهی بر عملکرد و رشد اندام های هوایی گیاهان

بقایای گیاهانی نظیر گلرنگ، شبدر، ذرت، کلزا، تاج خروس، ماشک و سورگوم منبع بسیار مناسبی از عناصر کم مصرف مانند آهن هستند. از میان بقایای گیاهی (کود سبز) سورگوم بیشترین کاربرد را در زمینه افزایش آهن در گیاه دارد. بقایای گیاهی با تاثیر بر روی چرخه عناصر غذایی سبب بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و افزایش میزان غلظت آهن در ریشه و اندام های هوایی گیاه می گردند. همچنین برگ های پوسیده شده شاخ و برگ برنج و برگ های درخت ممرز نیز به طور قابل توجهی میزان آهن در خاک را افزایش می دهند. اختلاط بقایای گیاهی حاوی عناصر کم مصرف و استفاده از اصلاح کننده های آلی تأثیر شگرفتی بر روی کاهش تلفات آب آبیاری و افزایش بازده آبیاری، تأمین مواد آلی مورد نیاز گیاه، بهبود فعالیت میکروارگانیسم های مفید خاک، کاهش غلظت برخی از آلاینده ها مانند فلزهای سنگین در خاک، افزایش وزن تر و خشک ریشه گیاه، کاهش اسیدیته خاک و تعدیل دمای خاک ایفا می نماید.

مهم ترین عوامل محدود کننده آهن در گیاهان

– ph بالای خاک: ph بالای خاک یکی از مهم ترین دلایل عدم جذب آهن در گیاهان می باشد. ph بالای خاک باعث کاهش مواد آلی خاک می گردد در نتیجه گیاه نمی تواند آهن مورد نیاز خود را از خاک دریافت نماید. به منظور احیاء خاک و تعدیل نمودن ph خاک می توان از گوگرد و یا سولفات آمونیوم استفاده نمود.

– غرقابی شدن بیش از حد خاک: غرقابی شدن اراضی کشاورزی و یا باران های مکرر سبب می گردد گیاه اکسیژن مورد نیاز خود را برای تولید فتوسنتز در اختیار نداشته باشد. رطوبت بالا موجب فشردگی و افزایش تراکم خاک می گردد که این امر دسترسی گیاه به این عنصر را با مشکل همراه می سازد. لذا با بهبود زهکشی خاک می توان تا حد قابل توجهی جذب آهن توسط گیاه را افزایش داد.

– میزان بالای بی کربنات داخل خاک: بی کربنات یکی از یون های مضر در محیط ریشه محسوب می گردد. بالا بودن غلظت بیکربنات در محیط ریشه سبب اختلال در تغذیه آهن توسط گیاه می گردد. یکی از روش های مواجهه با آب های دارای بی کربنات، هوادهی به واسطه فواره ها می باشد.

– آب چاه های عمیق

– شرایط خشکسالی طولانی مدت و شوری خاک

– استفاده بی رویه از کودهای فسفره، مس، روی و منگنز: مقادیر بالای غلظت برخی عناصر تغذیه ای در خاک اثر سویی در جذب آهن در خاک دارد به گونه ای که تحت این شرایط افزودن کود آهن تاثیری بر روی گیاه نخواهد داشت.

بهترین زمان استفاده از کود آهن

کود آهن قابل استفاده در تمام طول فصل زراعی می باشد. اما بهترین زمان برای استفاده از آن در فصل بهار و تابستان همزمان با رشد رویشی گیاه می باشد و نیاز به استفاده از آن در فصول سرد سال کمتر است. البته با توجه به نیاز تغذیه ای، زمان کاشت و به ویژه منطقه ای که گیاه در آن رشد می کند میزان مصرف کودهای آهن تغییر می یابد. کودهای کلاته آهن به گونه ای می باشند که به راحتی در دسترس گیاه قرار می گیرند حتی در خاک های با ph بالا قابلیت حلالیت خوبی داشته و به سرعت جذب گیاه می شوند.

کودهای آهن را می توان هم به صورت محلولپاشی و هم به صورت همراه آبیاری در اختیار گیاه قرار داد. در صورت وجود علائم کمبود آهن و نیاز به تکرار سمپاشی به طور میانگین هر 15 روز زمان لازم است. به منظور افزایش جذب عناصر بهتر است کود آهن را به همراه کودهای هیومیک اسید به صورت همراه آبیاری و اسیدهای آمینه به صورت سمپاشی هوایی استفاده نمود. علاوه بر این اصلاح خصوصیات فیزیکی خاک پیش از استفاده از کودهای کلاته آهن بر اثر بخشی آنها می افزاید و نیاز به استفاده از کودهای آهن را کاهش می دهد.

نوع محصول
میزان مصرف به صورت محلول پاشی
میزان مصرف به صورت آبیاری
محصولات زراعی و باغی
2 الی 3 کیلوگرم در هکتار
4 الی 8 کیلوگرم در هکتار
گیاهان زینتی
1 الی 2 کیلوگرم در هکتار
4 الی 8 کیلوگرم در هکتار
کلیه مواد حاوی فسفر و کلسیم اعم از کود و سم، اثر تضعیف کنندگی شدیدی بر کودهای حاوی آهن دارند. لذا از اختلاط آنها با کودهای آهن اجتناب شود.
توجه: در صورتیکه درجه حرارت محیط بالا باشد از مصرف این کود اجتناب نمائید چراکه باعث آسیب جدی به محصول می گردد.
سوالات متداول
  • دلایل ایجاد کلروز آهن در گیاهان چیست؟

    • پی اچ بالای خاک
    • تهویه ی ضعیف و تراکم بالای خاک
    • غرقابی شدن بیش از حد خاک
    • آب چاه های عمیق
    • میزان بالای بی کربنات داخل خاک
    • شرایط خشکسالی طولانی مدت و شوری خاک
    • استفاده بی رویه از سموم فسفره، مس، روی و منگنز

  • بقایای چه گیاهانی میزان آهن در خاک را افزایش می دهند؟

    • بقایای گیاهانی نظیر گلرنگ، شبدر، ذرت، کلزا، تاج خروس، ماشک و سورگوم
    • برگ های پوسیده شده شاخ و برگ برنج و برگ های درخت ممرز

  • چه گیاهانی حساسیت بیشتری به کمبود آهن دارند؟

    • گیاهانی نظیر مرکبات (پرتقال و لیمو)، حبوبات، دانه های روغنی، درختان میوه نظیر انگور، سیب، هلو، به، گلابی و گلهای زینتی حساسیت بالایی به کمبود آهن دارند. در مقابل گیاهانی نظیر یونجه و سبزیجات به کمبود آهن حساس نیستند. غلات، سیب زمینی و چغندر قند نیز از حساسیت کمی نسبت به کمبود آهن برخوردار می باشد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *